Επικίνδυνες Οικοδομές: Ένα Χρονικό Κρατικής Ολιγωρίας και Διοικητικών Αδιεξόδων

*Άρθρο του Χρίστου Παπαμιχαήλ, Αντιδήμαρχου Γερμασόγειας

Η πρόσφατη τραγωδία στη Γερμασόγεια δεν ήταν ένα τυχαίο περιστατικό, αλλά το προαναγγελθέν αποτέλεσμα μιας χρόνιας παθογένειας. Το ζήτημα των επικίνδυνων οικοδομών στην Κύπρο αποτελεί σήμερα μια «βραδύφλεκτη βόμβα», η οποία παραμένει ενεργή λόγω της ασυνεννοησίας των κρατικών υπηρεσιών, της νομοθετικής ανεπάρκειας και της μετάθεσης ευθυνών από τον έναν φορέα στον άλλο.

Μια Πολυεπίπεδη Κρίση: Οικιστική και Επαγγελματική Στέγη

Είναι λάθος να θεωρούμε ότι το πρόβλημα περιορίζεται μόνο σε παλιές κατοικίες. Η επικινδυνότητα αγγίζει το σύνολο του δομημένου περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής στέγης. Καταστήματα, γραφεία και χώροι εργασίας στεγάζονται συχνά σε κτίρια-παγίδες, θέτοντας καθημερινά σε κίνδυνο εργαζόμενους και πολίτες. Όταν μια οικοδομή κρίνεται ακατάλληλη, το κοινωνικό και οικονομικό κόστος είναι τεράστιο, ειδικά όταν δεν υπάρχει πρόνοια για τη διαχείριση των ανθρώπων που χάνουν είτε το σπίτι είτε την επιχείρηση τους.

Η Ευθύνη του ΕΤΕΚ: Από «Επιμηθέας», «Προμηθέας»

Στο επίκεντρο της κριτικής οφείλει να βρεθεί και το Επιστημονικό Τεχνικό Επιμελητήριο Κύπρου (ΕΤΕΚ). Ως ο θεσμοθετημένος τεχνικός σύμβουλος του κράτους, το Επιμελητήριο έχει ρόλο κλειδί, τον οποίο δυστυχώς δεν έχει επιτελέσει στο βαθμό που επιβάλλουν οι περιστάσεις.

• Απουσία Προληπτικού Μηχανισμού: Αντί να λειτουργεί προληπτικά ως «Προμηθέας», το ΕΤΕΚ συχνά περιορίζεται σε ρόλο «Επιμηθέα», προβαίνοντας σε διαπιστώσεις και παρατηρήσεις εκ των υστέρων.
• Έλλειψη Δομών: Φαίνεται πως ούτε ο ίδιος ο οργανισμός διαθέτει τις απαραίτητες δομές και το τεχνικό προσωπικό για να καθοδηγήσει και να συντονίσει οριζόντια τις υπηρεσίες του κράτους πριν συμβεί το κακό.

Το Διοικητικό και Νομοθετικό Χάος

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, επί σειρά ετών, παρέμεινε αδρανής ή εγκλωβισμένη σε γραφειοκρατικές αγκυλώσεις. Το κράτος, αντί να ενισχύσει τους Δήμους και τον ΕΟΑ με πόρους, τεχνογνωσία και εξειδικευμένο προσωπικό, απλώς τους «φόρτωσε» την ευθύνη της διαχείρισης.

Την ίδια στιγμή, το νομοθετικό πλαίσιο παραμένει διάτρητο:

1. Εντοπισμός Ιδιοκτητών: Δεν υπάρχει αυστηρή πρόνοια που να υποχρεώνει το Κτηματολόγιο να παρέχει άμεσα τα στοιχεία των πραγματικών ιδιοκτητών στις αρχές.
2. Περί Ενοικιοστασίου Νόμος: Η υφιστάμενη νομοθεσία συχνά εργαλειοποιείται, με ιδιοκτήτες να αφήνουν κτίρια να ρημάζουν για να επιτύχουν εξώσεις, ή με ενοικιαστές να εγκλωβίζονται σε ερείπια.
3. Οριζόντια Ιδιοκτησία: Η αδυναμία συμφωνίας μεταξύ συνιδιοκτητών σε πολυκατοικίες οδηγεί σε πλήρη παράλυση κάθε προσπάθειας συντήρησης.

Η Ώρα της Ολιστικής Αντιμετώπισης

Δεν υπάρχουν πλέον περιθώρια για ημίμετρα. Απαιτείται μια νέα, ολιστική πολιτική που θα περιλαμβάνει:

• Ενιαία και Αυστηρή Νομοθεσία: Με συνοπτικές διαδικασίες για την κήρυξη μιας οικοδομής ως επικίνδυνης και την άμεση εκκένωση ή επιδιόρθωση της.
• Συγκεκριμένα Κίνητρα και Αντικίνητρα: Για την αποκατάσταση οικοδομών που μπορούν να σωθούν και την κατεδάφιση όσων αποτελούν δημόσιο κίνδυνο.
• Δημιουργία Μηχανισμών: Τόσο στο κράτος όσο και στο ΕΤΕΚ, ώστε να υπάρχει διαρκής έλεγχος και όχι σπασμωδικές αντιδράσεις μετά από κάθε ατύχημα.

«…Οι ευθύνες είναι διαχρονικές και βαραίνουν πολλούς. Η πολιτεία οφείλει να σταματήσει να ολιγωρεί και να αντιμετωπίσει το θέμα με την απαραίτητη σοβαρότητα. Η ασφάλεια των πολιτών, είτε στις κατοικίες είτε στους χώρους εργασίας τους, δεν μπορεί να επαφίεται στην τύχη.

Στην πραγματικότητα, αυτή τη στιγμή μοιάζει να παίζουμε στα ζάρια τις ζωές των ανθρώπων, περιμένοντας απλώς πότε θα συμβεί το επόμενο μοιραίο γεγονός. Αν αναλογιστούμε μάλιστα το ενδεχόμενο ενός σοβαρού σεισμού ή μιας άλλης φυσικής καταστροφής, είναι προφανές ότι δεν μιλάμε απλώς για αμέλεια, αλλά για μια προδιαγεγραμμένη τραγωδία που θα μπορούσε να αποφευχθεί. Ο χρόνος έχει ήδη εξαντληθεί»