Το Καταστατικό, το προσωποπαγές του κινήματος και οι επίδοξοι πολιτικοί
Η Άμεση Δημοκρατία τρέχει επίσημα στην μάχη για τις βουλευτικές εκλογές του Μάη. Η παρουσίαση των υποψηφίων στη Λεμεσό έγινε άλλωστε σε ένα επιτηδευμένα πανηγυρικό κλίμα ενορχηστρωμένο από τον ιδρυτή του Φειδία Παναγιώτου. Ένα σόου το οποίο ο ίδιος ο Φειδίας Παναγιώτου επισκίασε με την εκρηκτική του προσωπικότητα προσπαθώντας να αποδείξει ότι στη νέα αυτή ομάδα επικρατεί κλίμα ομαδικότητας, δημοκρατικότητας και σύμπνοιας.
Ένα αφήγημα που εγείρει ερωτήματα αν αναλογιστεί κανείς ότι ούτε καν ο ίδιος γνωρίζει τους υποψήφιους του προσωπικά και τις απόψεις του κάθε ενός εξ αυτών. Σημαία του νέου κόμματος αποτελεί η άμεση δημοκρατία, η οποία για τον Φειδία Παναγιώτου και τα μέλη του φαίνεται ότι είναι συνώνυμη με την ανυπαρξία κοινών και σταθερών θέσεων και την κατά το δοκούν τοποθέτηση επί παντός επι στητού στη βάση της ελευθερίας εκάστου να κρίνει χωρίς το αίσθημα της ευθύνης. Μια παραδοξότητα για μια οργανωμένη ομάδα ανθρώπων που κατέρχεται κάτω από μία κοινή στέγη στις εκλογές.
Τελικά τι σημαίνει όμως στην πράξη άμεση δημοκρατία; Είναι ένα ερώτημα που το κόμμα αδυνατεί να απαντήσει με σαφήνεια παραμένοντας μόνο στη θεωρία. Πώς δηλαδή άνθρωποι με διαφορετικές απόψεις και προσεγγίσεις και που δεν γνωρίζονται ως επι το πλείστον μεταξύ τους μπορούν να συστεγαστούν για ένα κοινό σκοπό τον οποίο δυσκολεύονται να ορίσουν; Αυτό είναι ένα ερώτημα το οποίο ενδεχομένως να απαντηθεί μετά τις εκλογές, ίσως όμως και ποτέ.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Το καταστατικό
Διαβάζοντας κανείς το προσωρινό καταστατικό της Άμεσης Δημοκρατίας διαπιστώνει ότι υπάρχουν αρκετά στοιχεία τα οποία προκαλούν έκπληξη, υπό την έννοια ότι σε μερικές περιπτώσεις τα συλλογικά όργανα και οι αποφάσεις τους, εξαρτώνται είτε άμεσα είτε έμμεσα από ένα και μόνο πρόσωπο, τον Συντονιστή ή τον επικεφαλής. Αν εξαιρεθεί ο τρόπος δημοσιοποίησης των αποφάσεων και το ηλεκτρονικό σύστημα που εισάγεται για εκλογές, το καταστατικό δεν προχωρά σε τομές που δεν υπάρχουν σε άλλα κόμματα. Αντιθέτως, εγείρονται ερωτήματα για το πόσο δημοκρατικά λαμβάνονται αποφάσεις.
Το προσωρινό καταστατικό παρουσιάζεται ως εργαλείο «άμεσης δημοκρατίας», ωστόσο σε αρκετά σημεία του προκύπτουν αδυναμίες που σχετίζονται με τη συγκέντρωση εξουσίας και την περιορισμένη συμμετοχή των μελών στις αποφάσεις.
Στο Άρθρο 20, που αφορά την έκδοση κανονισμών, εντοπίζεται ένα βασικό έλλειμμα. Οι κανονισμοί μπορούν να τεθούν σε ισχύ όχι μόνο μετά από έγκριση της Γενικής Συνέλευσης αλλά και αυτόματα, εφόσον δεν υπάρξει αντίδραση από ένα μικρό ποσοστό των μελών (3%). Στην ουσία η σιωπή θεωρείται αποδοχή. Στην πράξη, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε «σιωπηρή νομιμοποίηση» αποφάσεων χωρίς ουσιαστική συμμετοχή.
Παράλληλα, σε διάφορα άρθρα που καθορίζουν τις αρμοδιότητες του Εκτελεστικού Συμβουλίου (ιδίως εκείνα που σχετίζονται με τη λειτουργία και τη διοίκηση του κόμματος), παρατηρείται υπερσυγκέντρωση εξουσιών. Το ίδιο όργανο φαίνεται να έχει τον έλεγχο της οργανωτικής λειτουργίας, της οικονομικής διαχείρισης, αλλά και της ψηφιακής πλατφόρμας συμμετοχής (Agorà).
