ALPHA της Κυριακής

Μαύρο χρήμα, στημένοι αγώνες και η πολιτική ευθύνη 

Υπάρχει μια στιγμή που ο φίλαθλος μπορεί να χάσει κάτι πολύ πιο σημαντικό από έναν αγώνα. Τη στιγμή που θα κοιτάξει το γήπεδο και θα αναρωτηθεί: «Αυτό που βλέπω είναι πραγματικό ή κάποιος έχει ήδη αποφασίσει την εξέλιξή του;».

Είναι η στιγμή που ένα πέναλτι δεν μοιάζει απλώς με λάθος του διαιτητή, μια αποβολή γεννά ερωτήματα και μια ανεξήγητη κατάρρευση μιας ομάδας κάνει τον κόσμο να ψάχνει τι μπορεί να κρύβεται από πίσω. Μπορεί οι υποψίες να είναι άδικες. Μπορεί να πρόκειται απλώς για μια κακή βραδιά. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο φίλαθλος παύει να είναι σίγουρος. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο χτύπημα που μπορεί να δεχθεί ο αθλητισμός. Γιατί το αποτέλεσμα μπορεί να ξεχαστεί. Η αμφιβολία, όμως, μένει. Ρωτήστε του φίλους του ελληνικού μπάσκετ να σας πουν πως νιώθουν για το αγαπημένο τους άθλημα.

Ένα παιχνίδι, πολλές ευκαιρίες για κέρδος

Πώς μπορεί να στηθεί ένας αγώνας; Δεν χρειάζεται απαραίτητα να συμφωνήσουν όλοι οι παίκτες για να χάσει μια ομάδα. Μερικές φορές αρκεί να επηρεαστεί ένα μικρό κομμάτι της αναμέτρησης. Στο μπάσκετ, για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να επιχειρήσει να επηρεάσει τη διαφορά των πόντων. Στο ποδόσφαιρο, μια αποβολή, ένα πέναλτι ή ένα ακυρωθέν γκολ, μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες. Σε άλλες περιπτώσεις, το ενδιαφέρον μπορεί να αφορά ένα συγκεκριμένο γεγονός μέσα στον αγώνα και όχι τον τελικό νικητή.

Αυτό ακριβώς κάνει τη χειραγώγηση δύσκολη στον εντοπισμό της. Ένα αποτέλεσμα που φαίνεται φυσιολογικό μπορεί να κρύβει μια προσπάθεια επηρεασμού συγκεκριμένων φάσεων. Και μια κακή εμφάνιση δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι κάτι είναι ύποπτο. Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει με μια προσέγγιση σε έναν αθλητή, μια υπόσχεση χρημάτων ή μια πίεση προς κάποιον που βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Από εκεί και πέρα, το παράνομο στοίχημα μπορεί να μετατρέψει την πληροφορία σε κέρδος.

Φανταστείτε, για παράδειγμα, κάποιον να γνωρίζει εκ των προτέρων ότι θα επιχειρηθεί να επηρεαστεί ένα συγκεκριμένο γεγονός σε έναν αγώνα. Δεν χρειάζεται να μαντέψει ποιος θα κερδίσει. Προσπαθεί να εκμεταλλευτεί αυτό που γνωρίζει, την ώρα που χιλιάδες άλλοι στοιχηματίζουν χωρίς να έχουν την ίδια πληροφορία. Ο αγώνας γίνεται έτσι ένα μέσο για να βγάλουν κάποιοι χρήματα, εις βάρος όλων των υπόλοιπων.

Όταν μπαίνουν στο παιχνίδι το μαύρο χρήμα και το οργανωμένο έγκλημα

Για ορισμένους, ο αθλητισμός δεν είναι πάθος. Είναι μπίζνα. Και όταν το ζητούμενο είναι το κέρδος με κάθε τρόπο, η χειραγώγηση αγώνων μπορεί να γίνει μέρος μιας ευρύτερης εγκληματικής δραστηριότητας.

Το οργανωμένο έγκλημα αναζητά τρόπους να μετατρέψει παράνομα χρήματα σε χρήματα που φαίνονται νόμιμα. Αυτό είναι το ξέπλυμα χρήματος. Μπορεί να χρησιμοποιηθούν εταιρείες-βιτρίνες, εικονικές συναλλαγές, αδιαφανείς χορηγίες ή πληρωμές μέσω τρίτων, ώστε να είναι δύσκολο να εντοπιστεί ποιος βρίσκεται πραγματικά πίσω από μια συναλλαγή.

