Πώς το ΕΛΑΜ σιγοντάρει τον Νίκο Χριστοδουλίδη στα δύσκολα, τι θα κάνει το 2028 και το σουηδικό μοντέλο
Το 2026, ήταν ένας δύσκολος χρόνος για την κυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη. Και αυτό γιατί ενώ ξεκινούσε η Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ε.Ε και ο Πρόεδρος προσδοκούσε πως αυτό θα αποτελεί το χαρτί επανεκλογής του, ένα βίντεο στο Χ που αφορούσε τον ίδιο και τον περίγυρό του, γινόταν viral και προκαλούσε σκιές. Έστελνε το μήνυμα πως ένας μηχανισμός που είτε έστησε ο Πρόεδρος είτε γνώριζε γι’ αυτόν, παρείχε διευκολύνσεις σε επενδυτές και επιχειρηματίες προτρέποντάς τους παράλληλα να δίνουν εισφορές σε ταμεία ακόμη και στον Φορέα που διαχειριζόταν η Πρώτη Κυρία. Οι αποκαλύψεις που οδήγησαν στην παραίτηση του στενού συνεργάτη και διευθυντή του γραφείου του Προέδρου Χαράλαμπου Χαραλάμπους, προκάλεσαν αναπόφευκτα την σφοδρή αντίδραση αντιπολιτευόμενων κύκλων και την αμηχανία των συγκυβερνώντων κομμάτων που απέφευγαν επιμελώς να πάρουν θέση. Το κόμμα ωστόσο που φάνηκε εξ αρχής να στηρίζει πλήρως την θέση της κυβέρνησης υιοθετώντας τα περί ρωσικού -ακόμη και τουρκικού- δάκτυλου πίσω από το βίντεο και σιγοντάροντας στα περί υβριδικού πολέμου εναντίον του Νίκου Χριστοδουλίδη ήταν το ακροδεξιό κόμμα ΕΛΑΜ. Μάλιστα μαζί με τον ΔΗΣΥ και το ΔΗΚΟ καταψήφισαν την δημοσιοποίηση των δωρητών του Ταμείου της Πρώτης Κυρίας στην Βουλή. Μία κίνηση που έστειλε το μήνυμα αφενός πως το κόμμα που παρουσιαζόταν ως αντισυστημικό σιώπησε μπροστά σε ένα φερόμενο σκάνδαλο και αφετέρου ότι στα δύσκολα δεν θα αφήσει εκτεθειμένη την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη.
Μία σιωπηρή συγκυβέρνηση
Δεν ήταν βεβαίως το πρώτο συμβάν που ήγειρε ερωτήματα για το κατά πόσο το ΕΛΑΜ είναι αντιπολιτευόμενο κόμμα, αν ψάχνει την ταυτότητά του ή αν σιγοντάρει πλέον την κυβέρνηση. Ήταν όμως το πιο ενδεικτικό της αναδίπλωσης και των αντιφάσεων λόγων και έργων. Είχε προηγηθεί η φονική πυρκαγιά όπου ενώ κόμματα ακόμα και στελέχη της κυβέρνησης μιλούσαν στο παρασκήνιο για την ανάγκη παραιτήσεων, το ΕΛΑΜ ουδέποτε έθιξε κάτι τέτοιο. Ακόμη και στον αφθώδη πυρετό που επηρεαζόταν ένα σημαντικό μέρος του ακροατηρίου τους και τα στελέχη του μεταπηδούσαν για δηλώσεις από τη μία μολυσμένη φάρμα στην άλλη, οι βολές τους στόχευαν τις κτηνιατρικές υπηρεσίες, τις πολιτικές της Ε.Ε και σε καμία στιγμή δεν έθεσαν ζήτημα παραίτησης της υπουργού Γεωργίας Μαρίας Παναγιώτου. Η μόνη υπουργός που προκάλεσε την οργή τους ήταν ένα χρόνο πριν η υπουργός Παιδείας Αθηνά Μιχαηλίδου για την περιβόητη εκδρομή στα Κατεχόμενα που διοργάνωνε το Imagine. Και ενώ κάποιοι θα ανέμεναν δριμεία κριτική από το αντιομοσπονδιακό ΕΛΑΜ στην κυβέρνηση Χριστοδουλίδη με την παρουσία Γκουτέρες, τα στελέχη του κόμματος ασχολούνταν με το αν στις νέες ταυτότητες θα αναγράφονται ή όχι τα ονόματα των γονέων. Στέλνοντας το μήνυμα πως είτε αδιαφορούσαν για τις εξελίξεις είτε γνώριζαν εκ των προτέρων πως δεν πρόκειται να υπάρξει οποιαδήποτε εξέλιξη. Συνοπτικά κάποιος μπορούσε να καταλήξει σε τρία σενάρια ανάλυσης:
