Δύο ανακοινώσεις για τον Κρόνο που τον φέρνουν ένα βήμα πιο κοντά στην εκμετάλλευση και δύο για την Αφροδίτη που ενδεχομένως να ανατρέψουν τα χρονοδιαγράμματα
Οι δύο ταυτόχρονες ανακοινώσεις των ενεργειακών κολοσσών ENI και Total Energies περί της τελικής επενδυτικής απόφασης τους για την εμπορική εκμετάλλευση του κοιτάσματος Κρόνος στην κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, αποτέλεσαν τα πιο χαρμόσυνα νέα που ακούστηκαν από το Υπουργείο Ενέργειας εδώ και χρόνια. Η απόφαση είναι το πιο αποφασιστικό βήμα προς την εμπορική εκμετάλλευση του κοιτάσματος, καθώς ανάβει το πράσινο φως για να ξεκινήσουν τα κατασκευαστικά έργα που θα επιτρέψουν την εξόρυξη φυσικού αερίου και τη μεταφορά του στο τερματικό της Νταμιέτα της Αιγύπτου για υγροποίηση και πώληση στις διεθνείς αγορές.
Τρεις μόνο μέρες μετά, τα χαμόγελα έδωσαν τόπο στον κρύο ιδρώτα. Η Shell με ανακοίνωσή της την Παρασκευή 31 Ιουλίου, ενημέρωνε ότι προχωρά στην πώληση της θυγατρικής της, BG Cyprus, το εταιρικό όχημα με το οποίο συμμετέχει σε ποσοστό 35% στην κοινοπραξία του κοιτάσματος Αφροδίτη. Η πώληση, η οποία δεν είναι τελεσίδικη, καθώς θα πρέπει να εγκριθεί και από την Κυπριακή Δημοκρατία, συμφωνήθηκε με την ουγγρικών συμφερόντων MOL Group. Η εν λόγω ανακοίνωση αλλάζει τα δεδομένα στο κοίτασμα Αφροδίτη, καθώς αν η κυβέρνηση δώσει την τελική της έγκριση στην εξαγορά, τότε η MOL Group παίρνει τη θέση της Shell στην κοινοπραξία του κοιτάσματος. Υπάρχει όμως και το ενδεχόμενο εμπλοκής σε νομικές ατραπούς που θα πάρουν χρόνια πίσω την ήδη αργοπορημένη πορεία του κοιτάσματος προς την εκμετάλλευση.
Νέες ταλαιπωρίες για την Αφροδίτη
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Την Παρασκευή της περασμένης εβδομάδας η Shell ανακοίνωσε τη συμφωνία εξαγοράς της BG Cyprus από την ουγγρική MOL Group, της θυγατρικής της η οποία ενεργεί ως το όχημα με το οποίο συμμετέχει κατά 35% στην κοινοπραξία με τις Chevron και NewMedEnergy, ως μη διαχειριστικός εταίρος, με τον Αμερικανικό κολοσσό να είναι ο διαχειριστής του έργου. Η ανακοίνωση δεν ήρθε ακριβώς σαν κεραυνός εν αιθρία, παίρνει όμως το χρονοδιάγραμμα εκμετάλλευσης του κοιτάσματος πίσω, καθώς ενώ το μοναδικό εμπόδιο στην πορεία προς την εμπορευματοποίηση ήταν η κατάληξη σε συμφωνία με το Ισραήλ αναφορικά με το 2% του κοιτάσματος που εμπίπτει στην Ισραηλινή ΑΟΖ, πλέον προστέθηκε άλλο ένα, αναλόγως του πώς θα αποφασίσει η κυβέρνηση να το χειριστεί. Μπορεί η κυβέρνηση να γνώριζε για τις προθέσεις της Shell για πώληση της θυγατρικής της στην Κύπρο, ωστόσο σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες του Alpha της Κυριακής, μέχρι λίγο πριν την ανακοίνωση της συμφωνίας με τους Ούγγρους, δεν την είχε επικοινωνήσει μέσω των επίσημων καναλιών που επιβάλλουν τα σχετικά συμβόλαια μεταξύ του κράτους και της κοινοπραξίας.
