Οι λόγοι που το έτος 2026 επικρέμεται μονίμως η δαμόκλειος σπάθη της ενεργειακής ανεπάρκειας πάνω από μια νησιωτική χώρα της ΕΕ
Η ενεργειακή ανεπάρκεια της Κύπρου δεν αποτελεί κάτι καινούριο, αλλά αυτή τη βδομάδα η υπενθύμιση αυτής της πραγματικότητας υπήρξε σκληρή. Για δύο συνεχόμενες μέρες, η χώρα υπέφερε με διακοπές ρεύματος τις πλέον ζεστές μέρες του φετινού ήπιου – ευτυχώς – καλοκαιριού. Μάλιστα, η ζήτηση κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ, λίγο μετά που ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς αναγκάστηκε να προχωρήσει σε ελεγχόμενες εκ περιτροπής διακοπές ρεύματος που επηρέασαν ολόκληρη την χώρα. Όλα αυτά, ενώ ο τουρισμός είναι μειωμένος σε σχέση με πέρυσι, κάτι που σημαίνει ότι εάν έσπαζε και φέτος το ρεκόρ τουριστικών αφίξεων, η ζήτηση θα εκτοξευόταν, θέτοντας σε κίνδυνο ακόμη και κατάρρευσης ολόκληρου του συστήματος ηλεκτροδότησης του νησιού. Με λίγα λόγια, σταθήκαμε τυχεροί στην ατυχία μας. Και αυτό γιατί η μείωση του τουρισμού έφερε αντίστοιχη μείωση της ζήτησης ρεύματος την ίδια στιγμή που δύο μονάδες παραγωγής, μία στη Δεκέλεια και μία στο Βασιλικό, ήταν εκτός του συστήματος. Μάλιστα, η μονάδα στη Δεκέλεια που παρουσίασε βλάβη, παραδόθηκε στο σύστημα από την ΑΗΚ το πρωί της Πέμπτης με δυναμικότητα 30MW λιγότερα του αναμενόμενου σύμφωνα με τον Βοηθό Διευθυντή του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς, Χάρη Ζαβαλλή. Η μονάδα στο Βασιλικό, το οποίο σηκώνει το 65% του βάρους όλης της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, παραδόθηκε το απόγευμα της ίδιας μέρας και μόλις τότε ο Διαχειριστής είχε στη διάθεσή του εφεδρείες.
Όπως δήλωσε όμως στον «Alpha», ούτε και με τις εφεδρείες στο σύστημα έτοιμες σε περίπτωση βλάβης για την αποτροπή νέων διακοπών ρεύματος, μπορούσε να διαβεβαιώσει ότι ο κίνδυνος της ενεργειακής ανεπάρκειας θα εκλείψει για το υπόλοιπο του καλοκαιριού. Κάτι που επιβεβαίωσε ο ίδιος ο Υπουργός Ενέργειας, Μιχάλης Δαμιανός, ο οποίος δήλωνε την Πέμπτη ότι δε θα υπάρχουν προβλήματα το καλοκαίρι του 2027 με τη λειτουργία των συστημάτων αποθήκευσης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ενώ πριν από λίγες εβδομάδες δήλωνε ότι τα προβλήματα επάρκειας θα λυθούν οριστικά με την έλευση του φυσικού αερίου. Σε άλλο σημείο της δήλωσής του την Πέμπτη, ο Μιχάλης Δαμιανός ανέφερε ακόμα ένα ζήτημα που ταλανίζει εδώ και χρόνια το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής της ΑΗΚ, που δεν είναι άλλο από τις πεπαλαιωμένες γεννήτριες του σταθμού Δεκέλειας. Σημείωσε δε ότι οι βλάβες στις συγκεκριμένες μονάδες θα είναι κάτι με το οποίο θα ζούμε μέχρι και το 2028 με την έλευση αυτών που θα τις αντικαταστήσουν. Το τέταρτο ζήτημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος, το σκιαγράφησε ο τέως Υπουργός Ενέργειας, Γιώργος Παπαναστασίου, μιλώντας στην εκπομπή «Alpha Καλοκαίρι» και αποτελεί άλλη μια πονεμένη ιστορία του κακά εκτελεσμένου ενεργειακού σχεδιασμού της χώρας. Ως νησί, η Κύπρος έχει ανάγκη πολύ περισσότερο από ότι μια ηπειρωτική χώρα τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, με τη μοναδική προσπάθεια διασύνδεσης, να έχει γίνει με την Ελλάδα, να κακοσχεδιαστεί και να παραμένει ως φυσικό επακόλουθο τελματωμένη.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
ΠΑΟΚ: Σε καλό δρόμο του Γιαννούλη
