Η μάχη με τον χρόνο λίγο πριν κρεμάσει τα διπλωματικά του «παπούτσια»
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ετοιμάζεται να γράψει τον επίλογο της εποχής του στον ΟΗΕ έχοντας διανύσει δύο θητείες στο πηδάλιο του. Τα μέχρι στιγμής γεγονότα της διεθνούς πολιτικής σκηνής καταδεικνύουν ότι η περίοδος της ηγεσίας του δεν κλείνει με τον τρόπο που ο Πορτογάλος διπλωμάτης θα ήθελε. Αν και αποδείχθηκε ένας καλός τεχνοκράτης με ειλικρινείς προσπάθειες για εφαρμογή και διαφύλαξη του διεθνούς δικαίου φαίνεται ότι δεν είχε τελικά με το μέρος του το δίκαιο του «ισχυρού». Το γεγονός ότι η διπλωματία υποχώρησε για άλλη μια φορά για χάρη των μεγάλων δυνάμεων, με προσπάθειες τους για επιβολή ενός νέου διεθνούς «δικαίου», αποστέρησε σίγουρα αίγλη από τον ΟΗΕ, που είναι και ο θεματοφύλακας της ειρήνης, της ασφάλειας και της σταθερότητας στον πλανήτη.
Από την μια ο Τράμπ και από την άλλη ο Πούτιν όπως και άλλες βεβαίως φωνές στην παγκόσμια σκηνή, που κινούνταν με πυξίδα την επίδειξη της δύναμής τους, κατάφεραν σε ένα μεγάλο βαθμό να παραγκωνίσουν τον Αντόνιο Γκουτέρες, ως επικεφαλής του οργανισμού, ο οποίος παραμένει σε ένα μεγάλο βαθμό εκτεθειμένος. Βεβαίως υπάρχει και η αντίληψη ότι ο ΟΗΕ δεν βρήκε τον τρόπο να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, αναλαμβάνοντας πολύ περισσότερο ένα ανθρωπιστικό και παρατηρητικό ρόλο, παρά πρωταγωνιστικό στην εκτόνωση των μεγάλων κρίσεων του πλανήτη.
Η τελευταία ευκαιρία
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Σε αυτή την αλλαγή των παγκόσμιών ισορροπιών, κάποιοι εκτιμούν πως ίσως να υπάρξουν και ευκαιρίες. Σε αυτό το πλαίσιο δεν αποκλείεται όλο αυτό να λειτουργήσει θετικά για το κυπριακό και τις εν δυνάμει εξελίξεις. Και αυτό, γιατί το κυπριακό ενδεχομένως να είναι τελευταία ευκαιρία του Αντόνιο Γκουτέρες να αποδείξει ότι τα Ηνωμένα Έθνη έχουν ρόλο και λόγο. Ότι μπορεί να δημιουργήσει δυναμικές και να φέρνει όσο πιο κοντά γίνεται τους πρωταγωνιστές, παρά το χάσμα θέσεων και δηλώσεων.
Η δυναμική είσοδος το 2017 και το πλαίσιο Γκουτέρες
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ανέλαβε τα καθήκοντα του ως γ.γ. την 1η Ιανουαρίου 2017. 6 μήνες μετά, και ενώ το κυπριακό ήταν σε μια κρίσιμη φάση, κλήθηκε – όπως και 5 προκάτοχοί του- να εργαστούν για επίλυση του, στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ο Γκουτέρες επέδειξε ενδιαφέρον για να συνεχιστούν οι συνομιλίες στο Κράν Μοντανά παρά τα εμπόδια που οδήγησαν τελικά στο ναυάγιο της 7ης Ιουλίου.
Έμεινε στην ιστορία η δήλωσή του στις 03:30 τα ξημερώματα όταν επιβεβαιώθηκε η αδυναμία των δύο πλευρών να τα βρουν στα θέματα της ασφάλειας και των εγγυήσεων:
«Η Διάσκεψη έκλεισε χωρίς αποτέλεσμα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να ληφθούν άλλες πρωτοβουλίες για τη διευθέτηση του προβλήματος».
Οι πιο επιφυλακτικοί υποστηρίζουν ότι υπήρχε ακόμα περιθώριο συζήτησης αλλά ο Γκουτέρες βιαζόταν να αναχωρήσει από την Ελβετία για να παραστεί στη Σύνοδο των G20 στη Γερμανία.