Μάλιστα, όχι μόνο η κυβέρνηση το γνώριζε, αλλά με ανάρτησή του μεγάλος λογιστικός οίκος γνωστοποίησε ότι η MOL Group αποτελεί πελάτη προτεραιότητας, των οποίο, σύμφωνα με τη σχετική ανάρτηση, ο οίκος υποστήριξε στις προσπάθειες ολοκλήρωσης της συμφωνίας. Η συμφωνία έχει σημασία, καθώς σηματοδοτεί την πρόθεση αποχώρησης της Shell από την κοινοπραξία του κοιτάσματος Αφροδίτη, και την ένταξη της MOL Group, με τους ίδιους όρους. Σύμφωνα με την Πρότυπη Σύμβαση Αναλογικού Καταμερισμού Παραγωγής που είναι δημοσιευμένη στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Ενέργειας ως ενδεικτική των συμφωνιών που συνάπτει η Δημοκρατία με τις κοινοπραξίες που αποκτούν δικαιώματα στην ΑΟΖ της, υπάρχουν πρόνοιες που υποχρεώνουν τις εταιρείες να ενημερώνουν και να λαμβάνουν την έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου προτού ολοκληρωθεί μία εξαγορά όπως αυτή που συμφώνησαν Shell και MOL που μεταφέρει σε νέα ανάδοχο εταιρεία ποσοστό δικαιωμάτων ενός κοιτάσματος. Σημειώνεται ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται για την παραχώρηση δικαιωμάτων σε κοινοπραξίες είναι εμπιστευτικές καθώς ενδέχεται να διαφέρουν αναλόγως περιστάσεων. Η εξής λεπτομέρεια είναι σημαντική καθώς από τις σχετικές πρόνοιες του συμβολαίου για το κοίτασμα Αφροδίτη θα παίξει ρόλο για την απόφαση που θα λάβει η κυβέρνηση για τον τρόπο χειρισμού της υπόθεσης.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι στο Υπουργείο εξετάζουν τρόπους αντίδρασης που ενδέχεται να φτάσουν μέχρι και τη λήψη νομικών μέτρων. Ο λόγος που θορυβήθηκε το Υπουργείο έχει να κάνει με το είδος των ευαίσθητων πληροφοριών για ένα κρίσιμης σημασίας ζήτημα για τη χώρα όπως είναι ένα κοίτασμα φυσικού αερίου. Κατά την πρακτική σε τέτοιες περιπτώσεις εξαγοράς εταιρειών, γίνεται αυτό που οι εμπειρογνώμονες ονομάζουν «άνοιγμα του δωματίου δεδομένων – data room», εκεί όπου βρίσκονται όλες οι ευαίσθητες πληροφορίες που αφορούν τις εργασίες μίας εταιρείας, που στην περίπτωση της BG Cyprus, περιλαμβάνει κρίσιμα δεδομένα για το κοίτασμα Αφροδίτη. Πηγές από το Υπουργείο Ενέργειας επεσήμαναν στον Alpha της Κυριακής ότι όντως η Shell άνοιξε το λεγόμενο data room στην MOL χωρίς την πρότερη ενημέρωση της Δημοκρατίας.