Σε άρθρα που αφορούν τη λειτουργία της πλατφόρμας, δεν προβλέπεται ανεξάρτητος μηχανισμός ελέγχου της. Δεδομένου ότι η πλατφόρμα αυτή αποτελεί τον βασικό τρόπο συμμετοχής των μελών, η απουσία εγγυήσεων για τη διαφάνεια, την ακεραιότητα των ψηφοφοριών και τον έλεγχο των διαδικασιών δημιουργεί κενό.
To προσωρινό Εκτελεστικό Συμβούλιο επίσης καθώς και η πειθαρχική επιτροπή διορίζονται από τον συντονιστή, δηλαδή από ένα και μόνο πρόσωπο. Ο ταμίας μάλιστα, τον οποίο διορίζει ο συντονιστής, ορίζεται από το προσωρινό εκτελεστικό συμβούλιο.
Αν και προβλέπονται όργανα όπως η Πειθαρχική Επιτροπή και η Επιτροπή Εσωτερικού Ελέγχου, τα σχετικά άρθρα δεν διασφαλίζουν με σαφήνεια την ανεξαρτησία τους από το Εκτελεστικό Συμβούλιο.
Τα περισσότερα μέλη απαιτούν ήδη καταστατικές αλλαγές με τον Φειδία Παναγιώτου να αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο για καταστατικό συνέδριο μετά τις βουλευτικές εκλογές.
Υπερεξουσίες στον εκάστοτε Πρόεδρο, παρατηρούνται και σε κάποια άλλα κόμματα, όμως την ίδια στιγμή παρουσιάζονται πιο δημοκρατικά στην λήψη αποφάσεων και στην σύνθεση των συλλογικών σωμάτων από τις πρόνοιες που παρουσιάζονται στο καταστατικό της Άμεσης Δημοκρατίας. Είναι και παράδοξο το γεγονός ότι ενώ αυτοπαρουσιάζεται ως το Κίνημα στο οποίο τον πρώτο λόγο στις αποφάσεις τους θα έχει ο πολίτης με απευθείας πρόσβαση σε αυτές, οι πρόνοιές του την ίδια ώρα, δεν επιβεβαιώνουν κάτι τέτοιο.
Παρεμπιπτόντως η δημοσιοποίηση του καταστατικού, των διαδικασιών και των οικονομικών δεδομένων του κόμματος, δεν αποτελούν πατέντα της Άμεσης Δημοκρατίας ούτε απόδειξη της διαφάνειας της, όπως μερικοί υποψήφιοι σε τηλεοπτικά πλατό επιχείρησαν να παρουσιάσουν, αλλά πηγάζουν από την ίδια την νομοθεσία την οποία όλα τα εγγεγραμμένα κόμματα οφείλουν να τηρούν.
Ένα κόμμα, ένα πρόσωπο
Δεν είναι η πρώτη φορά που ιδρύεται ένα κόμμα το οποίο χωρίς την έμπνευση του ιδρυτή του θα ήταν ενδεχομένως ανύπαρκτο. Η Άμεση Δημοκρατία μοιάζει να αποτελεί ένα προσωποπαγές κόμμα. Αυτή είναι τουλάχιστον η αντίληψη που καλλιέργησε είτε εκούσια είτε ακούσια, ο ίδιος ο ιδρυτής και εμπνευστής του Φειδίας Παναγιώτου.
Πίσω από τις λέξεις του Φειδία μπορεί κανείς να αντιληφθεί ότι στην πραγματικότητα βρίσκεται ένα ακόμα challenge του ιδίου να πρωταγωνιστήσει με κάθε τρόπο στην πολιτική ζωή του τόπου του, ικανοποιώντας άλλο ένα στοίχημα που έχει βάλει με τον εαυτό του για να ταράξει τα νερά. Πίσω από τις διακηρύξεις περί άμεσης δημοκρατίας, διακρίνει κανείς μια σιγουριά του ιδίου, ότι όποιοι και να τον συνοδεύουν σε αυτό το εγχείρημα, με εξαίρεσή 2-3 πρόσωπα, θα έχει ο ίδιος και πάλι τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο. Χωρίς στην πραγματικότητα να πείθει ότι ενδιαφέρεται πραγματικά για την εικόνα και το προφίλ των άλλων προσώπων του κινήματος. Αυτή είναι μια μομφή που του έχουν προσάψει και άτομα, που ενώ συστρατεύτηκαν αρχικά μαζί του στην πορεία αποφάσισαν να αποχωρήσουν.