Οι 4 λόγοι της ανεπάρκειας
Το ρεκόρ ζήτησης ηλεκτρικού ρεύματος άγγιξε τα 1370MW την Πέμπτη που μας πέρασε. Σε περίοδο που ο τουρισμός ακμάζει και με την τουριστική κίνηση να είναι μειωμένη σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές των άνευ προηγουμένου αφίξεων. Οι λόγοι της μείωσης του τουρισμού γνωστοί και με την ελπίδα ότι από του χρόνου θα ανακάμψει, ενώ και οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν συνεχώς λόγω κλιματικής αλλαγής, θεωρείται βέβαιο ότι τα μελλοντικά καλοκαίρια η ζήτηση για ηλεκτρικό ρεύμα θα αυξηθεί. Το ερχόμενο καλοκαίρι ωστόσο, αν τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα της συμφωνίας μεταξύ CYTA και ΑΗΚ, το σύστημα ηλεκτροδότησης θα εμπλουτιστεί επιτέλους με τις μπαταρίες αποθήκευσης ΑΠΕ. Σήμερα, στις ώρες αιχμής της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, που είναι το μεσημέρι όταν η ηλιοφάνεια είναι πιο ισχυρή, παράγονται 1000MW ηλεκτρικού ρεύματος από συμβατικές πηγές και άλλα 1000MW από ΑΠΕ. Το συγκεκριμένο σύστημα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές θα έχει ισχύ περί των 160MW. Κάτι το οποίο θα αμβλύνει το πρόβλημα που παρουσιάζεται σήμερα, όπου το σύστημα υπερφορτώνεται το μεσημέρι που η ζήτηση είναι μειωμένη, αναγκάζοντας το Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς να «πετά» ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές λόγω έλλειψης αποθήκευσης καθώς το σύστημα ηλεκτροδότησης της χώρας παραμένει πεπαλαιωμένο και άλλης εποχής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το βράδια, όπου η ζήτηση είναι στα ύψη, η παραγωγή από ΑΠΕ μηδενική και ελλείψει συστημάτων αποθήκευσης, να βιώνουμε συχνά blackout σε διάφορες περιοχές σε όλη τη χώρα. Πέραν της υφιστάμενης συμφωνίας για την εγκατάσταση του πρώτου συστήματος αποθήκευσης ΑΠΕ, ο Υπουργός Ενέργειας εξέφρασε αισιοδοξία ότι μέχρι το τέλος του 2027, το σύστημα θα έχει στη διάθεσή του εκατοντάδες MW σε ισχύ αποθήκευσης, κάτι που μένει πλέον να επιβεβαιωθεί.
Ο δεύτερος λόγος για τις περικοπές, αφορά και πάλι κάτι το οποίο ο ίδιος ο Υπουργός Ενέργειας ανέφερε. Οι μονάδες παραγωγής στη Δεκέλεια, είναι οι πλέον αρχαιότερες της χώρας, καθώς οι έξι μονάδες των 60MW στο συγκεκριμένο σταθμό, χρονολογούνται από τη διετία 1982-1983, ευρισκόμενες κοντά σε ηλικία απόσυρσης. Όταν από τις δυνατότητες των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής της ΑΗΚ, ισχύος 1478MW συνολικά, οι μονάδες παραγωγής των 360MW εξ αυτών, αντιμετωπίζουν προβλήματα και βλάβες με αρκετή συχνότητα, τότε είναι λογικό το σύστημα να γονατίζει κάθε φορά που μία μονάδα παραγωγής αντιμετωπίζει βλάβη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να τραβά πιο συχνά μεγαλύτερο βάρος παραγωγής ο σταθμός του Βασιλικού, ο οποίο κτίστηκε το 1999, διαθέτοντας μονάδες μέσης ηλικίας στα 27, 26 και 25 έτη αντίστοιχα, με τις συγκεκριμένες μονάδες να έχουν δυνατότητα παραγωγής 390MW. Όπως επισήμανε ο Υπουργός Ενέργειας, η διαδικασία αντικατάστασης των απαρχαιωμένων μονάδων της Δεκέλειας, θα ολοκληρωθεί σε τρεις φάσεις, καθώς δύο θα παραλειφθούν το 2028 σε δύο φάσεις και άλλη μία το 2029. Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι συγκεκριμένες γεννήτριες έχουν συνολική ισχύ 81MW, που αποτελεί παρανυχίδα μπροστά στις ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες.
