Ποια ρύθμιση μπορεί να γίνει για τον φόρο στα καύσιμα και οι επιλογές στήριξης των ευάλωτων ομάδων
Το σήμα για κρατικά μέτρα απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια έδωσε την εβδομάδα που πέρασε η τιμή του ντίζελ, η οποία ξεπέρασε τα 2 ευρώ σε αρκετά πρατήρια, με τον Υπουργό Οικονομικών, Μάκη Κεραυνό, να προαναγγέλλει μέτρα στις 30 Σεπτεμβρίου. Μέτρα που, εφόσον ακολουθήσουν τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις, θα πρέπει να είναι στοχευμένα, περιορισμένης διάρκειας και δημοσιονομικά ισορροπημένα. Με αυτά ως βάση, επιχειρούμε να δώσουμε μια πρώτη εικόνα για το πού μπορούν να κινηθούν τα μέτρα της κυβέρνησης.
Με αυτά ως δεδομένα, η κυβέρνηση έχει περιορισμένα περιθώρια για οριζόντιες παρεμβάσεις στη φορολογία των καυσίμων, χωρίς αυτές να έχουν συγκεκριμένη διάρκεια και να είναι συμβατές με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό, η Κύπρος έχει κάθε λόγο να στηρίξει τις προσπάθειες κρατών μελών για μεγαλύτερη ευελιξία στη φορολογία των καυσίμων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν τρόπους να περιορίσουν την επιβάρυνση των καταναλωτών. Σε ό,τι αφορά τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης, τα περιθώρια είναι ακόμη πιο περιορισμένα, καθώς η Κύπρος εφαρμόζει ήδη προσωρινή μείωση και βρίσκεται κάτω από τα κανονικά ελάχιστα επίπεδα που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Για περαιτέρω μείωση θα απαιτούνταν, επομένως, νέα ευρωπαϊκή παρέκκλιση.
Ωστόσο, η κρατική παρέμβαση θα μπορούσε να αποκτήσει πιο στοχευμένο χαρακτήρα, με τη στήριξη να κατευθύνεται στις κατηγορίες επιχειρήσεων και επαγγελματιών που πλήττονται περισσότερο από την αύξηση των τιμών των καυσίμων. Στην κατηγορία αυτή θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται οδηγοί ταξί, εταιρείες λεωφορείων και οδικών μεταφορών, αλλά και γεωργοί, κτηνοτρόφοι και αλιείς. Ειδικά για τον πρωτογενή τομέα, η παρέμβαση θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως ανάχωμα σε νέες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων, καθώς το αυξημένο κόστος καυσίμων μεταφέρεται στην παραγωγή και την εφοδιαστική αλυσίδα. Η στήριξη αυτή θα μπορούσε να λάβει τη μορφή μιας προσωρινής επιστροφής μέρους του πρόσθετου κόστους καυσίμων ή άλλου στοχευμένου σχεδίου, αντί μιας οριζόντιας επιδότησης για όλους τους καταναλωτές.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Θα μπορούσε μάλιστα το κράτος να χρηματοδοτήσει τα μέτρα αυτά από τα επιπλέον έσοδα που φέρνει η ακρίβεια. Όσο ανεβαίνει η τιμή των καυσίμων, τόσο αυξάνεται και ο ΦΠΑ που εισπράττει το κράτος, αφού ο φόρος υπολογίζεται πάνω στην τελική τιμή. Με άλλα λόγια, ένα μέρος της αύξησης που πληρώνουν οι καταναλωτές επιστρέφει στα κρατικά ταμεία μέσω της φορολογίας. Είναι λογικό, λοιπόν, μέρος αυτών των πρόσθετων εσόδων να επιστρέψει στην κοινωνία με τη μορφή προσωρινών μέτρων στήριξης, ιδιαίτερα για όσους πλήττονται περισσότερο. Βεβαίως, θα πρέπει να υπολογιστεί και το αυξημένο κόστος που έχει η ίδια η ακρίβεια για το κράτος, αλλά και να περιοριστούν περιττές κρατικές δαπάνες, ώστε να δημιουργηθεί ο απαραίτητος χώρος για τη στήριξη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.
Το άλλο που θα μπορούσε να κάνει η κυβέρνηση είναι να στρέψει την προσοχή της στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Με τη βοήθεια του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας, θα μπορούσε να εντοπίσει ποιοι πολίτες και ποια νοικοκυριά δυσκολεύονται περισσότερο να αντιμετωπίσουν το αυξημένο κόστος της ενέργειας και να διασφαλίσει ότι αξιοποιούν τις παροχές που ήδη δικαιούνται. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ειδική διατίμηση 08 της ΑΗΚ, που αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες καταναλωτών, όπως δικαιούχους Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, χαμηλοσυνταξιούχους, μονογονεϊκές οικογένειες, τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, άτομα με αναπηρίες και συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών. Το κράτος θα μπορούσε πρώτα να ελέγξει κατά πόσο όλοι όσοι δικαιούνται αυτές τις εκπτώσεις τις αξιοποιούν και, όπου χρειάζεται, να τους ενημερώσει ή να τους βοηθήσει να ενταχθούν στο σχέδιο. Από εκεί και πέρα, θα μπορούσε να εξεταστεί κατά πόσο η ίδια λογική μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες βασικές ανάγκες, όπως τα τρόφιμα ή τα καύσιμα, μέσω προσωρινών κουπονιών ή άλλης στοχευμένης βοήθειας.
Αν αυτό μπορεί να γίνει χωρίς μεγάλο διοικητικό κόστος, το κράτος θα μπορούσε να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα και να εξετάσει ένα προσωρινό σύστημα κουπονιών για τις πιο ευάλωτες οικογένειες. Τα κουπόνια θα μπορούσαν, ανάλογα με τον σχεδιασμό, να αφορούν καύσιμα ή βασικά είδη διατροφής και να δίνονται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και σε συγκεκριμένες κατηγορίες δικαιούχων. Με αυτό τον τρόπο, η βοήθεια θα πηγαίνει σε αυτούς που πραγματικά τη χρειάζονται, χωρίς το κράτος να χρειάζεται να επιδοτεί οριζόντια όλους τους καταναλωτές. Και αν ένα νέο σύστημα αποδειχθεί δύσκολο να στηθεί άμεσα, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν τα υφιστάμενα στοιχεία και μητρώα του κράτους, ώστε η στήριξη να φτάσει γρήγορα στους δικαιούχους.
Το πιθανότερο είναι, λοιπόν, ότι η κυβέρνηση θα κινηθεί σε έναν συνδυασμό μέτρων: κάποια προσωρινή φορολογική ελάφρυνση όπου υπάρχουν περιθώρια, στοχευμένη στήριξη επαγγελματιών που επηρεάζονται περισσότερο από την άνοδο των καυσίμων και πρόσθετη βοήθεια προς τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά. Το ζητούμενο πλέον είναι αν τα μέτρα θα είναι αρκετά για να περιορίσουν την πίεση που δέχονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς ταυτόχρονα να δημιουργήσουν μια μόνιμη επιβάρυνση για τα δημόσια οικονομικά.