Στο Υπουργείο εκτιμούν ότι το υπόβαθρο της MOL εξηγεί και τους λόγους που η Shell δίστασε να χρησιμοποιήσει τους ενδεδειγμένους διαύλους ενημέρωσης της κυβέρνησης. Πρόκειται για εταιρεία που κατά 30% ανήκει έμμεσα ή άμεσα στο Ουγγρικό κράτος, ενώ μεγάλο μέρος των εμπορικών της συναλλαγών συνδέεται με τη Ρωσία. Σημειώνεται ότι οι συναλλαγές αυτές αφορούν κεφάλαια που υπόκεινται στις κυρώσεις της ΕΕ και των ΗΠΑ, ωστόσο, χώρες όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, λόγω του ότι δεν έχουν πρόσβαση στη θάλασσα έχουν λάβει επίσημα εξαιρέσεις. Πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι η MOL συνήψε το 2024 Μνημόνιο Συναντίληψης με την ΤΡΑΟ, αναβαθμίζοντας τη σχέση της με την κρατική εταιρεία της Τουρκίας σε στρατηγική εταιρική συνεργασία στον τομέα της έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων. Οι δύο εταιρείες συνεργάζονται σε έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ουγγαρία, καθώς και ως μέρος της κοινοπραξίας που διαχειρίζεται τεμάχιο στην ΑΟΖ της Λιβύης, ενώ συνυπήρξαν ως εταίροι σε έργα στη Ρωσία.
Η κυβέρνηση ζυγίζει τις επιλογές της, οι οποίες περιλαμβάνουν τη δυνατότητα να μπλοκάρει την ολοκλήρωση της εξαγοράς της BG Cyprus από την MOL όχι μόνο επί της βάσης της έλλειψης πρότερης επίσημης ενημέρωσης, αλλά και στο πλαίσιο της αξιολόγησης των πιθανών επιπτώσεων στην εθνική ασφάλεια. Σημειώνεται ωστόσο ότι σε περίπτωση που η κυβέρνηση καταφύγει σε αυτή την επιλογή θα πρέπει να το τεκμηριώσει καθότι η MOL παραμένει εταιρεία εισηγμένη σε χρηματιστήρια κρατών μελών της ΕΕ. Πηγές από τον τομέα της ενέργειας με εμπειρία σε αυτού του είδους εξαγορές, επισήμαναν στον Alpha της Κυριακής ότι η συνεργασία της ουγγρικής εταιρείας με την ΤΡΑΟ και η διασύνδεσή της με τη Ρωσία δε σημαίνει αυτόματα ότι η απόκτηση δικαιωμάτων στο κοίτασμα Αφροδίτη θα ανοίξει και την πόρτα της πρόσβασης στο κοίτασμα. Επεσήμαναν παράλληλα την ιδιάζουσα σχέση μεταξύ Τουρκίας και Κατάρ, τη στιγμή που η Qatar Energy αποτελεί μέρος των κοινοπραξιών των τεμαχίων 5 και 10 της κυπριακής ΑΟΖ. Οι συγκεκριμένες πηγές υπέδειξαν ότι στους υπολογισμούς της κυβέρνησης θα περιληφθεί και ο χρόνος που θα χρειαστεί να ξοδευτεί σε δικαστικές αίθουσες προκειμένου να εμποδιστεί η εξαγορά της BG Cyprus, κάτι που θα πάρει πολλά χρόνια πίσω τις προσπάθειες εμπορικής εκμετάλλευσης του κοιτάσματος.
Η τελική επενδυτική απόφαση για τον Κρόνο
Οι ταυτόχρονες ανακοινώσεις των ENI και Total Energies στις 28 Ιουλίου αποτελεί το πλέον επίσημο σήμα ότι η κλεψύδρα για την εξόρυξη φυσικού αερίου από το κοίτασμα Κρόνος άρχισε επιτέλους να αδειάζει, με τις εταιρείες να ανακοινώνουν ότι στόχος είναι το πρώτο κυπριακό φυσικό αέριο να διατεθεί στις αγορές το 2028. Σύμφωνα με τα χρονοδιαγράμματα που έχουν τεθεί, και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που βασίζονται στο συνήθη κύκλο υλοποίησης ενός τέτοιου έργου από τη λήψη της τελικής επενδυτικής απόφασης μέχρι την πρώτη εξόρυξη, μέχρι το τέλος του 2026, θα πρέπει να αναμένεται ότι θα ξεκινήσει ο λεπτομερής σχεδιασμός του έργου ανάπτυξης του κοιτάσματος.