Η πονεμένη ιστορία της έλευσης φυσικού αερίου και η καθυστέρηση στην ένταξη του συγκεκριμένου καυσίμου στον κύκλο παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος έρχεται να προστεθεί στη σωρεία προβλημάτων στο σύστημα ηλεκτροδότησης. Το φυσικό αέριο αποτελεί καλύτερο και φθηνότερο καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής, που εκτός του ότι θα αμβλύνει την τιμή των λογαριασμών που λαμβάνουμε, θα προσθέσει στον κύκλο παραγωγής της ΑΗΚ, την περίφημη πλέον μονάδα 6. Πρόκειται για κατασκευή που κόστισε στην Αρχή περί των €160 εκατ. και από το 2024 όταν και παραδόθηκε στο Βασιλικό, φυσιολογικά παραμένει ανενεργή. Η συγκεκριμένη μονάδα, έχει δυνατότητα παραγωγής 160MW και εύλογα μπορεί να φανταστεί κανείς, πόσα χρόνια ακόμη θα χρειαστούν ώστε η χώρα να προμηθεύεται με φυσικό αέριο ως το βασικό καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής, καθώς και πόσα χρόνια και χρήματα θα χρειαστούν ώστε όλες οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής αντικατασταθούν με μονάδες όπως τη συγκεκριμένη. Πρόκειται για μονάδες συνδυασμένου κύκλου, που δηλαδή μπορούν να παράξουν τόσο με φυσικού άεριο όσο και με ντίζελ, καθώς όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, το ντίζελ δε μπορεί να εγκαταληφθεί πλήρως.
Το ερώτημα δεν είναι πότε θα έρθει το φυσικό αέριο στη χώρα, κάτι που ήδη χρονολογείται εδώ και δεκαετίες βάσει των εξαγγελιών που είχαν γίνει από τις εκάστοτε κυβερνήσεις. Παρά το ότι έγιναν έργα, και προσπάθειες σε πολιτικό επίπεδο για να διασφαλιστεί η έλευση φυσικού αερίου, τόσο τα έργα όσο και οι πολιτικές προσπάθειες, είναι προς το παρόν ημιτελής. Ο ενεργειακός σχεδιασμός της χώρας προνοεί ότι το κοίτασμα Κρόνος, που χρονολογικά οι εξορύξεις είναι πιο κοντά από τα υπόλοιπα, δεν προορίζεται για τις ανάγκες της Κύπρου. Σύμφωνα με τον Υπουργό Ενέργειας, για αυτό το σκοπό προορίζεται το κοίτασμα Αφροδίτη. Οι εξορύξεις στο εν λόγω κοίτασμα αναμένονται μετά το 2030, την ώρα που η απαραίτητη διακρατική συμφωνία με το Ισραήλ που θα τις επιτρέψει, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, παρά το ότι ο τέως Υπουργός δήλωνε τον περασμένο Νοέμβριο ότι οι υπογραφές με τους Ισραηλινούς είναι κοντά. Παράλληλα, ας μη λησμονούμε ότι για να έρθει φυσικό άεριο στην Κύπρο χρειάζεται τερματικό, και αυτό το έργο στο Βασιλικό παραμένει ημιτελές, Πρόκειται για ένα ζήτημα που o Alpha της Κυριακής ανέδειξε σε έκταση στο πρόσφατο παρελθόν, καθώς οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για το σκάνδαλο της κατοχύρωσης του έργου στη συγκεκριμένη κοινοπραξία συνεχίζονται.