Όπως κάθε γ.γ. φροντίζει να αφήνει την παρακαταθήκη του στο κυπριακό, έτσι και ο νυν κληροδοτεί το πλαίσιο Γκουτέρες, η κατάθεση του οποίου είχε προηγηθεί του ναυαγίου στο Κραν Μοντανά.
Είχε ως στόχο μια τελική συμφωνία Διζωνικής Δικοινοτικής ομοσπονδίας με τους Ελληνοκύπριους να κερδίζουν στο εδαφικό και τις εγγυήσεις και τους Τ/κ σε ότι αφορά την πολιτική τους ισότητα σε όλα τα σώματα του ομόσπονδου κράτους. Το πλαίσιο «στοιχειώνει» μέχρι σήμερα τον δημόσιο διάλογο, αφού εκτός από το ότι οι προθέσεις εκάστης πλευράς δεν είναι εντελώς ξεκάθαρες, διαπιστώνεται και ένα χάσμα αντίληψης και ανάγνωσής του.
Παρά τις προσπάθειες Γκουτέρες, ιδιαίτερα από το 2020 η όποια πρωτοβουλία προσέκρουε στον τοίχο αδιαλλαξίας της Τουρκίας αλλά και της ηγεσίας Τατάρ στο ψευδοκράτος.
Η Εκλογή Έρχιουρμαν τον Οκτώβριο συνοδεύτηκε από μια νέα δυναμική η οποία επιβεβαιώθηκε από το γεγονός ότι στις 11 Δεκεμβρίου 2025, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στην πολιτική ισότητα την οποία είδαμε να εμφανίζεται σε κοινό ανακοινωθέν μετά από χρόνια. Μετά τον πρώτο συγκρατημένο ενθουσιασμό οι μήνες που ακολούθησαν δεν συνοδεύτηκαν από ουσιαστικές εξελίξεις, με τους Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν να πραγματοποιούν κοινωνικού περισσότερο χαρακτήρα συναντήσεις, με ελάχιστα εώς και καθόλου βήματα στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Παρά το ψυχρό κλίμα ο γ.γ. του ΟΗΕ ιδιαίτερα τα τελευταία 2,5 χρόνια, κατέβαλλε ακόμα μεγαλύτερη σπουδή για το κυπριακό. Ακόμα και επί ημερών Τατάρ, συγκάλεσε δύο πενταμερής με τις εγγυήτριες δυνάμεις, μια στη Νέα Υόρκη και μια στη Γενεύη. Σε αυτές παρουσιάστηκε ο ίδιος προσωπικά, αντιλαμβανόμενος μάλιστα ότι το έργο του θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολο, με Τουρκία και ψευδοκράτος να μην κάνουν ούτε βήμα πίσω από τη λύση δύο κρατών. Παρα ταύτα με ένα ξύλινο Τατάρ επιτεύχθηκε συμφωνία σε ΜΟΕ, αν και ακόμα δεν έχουν μπει όλα σε τροχιά υλοποίησης.
Ο ίδιος επένδυσε στον ρόλο της ειδικής απεσταλμένης για το κυπριακό διορίζοντας την κ. Ολγκίν, πάρα το γεγονός ότι οι κινήσεις της ερμηνεύονταν μέχρι πολύ πρόσφατα με μερική καχυποψία από την Ελληνοκυπριακή πλευρά.
Η τελευταία πράξη
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ετοιμάζεται να παίξει το τελευταίο του χαρτί αφού επεξεργάζεται όπως έχει και η ίδια η κυβέρνηση παραδεχτεί ένα νέο σχέδιο. Σχέδιο, το οποίο όπως λένε διπλωματικές πηγές, πηγάζει από τη νέα τάξη πραγμάτων, τις διεθνείς εξελίξεις, τις ευρωτουρκικές σχέσεις, τα σημεία που θέτει ο Έρχιουρμαν, την προσήλωση της Λευκωσίας στη βάση λύσης αλλά και τις διπλωματικές προσπάθειες της κυβέρνησης στον ΟΗΕ και την Ε.Ε. για επίλυση του προβλήματος.