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Διακοπές δεν έκαναν, όχι όμως για το Κυπριακό
- Πως το ΕΛΑΜ ενδεχομένως να επιχειρεί να αποτινάξει τον αντισυστημικό μανδύα
- Πως η αύξηση ποσοστών ίσως να οδήγησε σε σύγχυση θέσεων, πολιτικών και ενδεχομένως απώλεια ταυτότητας
- Πως στόχος του ΕΛΑΜ είναι να αποτελέσει στην ουσία ένα κόμμα ανεπίσημης συμπολίτευσης με τελικό στόχο να καταστεί κόμμα εξουσίας
Ανοίγοντας την πόρτα του συστήματος
Η πρώτη ένδειξη ότι το ΕΛΑΜ ήθελε να κτίσει γέφυρες με το σύστημα διαφάνηκε από το 2021. Κάποιοι σημειώνουν ότι ήταν πολύ πριν αν ληφθεί υπόψη πως οικονομικά είχαν στήριξη από την Εκκλησία. Όταν όμως το ΕΛΑΜ στήριξε την Αννίτα Δημητρίου για την Προεδρία της Βουλής αποτέλεσε την πρώτη πράξη της αλλαγής πλεύσης και εμπεδώθηκε, όταν κατά τον β’ γύρο των προεδρικών εκλογών δούλεψε οργανωτικά και συντονισμένα υπέρ της υποψηφιότητας του Νίκου Χριστοδουλίδη. Αυτό, σε συνδυασμό με τις πρόσφατες δηλώσεις Χρίστου Χρίστου ότι θέλει να καταστήσει το ΕΛΑΜ κόμμα εξουσίας, χωρίς να απορρίπτει το ενδεχόμενο στήριξης άλλου υποψήφιου για τις προεδρικές εκλογές του 2028, δημιούργησε δύο δεδομένα. Αποτέλεσε πόλο έλξης στους άστεγους κομματικά Χριστοδουλιδικούς ψηφοφόρους και βεβαίως σε πολιτικά πρόσωπα που είδαν προοπτικές ανάληψης αξιωμάτων σε ένα παρθένο πολιτικά έδαφος. Καθόλου τυχαίο ότι πρώην Συναγερμικοί όπως ο πρώην αντιπρόεδρος και νυν εκπρόσωπος τύπου του ΕΛΑΜ Μάριος Πελεκάνος βρίσκονται στο κόμμα, ο τέως Δήμαρχος Στροβόλου Ανδρέας Παπαχαραλάμπους και ο πρώην βουλευτής Ευγένιος Χαμπουλλάς.
Το ερώτημα είναι ποια είναι η ταυτότητα του κόμματος, μετά από αυτή τη σύζευξη σκληρών κομματικών του ΕΛΑΜ και της νέας επέλασης πρώην Συναγερμικών, που βρίσκονται στην βουλής. Επί του παρόντος, ο μακροβιότερος Πρόεδρος κόμματος Χρίστος Χρίστου δεν αμφισβητείται από κανέναν και σε αυτό ρόλο φαίνεται να παίζει η σοβαρή ενίσχυση του κόμματος μέσα από τα χρόνια. Υπάρχουν ωστόσο ερωτήματα για τον τρόπο λειτουργίας του κόμματος δεδομένου ότι δεν υπήρξαν εσωκομματικές εκλογές μέχρι σήμερα. Στις επικείμενες εσωκομματικές εκλογές του Νοεμβρίου, φαίνεται πως δεν θα υπάρξει ανθυποψήφιός του κ. Χρίστου αλλά θα υπάρξει ενδιαφέρον για τις υπόλοιπες θέσεις της ηγεσίας. Εκεί θα διαπιστωθεί και ποια τελικά είναι η κύρια τάση εντός του κόμματος. Και αυτό γιατί δεν είναι λίγοι οι σκληρά κομματικοί που είδαν με καχυποψία και ενόχληση την είσοδο και την ανέλιξη των νέων στελεχών που δεν ήταν εξαρχής στο κόμμα. Υπάρχουν όμως και τα νέα στελέχη που επιθυμούν περισσότερο νερό στο κρασί του ΕΛΑΜ και συνεννόηση με την εξουσία. Από την ηγεσία που θα διαμορφωθεί θα διαπιστωθεί και το ύφος που θα ακολουθήσει το ΕΛΑΜ.
Η περίπτωση της Σουηδίας
Ήδη είναι το ΕΛΑΜ, είναι το τρίτο μεγαλύτερο κόμμα, κατέχει τρεις προεδρίες κοινοβουλευτικών επιτροπών, που έχουν ιδιαίτερο έρεισμα για το ακροατήριό του, όπως η Περιβάλλοντος, η Άμυνας και η Συγκοινωνιών. Έχει διαύλους επικοινωνίας για εξυπηρέτηση των ψηφοφόρων του, έχει μία συνεχή και άτυπη συνεννόηση με το Προεδρικό για διευκολύνσεις και γενικότερα λειτουργεί όχι μόνο ως συστημικό κόμμα αλλά και ως εν δυνάμει κόμμα συγκυβέρνησης.