Οι ειδικοί, καθιέρωσαν ως πεπατημένη, την ανάγκη τα ηλεκτρικά δίκτυα θα πρέπει να είναι διασυνδεδεμένα σε διασυνοριακό επίπεδο. Αυτό εξασφαλίζει ότι το κάθε σύστημα έχει ως εφεδρεία ηλεκτρικής ενέργειας από γειτονική χώρα, επιτρέπει τη μεταφορά πράσινης ενέργειας, μειώνει τις τιμές ενέργειας λόγω ανταγωνισμού και μειώνει τις ανάγκες εξάρτησης από ρυπογόνες πηγές ενέργειας. Με την Τουρκία να παραμένει κατοχική δύναμη στο νησί ενώ βρίσκεται 70χλμ από την Κερύνεια, η διασύνδεση με την Ευρώπη μέσω Τουρκίας παραμένει εκτός θέματος. Την ίδια ώρα, ο γειτονικός Λίβανος έχει τόσο σοβαρά προβλήματα ηλεκτροδότησης που προσβλέπει σε βοήθεια από την Κύπρο με τα δικά της τεράστια προβλήματα, ενώ το Ισραήλ, που βρίσκεται πολύ συχνά σε εμπόλεμη κατάσταση, έχει πολύ διαφορετικούς λόγους να επιδιώκει τη διασύνδεση με την Κύπρο. Οι προσπάθειες διασύνδεσης της χώρας μας με την Ελλάδα παραμένουν άλλο ένα αντικείμενο ερευνών από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, καθώς το έργο παραμένει τελματωμένο σε πολιτικό επίπεδο, παρά τις περί του αντιθέτου διακηρύξεις. Ο GSI παραμένει στο ψυγείο, οι όροι με τους οποίους τέθηκε στο τραπέζι παραμένουν μέχρι σήμερα εξόχως προβληματικοί, και τα ερωτηματικά για τη βιωσιμότητα και το κατά πόσο είναι εφικτό να κατασκευαστεί, όσο περνά ο καιρός πληθαίνουν παρά να απαντώνται.
Μπαλάκι ευθυνών
Είναι εκπληκτική η ταχύτητα με την οποία πετάχτηκε το μπαλάκι των ευθυνών για τα ενεργειακά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα από τον έναν στον άλλο μέσα σε λίγα 24ωρα με αφορμή τις διακοπές ρεύματος, με φωτεινή εξαίρεση τον τέως Υπουργό Ενέργειας, Γιώργο Παπαναστασίου. Από τη μια, ο νυν Υπουργός, Μιχάλης Δαμιανός, δήλωνε την Πέμπτη στο OMEGA ότι «είμαι υπουργός εφτά μήνες άρα την πολιτική ευθύνη δεν θα την αναλάβω εγώ», ουσιαστικά ρίχνοντας την ευθύνη στους προκατόχους του, περιλαμβανομένου του τέως, της κυβέρνησης που και ο ίδιος υπηρετεί, και υπηρετούσε και τότε ως Υπουργός Υγείας.
Λίγο όμως μετά, κατά τη συνέντευξη τύπου για την παρουσίαση του έργου της ΑΗΚ τους τελευταίους 30 μήνες, ο ίδιος ο Μιχάλης Δαμιανός έδινε την άδεια στον τέως, στον ίδιο που λίγο πριν έριχνε εμμέσως ευθύνες, να απαντήσει στις επίμονες ερωτήσεις των δημοσιογράφων υπό τη σκιά των εκ περιτροπής διακοπών ρεύματος. Προς τιμήν του, ο Γιώργος Παπαναστασίου ζήτησε αυτό το ρόλο, προφανώς νιώθοντας την ανάγκη όχι απλώς να υπερασπιστεί το έργο που επιτελέστηκε επί Προεδρίας Νίκου Χριστοδουλίδη, αλλά να τονίσει μία αλήθεια που παραγνωρίστηκε σε όλες τις ανακοινώσεις και δηλώσεις των ημερών. Ότι η ευθύνη για την ενεργειακή ανεπάρκεια είναι η διαχρονική και δεν περιορίζεται στην παρούσα κυβέρνηση αλλά επιμερίζεται αναλόγως στις κυβερνήσεις των τελευταίων πολλών, ετών. Ο ίδιος ο Γιώργος Παπαναστασίου, απάντησε την επομένη μέσω του «Alpha» στον Μιχάλη Δαμιανό, διατηρώντας τη θέση του για τον επιμερισμό και την ανάληψη πολιτικής ευθύνης: «Η πολιτική ευθύνη δεν είναι ο χρόνος που βρίσκεσαι στο τιμόνι. Την αναλαμβάνεις για όλους, και τους προηγούμενους Υπουργούς και τις προηγούμενες κυβερνήσεις, διότι σε εμπιστεύτηκε η Πολιτεία για να οδηγήσεις. Άρα, με τον φίλο μου τον Μιχάλη θα διαφωνήσω και ο πρώην Υπουργός και ο νυν Υπουργός ενόσω βρίσκονταν στο πηδάλιο θα έπρεπε να κατευθύνουν το πλοίο προς τη σωστή κατεύθυνση».