Η Άμεση Δημοκρατία ως κόμμα, έχει ανεξίτηλα ταυτιστεί με το πρόσωπό του Φειδία, επομένως ίσως και ο ίδιος να έχει αντιληφθεί ότι είναι άνευ σημασίας ποιοι άλλοι θα παρελάσουν από αυτό το κόμμα. Γνωρίζει κατά βάθος ότι όποιοι και αν εκλεγούν ή συμμετέχουν στο νέο εγχείρημα δεν θα καταφέρουν εύκολα να κλέψουν την πρωτοκαθεδρία του.
Επτά για τον θώκο
Η Άμεση Δημοκρατία βασίζεται σε ένα και μόνο σύνθημα. Ότι οι πολίτες θα αποφασίζουν συλλογικά για την ατζέντα και τις θέσεις της. Ένα κόμμα που συστήθηκε ως αντισυστημικό, για να «καταπολεμήσει τους καρεκλοκένταυρους» και «κωφούς στην λαϊκή βούληση» του παλαιοκομματικού συστήματος που κυριαρχούν, σύμφωνα με τα όσα διατυπώνει ο Φειδίας Παναγιώτου.
Αυτό που εγείρει προβληματισμό είναι ότι λίγες μόνο βδομάδες μετά την ίδρυσή της Άμεσης Δημοκρατίας, 6 άτομα, εκτός από τον Φειδία Παναγιώτου διεκδίκησαν τον θώκο του επικεφαλής του κινήματος. Οι προσωπικές φιλοδοξίες και ατζέντες φαίνεται ότι έκαναν ήδη την εμφάνισή τους την ώρα που το κόμμα βρίσκεται ακόμα σε νηπιακό στάδιο. Το παράδοξο είναι ότι ενώ συντάχθηκαν με τον Φειδία Παναγιώτου έρχονται να τον ανταγωνιστούν από την πρώτη κιόλας εκλογική διαδικασία, γνωρίζοντας κατά βάθος ότι οι πιθανότητες να εκλεγούν είναι μηδαμινές.
Είναι παράδοξο το γεγονός ότι τόσο γρήγορα 6 άλλα πρόσωπα εκτός από τον Φειδία Παναγιώτου, ρίχτηκαν στη μάχη της καρέκλας, την ώρα που η Άμεση Δημοκρατία παρουσιάζεται ως ένα αντισυστημικό κόμμα που αυτό-παρουσιάζεται αλώβητο από σύνδρομα των μεγάλων ηγετών και της μονοπρόσωπης ηγεσίας.
Τόσους πολλούς υποψήφιους για εσωκομματικές εκλογές προέδρου ή επικεφαλής, δεν είχε ποτέ στο παρελθόν κανένα άλλο κόμμα. Το αντεπιχείρημα είναι ότι από τη στιγμή που μιλάμε για «άμεση δημοκρατία» επομένως, ο κάθε ένας και κάθε μία έχουν δικαίωμα να διεκδικήσουν τη θέση του επικεφαλής.
Δεν παύει όμως η στάση αυτή να εκπλήττει για το πως αυτά τα άτομα, τα οποία δεν ενώνει στην πράξη η κοινή ιδεολογία ή οι ξεκάθαρες θέσεις, θα καταφέρουν να συνεργαστούν στη Βουλή των Αντιπροσώπων με ομογνωμία ή συζήτηση στο πλαίσιο ενός διαλόγου με επιχειρήματα.
Από την εκδήλωση παρουσίασης των υποψήφιών και την δράση μερικών εξ αυτών, διακρίνεται ότι πυξίδα ενδεχομένως να μην είναι τελικά η άμεση δημοκρατία, αλλά η φιλοδοξία για απόκτηση κάποιου αξιώματος μέσα από ένα προσωπικό αγώνα επικράτησης.
Άλλοι δε, δίνουν την εντύπωση ότι επιβιβάζονται στο όχημα του Φειδία Παναγιώτου με πρόθεση είτε να αποκτήσουν δημοσιότητα είτε να εξασφαλίσουν μια πιο εύκολη εκλογή, την οποία σε ένα άλλο κόμμα με παραδοσιακούς μηχανισμούς θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να πετύχουν.
Το ερώτημα είναι τι θα γίνει την επόμενη μέρα των εκλογών εάν η Άμεση Δημοκρατία ενταχθεί στη Βουλή, αλλά και πόσοι τελικά θα παραμείνουν στο πλευρό του Φειδία Παναγιώτου ενστερνιζόμενοι τα όσα διακηρύττει περί ενός διαφορετικού μοντέλου δημοκρατίας. Μια άμεση δημοκρατία, η οποία επι του παρόντος ασκείται μέσα από τις αναρτήσεις που ο ίδιος αποκλειστικά ανεβάζει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του νέου κόμματος, στον βαθμό που και πάλι ο ίδιος κρίνει δόκιμο να πράξει, χωρίς να έχει εκ των προτέρων διαβουλευτεί με κανέναν.
