ALPHA της Κυριακής

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ μελέτησε το παρελθόν και άνοιξε δρόμους για το μέλλον

«Στα 90 περπατώ, στα 100 θα φτάσω και μόνο τότε θα σκεφτώ αν πρέπει να γεράσω». Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, υπήρξε ίσως η σπουδαιότερη Ελληνίδα όλων των εποχών. Ήταν μια σπουδαία Ιστορικός, επιστήμονας με λαμπρή πορεία σε χρόνια που η καταξίωση των γυναικών στις επιστήμες δεν ήταν κάτι το αυτονόητο.

Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ «έσβησε», έχοντας συμπληρώσει σχεδόν έναν αιώνα ζωής, αφήνοντας πίσω της ένα αξιοσημείωτο έργο διεθνούς εμβέλειας και ακτινοβολίας, φάρο στους αιώνες των αιώνων.

Γεννήθηκε στις 29 Αυγούστου του 1926 στον Βύρωνα. Ήταν κόρη προσφύγων από την Μικρά Ασία. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογένειας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, με καταγωγή από την Προύσα. Σε μια εποχή που η εκπαίδευση των γυναικών δεν ήταν δεδομένη, το 1945 κατάφερε να μπει στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η αντιστασιακή της δράση

Θυμάμαι στην κατοχή έβλεπα τον ουρανό και έλεγα «Βρε Θεέ μου θα είναι ο ίδιος ουρανός όταν θα είμαστε ελεύθεροι». Η Ελλάδα πέφτει στα χέρια των Ναζί. Η έφηβη Ελένη συμμετέχει ενεργά στην Εθνική Αντίσταση, απεχθάνεται ωστόσο τις ταμπέλες και τις κατηγοριοποιήσεις. «Είμαι αριστερή, γιατί όλα πρέπει να περάσουν από εκεί, αλλά και δεξιά, γιατί από εκεί όλα θα φτιάξουν». 

Δραστηριοποιήθηκε στην ΕΠΟΝ, ως υπεύθυνη μαθητριών στο Παγκράτι. Η ίδια αφηγήθηκε ότι «Όταν μπήκα στην ΕΠΟΝ δεν κοιμήθηκα σπίτι μου από 14 χρονών για να μην με πιάσουν. Όλα μου τα αδέλφια μου ήταν οργανωμένα. Το ψευδώνυμό μου ήταν “Νίκη”. Όταν γυρνούσα σπίτι μου η μάνα μου ήξερε ότι έχει διαδήλωση. Γιατί ήξερε ότι θέλω να πλυθώ για να μην με βρουν σκοτωμένη, λερωμένη».

Από το Παρίσι, στην κορυφή της Σορβόννης

Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά, διορίστηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών. Το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. 

Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα. Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανης και το 1976, Πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης.

Έγραψε ιστορία ως η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης αλλά και ως η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο. 

Η προσωπική της ζωή πέρα από τα αμφιθέατρα

Στην πρωτεύουσα της Γαλλίας, ξεκίνησε η κοινή πορεία ζωής με τον σύζυγο της Ζακ Αρβελέρ, ο οποίος ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας. Μαζί απέκτησαν μια κόρη, την Μαρί Ελέν. Μολονότι έμεινε μόνιμα στο Παρίσι, οι σχέσεις της με την Ελλάδα παρέμειναν ισχυρές.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε κορυφαία μορφή της ιστορικής επιστήμης και της πανεπιστημιακής ζωής, με έργο που ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας και συνέβαλε καθοριστικά στην Διεθνή μελέτη του Βυζαντίου.