Κακά τα ψέματα: αν η κυβέρνηση φέρει τώρα μια πραγματική μεταρρύθμιση, θα γίνει της Γαλλίας και στην Κύπρο
Οι αλλαγές στο συνταξιοδοτικό είναι βελτίωση, αλλά όχι μεταρρύθμιση. Για να ήταν πραγματική μεταρρύθμιση, θα έπρεπε να λύνει το πρόβλημα της βιωσιμότητας του Ταμείου και, ταυτόχρονα, να εξασφαλίζει ποιότητα ζωής στους συνταξιούχους, τόσο στους σημερινούς όσο και στους μελλοντικούς. Και αυτό δεν το πετυχαίνει.
Ακολουθεί, ωστόσο, την πεπατημένη στην Κύπρο, καθώς δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία φορά που μια κυβέρνηση σπρώχνει ένα πρόβλημα για πιο κάτω. Όχι επειδή δεν ξέρει τι χρειάζεται να γίνει, ούτε επειδή δεν θέλει, αλλά επειδή ο παρατεταμένος προεκλογικός χρόνος εξανεμίζει το απαιτούμενο πολιτικό κεφάλαιο. Κακά τα ψέματα: αν η κυβέρνηση φέρει τώρα μια πραγματική μεταρρύθμιση, θα γίνει της Γαλλίας και στην Κύπρο. Ωστόσο, δεν είμαστε μακριά από τη στιγμή που θα αρχίσουν να συνταξιοδοτούνται και οι Gen X. Και τότε θα γίνει το σώσε.
Πιστώνω στους τεχνοκράτες του Υπουργείου Εργασίας και στον Μαρίνο Μουσιούττα ότι διαθέτουν τις στοιχειώδεις γνώσεις. Ξέρουν πως οι συντάξεις πρέπει να αυξηθούν. Γνωρίζουν επίσης ότι πρέπει να αυξηθούν οι εισφορές και να ενισχυθούν ο δεύτερος και ο τρίτος πυλώνας, ώστε να εξασφαλίσουμε αξιοπρεπείς συντάξεις στο μέλλον. Ξέρουν ότι πρέπει να δημιουργηθεί από τώρα αποθεματικό, το οποίο θα επενδύεται, ώστε να υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι για τις συντάξεις των επόμενων γενεών. Γνωρίζουν, επίσης, ότι ο αναδιανεμητικός χαρακτήρας του συνταξιοδοτικού συστήματος δεν μπορεί να διατηρηθεί επ’ αόριστον, όταν έχουμε όλο και λιγότερους εργαζομένους και όλο και περισσότερους συνταξιούχους.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ξέρουν ότι το όριο των 65 ετών αποτελεί ήδη παρελθόν και ότι θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι εργαζόμενοι να παραμείνουν περισσότερα χρόνια στην αγορά εργασίας. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να αυξηθούν οι κρατικές δαπάνες και να γίνουν περικοπές από αλλού, να δυσαρεστηθούν εργοδότες και εργαζόμενοι με την αύξηση των εισφορών τους, αλλά και να δυσαρεστηθούν οι συνδικαλιστές, οι οποίοι ζητούν να μειωθεί το όριο συνταξιοδότησης στα 63 έτη, με κατάργηση της αναλογιστικής μείωσης του 12%, ενώ στην πραγματικότητα έχουμε ήδη βάλει πλώρη για συνταξιοδότηση στα 67.
Μπορεί η κυβέρνηση να φέρει ένα τέτοιο νομοσχέδιο; Όχι, βέβαια. Από όλα τα παραπάνω, η «μεταρρύθμιση» περιλαμβάνει μόνο αυξήσεις στις συντάξεις, στον βαθμό που αυτές δεν δημιουργούν πρόβλημα στα δημόσια οικονομικά, και φυσικά όχι στον βαθμό που θα εξασφάλιζαν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Οτιδήποτε θα μπορούσε να ενοχλήσει οποιονδήποτε και να μπλοκάρει την ψήφιση του νομοσχεδίου είναι εκτός συζήτησης. Τουλάχιστον προς το παρόν.
Στόχος είναι να δοθούν αυξήσεις που θα ανακουφίσουν, έστω και σε μικρό βαθμό, τους χαμηλοσυνταξιούχους. Να κερδίσει η κυβέρνηση λίγους ή πολλούς πολιτικούς πόντους και να ποντάρει η αντιπολίτευση στους δικούς της, υποσχόμενη περισσότερα. Ωστόσο, το πρόβλημα παραμένει άλυτο και σύντομα θα το βρούμε μπροστά μας.
Θεωρώ, μάλιστα, ότι ο χρόνος τελειώνει, καθώς πλησιάζει η στιγμή που οι Gen X, δηλαδή όσοι γεννήθηκαν από το 1965 έως το 1980, θα αρχίσουν να συνταξιοδοτούνται. Πρόκειται για μια γενιά που θα έχει πίσω της λιγότερους εργαζομένους σε σύγκριση με τους σημερινούς συνταξιούχους, οι οποίοι ανήκουν στην πλειονότητά τους στους baby boomers, δηλαδή όσους γεννήθηκαν μεταξύ 1946 και 1964.
Οι baby boomers επωφελήθηκαν από τη γενναιόδωρη κοινωνική πολιτική και την οικονομική ανάπτυξη που ακολούθησε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μπόρεσαν να αγοράσουν κατοικίες σε χαμηλότερες τιμές από εκείνες που αντιμετώπισαν οι Gen X, να δημιουργήσουν περιουσία και να έχουν πίσω τους έναν μεγάλο αριθμό εργαζομένων που θα στήριζαν τις συντάξεις τους.
Οι Gen X, αντίθετα, χρειάστηκε να δανειστούν περισσότερα για να αποκτήσουν κατοικία. Στα πιο παραγωγικά τους χρόνια, μεταξύ 28 και 43 ετών, όταν δηλαδή χτίζεται το οικονομικό κεφάλαιο μιας ζωής, βρέθηκαν αντιμέτωποι με περιόδους αυξημένης ανεργίας και οικονομικής κρίσης. Παράλληλα, είχαν χαμηλότερες εισφορές στα Ταμεία και λιγότερα χρόνια καταβολής εισφορών, ενώ η συνδικαλιστική τους κάλυψη ήταν μικρότερη και η μερική απασχόληση και η αυτοεργοδότηση πιο διαδεδομένες.
Τα στοιχεία είναι εκεί και βρίσκονται στη διάθεση τόσο του Υπουργείου Εργασίας όσο και των ακαδημαϊκών. Γι’ αυτό, ενώ δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένουμε μια ουσιαστική μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού σε μια προεκλογική χρονιά, είναι ταυτόχρονα δείγμα πολιτικού κυνισμού να βαφτίζουμε μεταρρύθμιση τις αλλαγές που προωθούνται.