Αυτό περιλαμβάνει το μηχανικό σχεδιασμό διάνοιξης τεσσάρων υποθαλάσσιων γεωτρήσεων, αγωγό μήκους 90 περίπου χιλιομέτρων από το κοίτασμα Κρόνος μέχρι το Αιγυπτιακό κοίτασμα Ζορ και τη σύνδεση του σημείου προσαιγιάλωσης στην Αίγυπτο με το τερματικό υγροποίησης στην Νταμιέτα με αγωγό μήκους 60 χιλιομέτρων περίπου. Τα κατασκευαστικά έργα αναμένεται να ξεκινήσουν το 2027, όπως και οι δοκιμές. Εφόσον όλα κυλήσουν βάσει των σχεδιασμών των εταιριών η έναρξη παραγωγής και οι πρώτες εξαγωγές κυπριακού υγροποιημένου φυσικού αερίου από την Αίγυπτο προς την Ευρώπη αναμένονται μέσα στο 2028, αν και ο στόχος που τέθηκε από τις εταιρείες δεν συγκεντρώνει μεγάλες πιθανότητες. Σε κάθε περίπτωση, η χρονιά κατά την οποία θα γίνει η πρώτη εξόρυξη φυσικού αερίου, θα είναι και αυτή που θα βάλει και επίσημα την Κύπρο στον ενεργειακό χάρτη.
Μεγάλη σημασία έχει το σύντομο χρονικό διάστημα μεταξύ της απόκτησης των δικαιωμάτων του τεμαχίου 6 της κυπριακής ΑΟΖ μέχρι την ημερομηνία της πρώτης παραγωγής. Το 2018, οι ENI και TotalEnergies απέκτησαν τα δικαιώματα του τεμαχίου, ξεκίνησαν άμεσα τις έρευνές τους και το 2022 ανακοινώθηκε επίσημα η ανακάλυψη του κοιτάσματος Κρόνος. Τον Φεβρουάριο του 2023 πραγματοποιήθηκε η επιβεβαιωτική γεώτρηση, ενώ μέσα στην επόμενη διετία οι εταιρείες ολοκλήρωσαν τις πρόσθετες τεχνικές και γεωλογικές αξιολογήσεις τους. Έκτοτε, εξέτασαν τα σενάρια εμπορικής εκμετάλλευσης του κοιτάσματος, κατέληξαν στη λύση διασύνδεσης του με τις υφιστάμενες υποδομές της ENI στο κοίτασμα Ζορ και το τερματικό της εταιρείας στην Νταμιέτα και ήδη λήφθηκε η τελική επενδυτική απόφαση.
Όπως εξήγησε σε πρόσφατες δηλώσεις του ο Υπουργός Ενέργειας, Μιχάλης Δαμιανός η Κύπρος το μόνο που έχει να κάνει σχετικά με το κοίτασμα Κρόνος είναι απλά να περιμένει τα πρώτα έσοδα για τα ταμεία της Δημοκρατίας, τα οποία δε θα είναι ιδιαίτερα μεγάλα καθώς βάσει συμφωνίας, οι εταιρείες έχουν προτεραιότητα στην απόσβεση των εξόδων που υπέστησαν για να γίνει εφικτή η εμπορευματοποίηση του φυσικού αερίου. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία για την Κύπρο από ότι τα έσοδα, είναι το γεγονός ότι θα σταλεί το μήνυμα στην αγορά ότι η χώρα αποτελεί ένα αξιόπιστο παίκτη στον οποίο μπορούν να στηριχτούν οι ενεργειακοί κολοσσοί για να υλοποιήσουν τους σχεδιασμούς τους. Με έναν «πονοκέφαλο» λιγότερο, πλέον η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί το κοίτασμα Αφροδίτη του οποίου η εκμετάλλευση έχει ήδη καθυστερήσει, είναι η άμεση επίλυση των ανοικτών ζητημάτων που το ταλανίζουν.