Ο προσανατολισμός είναι για αποκεντρωμένη ομοσπονδία με μεγαλύτερη αυτονομία στις δύο συνιστώσες πολιτείες. Επικεφαλίδα, η οποία χρίζει ερμηνειών και μεγάλων συζητήσεων. Αγκάθι θα αποτελεί και πάλι η ασφάλεια και οι εγγυήσεις.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες όμως δεν καταθέτει αυτό το σχέδιο διαβάζοντας μόνο τα σημεία των καιρών. Το κάνει και επειδή ο ίδιος προσωπικά θέλει να κρεμάσει τα «παπούτσια» της διπλωματικής του καριέρας, στο ύπατο αυτό αξίωμα με το κεφάλι ψηλά και με έστω μια σοβαρή επιτυχία. Για τον ίδιο το κυπριακό αποτελεί και ένα προσωπικό στοίχημα διάσωσης της υστεροφημίας του. Είναι αμφίβολο αν θα καταφέρει να το επιλύσει μέσα στους λίγους μήνες που του απομένουν, τουλάχιστον όμως επιδιώκει να αφήσει μια παρακαταθήκη προχωρημένων συνομιλιών που θα στρέψουν έστω και στο τελευταίο μίλι, τον προβολέα στους χειρισμούς του.
Από τον ΟΗΕ καλλιεργείται μια περιρρέουσα ότι προτίθεται να τρέξει με χίλια μέχρι τον Δεκέμβριο. Κάποιος βέβαια μπορεί να διερωτηθεί εύλογα γιατί περίμενε την εκπνοή της θητείας του για να καταθέσει ένα νέο σχέδιο ή να φέρει ένα νέο αέρα. Από τη μια η αίσθηση ότι το τέλος πλησιάζει και από την άλλη συγκυρίες που ευνοούν σε σχέση με το παρελθόν την επανέναρξη ενός νέου διαλόγου οδηγούν σε μια δυναμική.
Επειδή όμως ενθουσιασμός δεν χωρεί και η θεωρία από την πράξη απέχει πολύ, το πιο φρόνιμο είναι να αναμένουμε αν τελικά ο γ.γ. θα δράσει με αποφασιστικότητα προς άρση του αδιεξόδου ή αν τα όσα ακούγονται περί σχεδίου λύσης είναι επικοινωνιακά πυροτεχνήματα. Πάντως, εάν όντως στρωθεί το χαλί σε μια πενταμερή για συζήτηση στη βάση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας θα είναι από μόνη της μια νίκη ως προς την επαναβεβαίωση και των δύο πλευρών.
Ο διάδοχος
Από τον Οκτώβρη κιόλας θα ξεκινήσουν οι διαδικασίες για την διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες και την εκλογή του επόμενου γ.γ. του ΟΗΕ. Η κλεψύδρα αδειάζει και αν δεν υπάρξει έστω και μια θετική εξέλιξη, τότε αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί ενδεχομένως ακόμα ένας χρόνος για να διαφανούν οι προθέσεις του διαδόχου του, σε μια περίοδο μάλιστα που η χώρα μας θα είναι προ των πυλών για προεδρικές εκλογές.
Βαρύνουσα σημασία θα έχει το πως θα δράσουν οι δύο κοινότητες και κυρίως η Τουρκία.
Πάντως δεν εγγυάται κανείς ότι τα βλέμματα της διεθνούς κοινότητας και του εκάστοτε γ.γ. θα είναι πάντοτε στραμμένα στο κυπριακό. Άλλωστε δεν είναι γνωστό ποιος θα είναι ο διάδοχος του Αντόνιο Γκουτέρες και αν θα έχει την πρόθεση να ασχοληθεί με προσωπική και ουσιαστική εμπλοκή. Μεγαλύτερη ανησυχία θα επικρατήσει αν ο διάδοχος του Αντόνιο Γκουτέρες δεν παραλάβει γόνιμο έδαφος για διαπραγματεύσεις αφού εκεί θα πρέπει να αναλώσει ακόμα μεγαλύτερο χρόνο.
Ο ΟΗΕ βρίσκεται αντιμέτωπος με την διάσωση της αίγλης του σε σχέση με την ικανότητα για εκτόνωση πολεμικών κρίσεων. Όποιος και αν βρεθεί στην καυτή καρέκλα του ΟΗΕ θα κληθεί να διασώσει το κύρος του οργανισμού και πάνω από όλα να διαχειριστεί νέα και τετελεσμένα ήθη στο διεθνές δίκαιο από αυτά που συνηθίσαμε τα τελευταία 80 περίπου χρόνια. Σε αυτό το κλίμα κανείς δεν ξέρει πόσο ψηλά θα ιεραρχείται το κυπριακό.
