Ο Ντόναλντ Τραμπ μετρά τους συμμάχους όχι με βάση τις παραδοσιακές συμμαχίες, αλλά με γνώμονα το κατά πόσον ενστερνίζονται τη δική του διεθνή ατζέντα.
Η πρώτη συνεδρίαση του «Συμβουλίου Ειρήνης» στην Ουάσιγκτον σηματοδοτεί, πέρα από τις εντυπώσεις, μια βαθύτερη γεωπολιτική μετατόπιση. Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να μετρά πλέον τους συμμάχους όχι με βάση τις παραδοσιακές συμμαχίες, αλλά με γνώμονα το κατά πόσον ενστερνίζονται τη δική του διεθνή ατζέντα.
Αν και ορισμένοι αντιμετώπισαν το εγχείρημα ως «σόου» ή συγκέντρωση επίδοξων φίλων του Λευκού Οίκου, η ουσία είναι διαφορετική: πρόκειται για την επισημοποίηση μιας νέας λογικής ισχύος. Το Συμβούλιο συνεδρίασε με αφορμή τη Γάζα, όμως οι προεκτάσεις του υπερβαίνουν το συγκεκριμένο μέτωπο. Ο κ. Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι φιλοδοξεί να συγκροτήσει έναν διεθνή μηχανισμό εποπτείας που θα «επιβλέπει» ακόμη και τον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών – ένα μήνυμα που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Από την ίδρυσή του μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο ΟΗΕ οικοδομήθηκε ως θεσμός συναδέλφωσης, διπλωματίας και περιορισμού των συγκρούσεων. Ωστόσο, η ιστορία κατέδειξε ότι τόσο αυταρχικά καθεστώτα όσο και μεγάλες δυνάμεις αγνόησαν ή παρέκαμψαν τα ψηφίσματά του. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2014 και το 2022, αλλά και η αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ το 2003, κατέδειξαν τα όρια του διεθνούς συστήματος. Ο ΟΗΕ δεν υπονομεύτηκε μόνο από τους «αντιπάλους» της Δύσης, αλλά και από τους ίδιους τους θεματοφύλακές του.
Η ιδεολογική απόσταση του στρατοπέδου Τραμπ από τη σύγχρονη ατζέντα του ΟΗΕ είναι εμφανής. Η έμφαση σε περιβαλλοντικές πολιτικές, μεταναστευτικές ρυθμίσεις και ενεργειακές μεταβάσεις αντιμετωπίζεται από τον Λευκό Οίκο ως πολιτισμική και οικονομική επιβάρυνση της Δύσης. Η κριτική αυτή αποτυπώθηκε και στις παρεμβάσεις του Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος, απευθυνόμενος σε Ευρωπαίους συμμάχους, εξέφρασε επιφυλάξεις για τις κυρίαρχες πολιτικές στο μεταναστευτικό και το περιβάλλον, οι οποίες θεωρεί ότι υπονομεύουν την πολιτισμική οντότητα και την ενεργειακή συνέχεια των δυτικών χωρών. Είναι ακριβώς οι πολιτικές που προωθούνται από τα προγράμματα του ΟΗΕ.
Παράλληλα, η ένταση μεταξύ του Ισραήλ και του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, για τη στάση του τελευταίου στο Παλαιστινιακό, ενίσχυσε την αίσθηση ότι ο Οργανισμός βρίσκεται στο επίκεντρο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Επιπλέον, η πόλωση πλέον είναι μεγαλύτερη σε σχέση με το παρελθόν: Για παράδειγμα, η πρόσκληση της Γκρέτα Τούνμπεργκ από τον ΟΗΕ το 2019, ως 16χρονης ακτιβίστριας για το κλίμα, συμβόλιζε μια περίοδο κατά την οποία ο Οργανισμός επεδίωκε να αναδείξει τη νέα γενιά και την περιβαλλοντική ατζέντα. Σήμερα, το ίδιο πρόσωπο αντιμετωπίζεται από συντηρητικούς κύκλους ως πολιτικά φορτισμένο. Η μετατόπιση αυτή δεν αφορά μόνο την ίδια, αλλά αντανακλά την ευρύτερη ιδεολογική απόσταση μεταξύ του στρατοπέδου Τραμπ και της σύγχρονης κανονιστικής ατζέντας του ΟΗΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, η σύσταση του «Συμβουλίου Ειρήνης» δεν αποτελεί απλώς διπλωματική πρωτοβουλία, αλλά ένδειξη πρόθεσης διαμόρφωσης ενός μηχανισμού επιρροής ή ελέγχου της διεθνούς ατζέντας.
Ο κ. Τραμπ έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει τον ΟΗΕ «ανεπαρκή» και «αντιπαραγωγικό», ενώ κατά την προηγούμενη θητεία του οι ΗΠΑ αποχώρησαν από οργανισμούς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η UNESCO, παγώνοντας ή μειώνοντας χρηματοδοτήσεις. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Μάικ Ουόλτζ, ο οποίος έκανε λόγο για έναν «φουσκωμένο» και πολιτικοποιημένο οργανισμό, υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική χρηματοδότηση πρέπει να λειτουργεί ως μοχλός πίεσης για μεταρρυθμίσεις.
Για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, οι οποίες διαχρονικά στηρίζονται στο διεθνές δίκαιο, στα ψηφίσματα του ΟΗΕ και στη λογική της πολυμερούς προστασίας απέναντι σε αναθεωρητικές πιέσεις, η διαμόρφωση μιας παράλληλης αρχιτεκτονικής ισχύος δεν είναι μια αφηρημένη συζήτηση. Το μεγάλο θέμα είναι πώς θα ισορροπήσουν στο τεντωμένο σχοινί του νέου διεθνούς περιβάλλοντος: Θα ακολουθήσουν τον σκεπτικισμό της πλειονότητας των Ευρωπαίων, ρισκάροντας να διαταράξουν τη σχέση τους με μια Ουάσιγκτον που, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, μετρά τους συμμάχους βάσει ευθυγράμμισης; Η παρουσία των δυο χωρών ως παρατηρητές, καταδεικνύει πως θα αφήσουν μια πόρτα ανοικτή χωρίς να ενταχθούν άμεσα στο άρμα του Συμβουλίου Ειρήνης.
Εκτός κι αν προκύψει συγκυρία ή έρθει η στιγμή που θα κληθούν άμεσα να επιλέξουν, γεγονός που θα αποτελέσει μια δύσκολη εξίσωση.