Δεν είναι άλλωστε το πρώτο ακροδεξιό κόμμα που επιχειρεί κάτι τέτοιο. Παρόλο που το ΕΛΑΜ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο πρότυπο Λεπέν και Μελόνι, το κόμμα με το οποίο παρουσιάζουν αρκετά κοινά σε ο,τι αφορά την τακτική είναι το ακροδεξιό σουηδικό κόμμα SD (Σουηδοί Δημοκράτες). Ξεκίνησε ως ένα κόμμα με νεοναζιστικούς συνδέσμους και στη συνέχεια επιχείρησε να αποτινάξει από πάνω του το παρελθόν του. Όπως και το ΕΛΑΜ δίνει έμφαση στο μεταναστευτικό, στον εθνικιστικό λόγο και στις «παραδοσιακές» κοινωνικές αξίες. Σήμερα έχει καταστεί mainstream και στηρίζει από το 2022 -χωρίς να συμμετέχει επίσημα- την κεντροδεξιά κυβέρνηση μέσω της λεγόμενης Συμφωνίας του Τίντο. Το ΕΛΑΜ, δεν συμμετέχει επίσημα στην κυβέρνηση, όμως θεωρητικά υπάρχει συνεννόηση. Μέλη της κυβέρνησης σημείωναν στον «alpha της Κυριακής» -επί προηγούμενης κοινοβουλευτικής θητείας- ότι το ΕΛΑΜ είναι υποστηρικτικό και υποβοηθητικό στην βουλή. Φάνηκε άλλωστε και από τις παρασκηνιακές συζητήσεις που έγιναν στο Προεδρικό για την υποστήριξη της υποψηφιότητας Νικόλα Παπαδόπουλου και της υπονόμευσης της συνεργασίας ΔΗΣΥ-ΔΗΚΟ. Όμως και η κυβέρνηση λαμβάνει υπόψη τις ευαισθησίες του ΕΛΑΜ. Φάνηκε από την κυβερνητική αμηχανία που υπήρξε στην υπόθεση Imagine, αλλά και στο ζήτημα που το ΕΛΑΜ άνοιξε γύρω από τις νέες ταυτότητες. Με το υπουργείο Εσωτερικών να αποσύρει το σχέδιο μετά τις συνολικές αντιδράσεις. Όμως και για το ευαίσθητο κομμάτι του μεταναστευτικού φαίνεται να έλαβε υπόψη το ΕΛΑΜ η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη. Ο υφυπουργός Μετανάστευσης Νικόλας Ιωαννίδης παρότι δεν πρόσκειται στο ΕΛΑΜ, ούτε έχει κάνει υποστηρικτικές δηλώσεις στο ακροδεξιό κόμμα είναι ιδιαίτερα συμπαθής στους εν λόγω κύκλους και αυτό μπορεί να λειτούργησε θετικά ως προς την αποφυγή κριτικής στον συγκεκριμένο τομέα. Θέλει συνεπώς η κυβέρνηση να λέει ότι δεν κυβερνά με το ΕΛΑΜ αλλά να επωφελείται από την στήριξή του.
Είναι ωστόσο αυτό αρκετό για να συμπλεύσουν Χριστοδουλίδης και ΕΛΑΜ; Προφανώς ο Νίκος Χριστοδουλίδης θέλει την στήριξη του ΕΛΑΜ από τον πρώτο γύρο, δεδομένης της δυσκολίας που θα υπάρξει. Όμως σίγουρα δεν επιθυμεί να γίνει κάτι τέτοιο επίσημα, καθώς ενδεχομένως να αποτελέσει την κατάλληλη αφορμή για τον Νικόλα Παπαδόπουλο να απομακρυνθεί από αυτή τη συμμαχία. Ρόλο σε αυτή την υπόγεια στήριξη και ενδεχομένως στην αποτροπή υποψηφιότητας Χρίστου μπορεί να παίξουν οι συναγερμικογενείς Χαμπουλλάς-Πελεκάνος-Παπαχαραλάμπους. Ερώτημα βεβαίως είναι αν η μετατόπιση του ΕΛΑΜ σε συστημικό κόμμα μπορεί να ωφελήσει το ίδιο ή αν θα του προκαλέσει φθορά, δεδομένων των αντιφάσεων. Ότι ενώ έκτισε την ταυτότητά του πάνω σε μία ρητορική αντισυστημική, πλέον ως συστημικό κόμμα, γίνεται μέρος αποφάσεων που κατηγορούσε, αλλά και συνήγορος αντιλαϊκών προτάσεων.