Ο Μιχάλης Δαμιανός μπήκε όμως στον κόπο να απαντήσει σε δύο διαφορετικές αναρτήσεις, πέραν των δηλώσεών του, στις επικρίσεις ΑΚΕΛ και ΔΗΣΥ, εξακολουθώντας να μην κάνει αναφορά για ανάληψη ευθύνης, αν όχι του ιδίου έστω εκ της θέσεως του και μόνον, έστω εκ μέρους της κυβέρνησης που εκπροσωπεί. Η πραγματικότητα ωστόσο είναι ότι όντως, ο Μιχάλης Δαμιανός βρίσκεται για πολύ λίγο καιρό στο Υπουργείο Ενέργειας, και τα προβλήματα που ανέλαβε να επιλύσει δεν επιλύονται μέσα στους επτά μήνες που βρίσκεται εκεί. Το πλέον εκπληκτικό είναι η ένταση με την οποία επικρίνει τη νυν κυβέρνηση ο ΔΗΣΥ, με τον Επικεφαλής του Συμβουλίου Παρακολούθησης Κυβερνητικού Έργου, Μιχάλη Ιωαννίδη, να κάνει λόγο για 119 παρεμβάσεις του κόμματος με τις οποίες προειδοποιούσε και εισηγείτο λύσης για τη σημερινή κατάσταση. Πρόκειται για τον ίδιο ΔΗΣΥ που είχε την εξουσία για δέκα χρόνια και τον ίδιο ΔΗΣΥ της στήριξης του οποίου ερίζει ακόμη ο Νίκος Χριστοδουλίδης, καθώς ο ίδιος εξακολουθεί να δηλώνει Συναγερμικός, τον ίδιο ΔΗΣΥ της κυβέρνησης του οποίου ήταν μέλος ο νυν Πρόεδρος για σχεδόν δέκα χρόνια, και τον ίδιο ΔΗΣΥ το έργο του οποίου δεδηλωμένα συνεχίζεται επί της παρούσας Προεδρίας. Κυβέρνηση όμως αποτέλεσε και το ΑΚΕΛ, εποχή κατά την οποία σημειώθηκε η φονική έκρηξη του Μαρί που κατέστρεψε τον ηλεκτροπαραγωγικό σταθμό Βασιλικού. Πέρασαν όμως 13 και πλέον χρόνια από την αποχώρηση του Δημήτρη Χριστόφια από το Προεδρικό και τα ζητήματα ενεργειακής επάρκειας της χώρας παραμένουν άλυτα.
Επιπρόσθετο πρόβλημα η ανταγωνιστική αγορά
Στα ζητήματα επάρκειας ηλεκτρικού ρεύματος που αντιμετωπίζει η χώρα, δε μπορεί παρά να προστεθεί η προβληματική μέχρι στιγμής, υλοποίηση της μεταρρύθμισης της ανταγωνιστικής αγοράς ενέργειας. Μία υλοποίηση που με τα προβλήματα που παρουσιάζονται, βάζει εμπόδια στον ιδιωτικό τομέα και τη συνεισφορά που θα μπορούσε να προσφέρει στην επάρκεια της ηλεκτροδότησης του νησιού. Εμπόδια τα οποία περιορίζουν τους ιδιώτες που κατέχουν πέριξ του 10% της ηλεκτροπαραγωγής με ΑΠΕ, μη επιτρέποντας τους να αναπτύξουν περαιτέρω τις δυνατότητές τους να βελτιώσουν την παραγωγή και παροχή ενέργειας στο σύστημα της χώρας.
Ένα εξ αυτών των προβλημάτων αποτελεί η μη τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων υποβολής μετρητικών δεδομένων, που αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για τους προμηθευτές ρεύματος. Επί τούτου, σημειώνεται η επιβολή διοικητικού προστίμου ύψους €500,000 από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου προς το Διαχειριστή Συστήματος Διανομής, στις 3 Ιουλίου. Πρόστιμο, το κόστος του οποίου θα επιφορτιστούν οι καταναλωτές, οι οποίοι βιώνουν την αβεβαιότητα κάλυψης των αναγκών τους σε ηλεκτρικό ρεύμα. Με τους καταναλωτές να διερωτούνται εύλογα, πώς γίνεται να έχει ανοίξει η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, σε μία χώρα με 300 μέρες ηλιοφάνειας ετησίως, αλλά εν έτει 2026 να βρίσκεται προ του κινδύνου να μην μπορεί να καλύψει ούτε στοιχειωδώς τις ανάγκες ηλεκτροδότησης της.