Ας υποθέσουμε, για παράδειγμα, ότι μια εταιρεία εμφανίζεται ως χορηγός ενός αθλητικού οργανισμού. Η χορηγία από μόνη της δεν είναι ύποπτη. Αν, όμως, η συναλλαγή δεν ανταποκρίνεται σε πραγματικές υπηρεσίες ή η προέλευση των χρημάτων δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, τότε χρειάζεται έλεγχος. Το ίδιο ισχύει για περίεργες πληρωμές, αδικαιολόγητες μεταφορές χρημάτων και εταιρείες που κρύβουν τους πραγματικούς ιδιοκτήτες τους.

Δεν σημαίνει ότι κάθε χορηγός ή κάθε παράγοντας είναι ύποπτος. Σημαίνει ότι, όταν κυκλοφορούν μεγάλα ποσά, η διαφάνεια είναι απαραίτητη.

Και εδώ βρίσκεται μια σημαντική διάσταση του προβλήματος: η διαφθορά στον αθλητισμό δεν αφορά μόνο το ποιος κερδίζει έναν αγώνα. Μπορεί να συνδέεται με ένα δίκτυο οικονομικών συμφερόντων, στο οποίο ο αγώνας είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο.

Πόσα χάνει η Κύπρος;

Η νόμιμη αγορά στοιχήματος στην Κύπρο είναι μια σημαντική οικονομική δραστηριότητα. Τα στοιχεία για το 2025 δείχνουν ότι τα συνολικά έσοδα στοιχήματος που αποδέχθηκαν οι αδειοδοτημένοι πάροχοι έφτασαν περίπου τα 1,33 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτός είναι ο τζίρος των στοιχημάτων που δέχθηκαν, όχι το καθαρό κέρδος των εταιρειών ούτε τα φορολογικά έσοδα του κράτους.

Το στοιχείο αυτό δείχνει το μέγεθος της αγοράς. Δεν μας λέει, όμως, πόσα χρήματα διακινούνται παράνομα ή πόσα στοιχήματα συνδέονται με χειραγωγημένους αγώνες.

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Δεν υπάρχει αξιόπιστος αριθμός που να μας επιτρέπει να υπολογίσουμε με ακρίβεια πόσα φορολογικά έσοδα χάνει η Κύπρος από τη χειραγώγηση αγώνων και τον παράνομο στοιχηματισμό. Κάθε συγκεκριμένο ποσό χωρίς επαρκή στοιχεία θα ήταν περισσότερο εντυπωσιακό παρά τεκμηριωμένο.

Η λογική, πάντως, είναι απλή. Όταν χρήματα κινούνται έξω από το νόμιμο σύστημα, μπορεί να μην καταγράφονται σωστά, να αποκρύπτονται κέρδη και να χάνονται φόροι που διαφορετικά θα κατέληγαν στα δημόσια ταμεία. Παράλληλα, οι νόμιμες επιχειρήσεις καλούνται να ανταγωνιστούν παράνομα δίκτυα που δεν έχουν τις ίδιες υποχρεώσεις.

Το νόμιμο στοίχημα δεν είναι ο ένοχος

Είναι σημαντικό να μη βάζουμε τα πάντα στο ίδιο καλάθι.

Το νόμιμο στοίχημα λειτουργεί υπό συγκεκριμένους κανόνες και εποπτεία. Οι αδειοδοτημένες εταιρείες έχουν φορολογικές υποχρεώσεις, υπόκεινται σε ελέγχους και μπορούν να συμβάλλουν στον εντοπισμό ύποπτων στοιχηματικών κινήσεων. Παράλληλα, μέσω χορηγιών και εμπορικών συνεργασιών, στηρίζουν οικονομικά αθλητικές διοργανώσεις και ομάδες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η νόμιμη αγορά δεν χρειάζεται έλεγχο. Σημαίνει ότι άλλο είναι μια νόμιμη επιχείρηση που λειτουργεί μέσα στο πλαίσιο της νομοθεσίας και άλλο ένα παράνομο δίκτυο που επιδιώκει να κερδίσει από στημένους αγώνες ή να ξεπλύνει χρήματα.

Η λύση δεν είναι να θεωρήσουμε το στοίχημα υπεύθυνο για κάθε πρόβλημα του αθλητισμού. Είναι να εντοπίσουμε όσους εκμεταλλεύονται το παιχνίδι για παράνομους σκοπούς.

Η μεγαλύτερη ζημιά δεν μετριέται σε ευρώ

Ας αφήσουμε για λίγο τα χρήματα και ας σκεφτούμε τι συμβαίνει στην κοινωνία.

Ένα παιδί βλέπει τον αγαπημένο του ποδοσφαιριστή και ονειρεύεται να του μοιάσει. Μαθαίνει ότι για να πετύχει πρέπει να δουλέψει, να προσπαθήσει και να σέβεται τους κανόνες. Ένας γονιός το πηγαίνει στο γήπεδο για να ζήσει τη χαρά του παιχνιδιού. Ένας φίλαθλος ταξιδεύει για να στηρίξει την ομάδα του, ακόμη κι όταν ξέρει ότι μπορεί να επιστρέψει απογοητευμένος.

Όλα αυτά βασίζονται σε μια απλή ιδέα: ότι κανείς δεν γνωρίζει το αποτέλεσμα πριν τελειώσει ο αγώνας.

Αν αυτή η ιδέα χαθεί, τι απομένει;

Ο φίλαθλος αρχίζει να αμφισβητεί κάθε διαιτητική απόφαση. Ο αθλητής μπορεί να αισθανθεί ότι η προσπάθειά του δεν έχει την ίδια αξία. Ο γονιός δυσκολεύεται να εξηγήσει στο παιδί του γιατί πρέπει να είναι τίμιο, όταν υποψιάζεται ότι άλλοι κερδίζουν παραβιάζοντας τους κανόνες.

Ασφαλώς, δεν είναι όλα τα παιχνίδια στημένα. Οι κακές εμφανίσεις, τα λάθη και οι ανατροπές είναι μέρος του αθλητισμού. Δεν πρέπει να βαφτίζουμε κάθε αποτυχία διαφθορά ούτε να αδικούμε τους ανθρώπους που υπηρετούν έντιμα τις ομάδες τους.

Το πρόβλημα είναι ότι η καχυποψία δεν χρειάζεται αποδείξεις για να εξαπλωθεί. Μπορεί να ξεκινήσει από ένα πραγματικό σκάνδαλο και να καταλήξει να δηλητηριάζει κάθε συζήτηση γύρω από έναν αγώνα. Και τότε ακόμη και οι καθαρές νίκες χάνουν ένα μέρος της αξίας τους.

Η λύση αρχίζει από την πρόληψη

Δεν αρκεί να αντιδρούμε όταν ξεσπά ένα σκάνδαλο. Χρειάζονται συνεχείς έλεγχοι, συνεργασία των αθλητικών οργανισμών με τις αρμόδιες αρχές και παρακολούθηση ασυνήθιστων στοιχηματικών κινήσεων. Και βεβαίως πολιτικές αποφάσεις. Η αποφασιστικότητα της πολιτείας μπορεί φέρει το… παιχνίδι στο γήπεδο τους κράτους, εκεί όπου τα πάσης τα φύσης λαμόγια, βάζουμε σίγουρα στοίχημα, ότι είναι χαμένοι από χέρι.

Χρειάζεται, επίσης, να μπορεί ένας αθλητής ή ένας διαιτητής να καταγγείλει μια απόπειρα δωροδοκίας χωρίς να φοβάται ότι θα καταστραφεί η καριέρα του. Να υπάρχουν σαφείς κανόνες για τις χορηγίες, τις πληρωμές και τις συγκρούσεις συμφερόντων. Και όταν αποδεικνύεται ότι κάποιος χειραγώγησε έναν αγώνα, οι συνέπειες να είναι πραγματικές και ανάλογες με τη σοβαρότητα της πράξης.

Η πρόληψη, όμως, δεν αφορά μόνο τις αρχές. Αφορά και τις ίδιες τις ομάδες, τις ομοσπονδίες, τους αθλητές, τους δημοσιογράφους και τους φιλάθλους. Όσο πιο εύκολα κλείνουμε τα μάτια σε ύποπτες συμπεριφορές, τόσο περισσότερο χώρο αφήνουμε σε όσους θέλουν να εκμεταλλευτούν το παιχνίδι. Ο αθλητισμός δεν μπορεί να υποσχεθεί ότι δεν θα υπάρξουν ποτέ λάθη ή παραβάσεις. Μπορεί, όμως, να αποδείξει ότι δεν τις ανέχεται.

Γιατί το πραγματικό στοίχημα δεν είναι ποιος θα σκοράρει στο τελευταίο λεπτό ή ποιος θα σηκώσει το τρόπαιο. Είναι να μπορεί ο φίλαθλος να πανηγυρίζει χωρίς να αναρωτιέται αν κάποιος άλλος είχε ήδη βγάλει κέρδος .

Η μεγαλύτερη ήττα του αθλητισμού δεν είναι ένα σικέ παιχνίδι, αλλά η στιγμή που ο φίλαθλος παύει να πιστεύει πως αυτό που βλέπει στο γήπεδο είναι αληθινό. Το σαράκι της χαμένης εμπιστοσύνης και αξιοπιστίας μπορεί να διαλύσει τα πάντα.