*Της Δρος Αριστονίκης Θεοδοσίου Τρυφωνίδου
- Ψυχολόγος
Τη νύχτα, όταν η Λευκωσία σιωπά και τα φώτα της Πράσινης Γραμμής τρεμοσβήνουν σαν πυρσοί ξεχασμένης εορτής, αναρωτιέμαι αν οι κάτοικοι αυτής της πόλης κοιμούνται ήσυχοι. Η θάλασσα που αγκαλιάζει την Αμμόχωστο εξακολουθεί να ψιθυρίζει τα ίδια κύματα εδώ και χιλιετίες. Ο ήλιος παραμένει γενναιόδωρος, τριακόσιες ημέρες τον χρόνο. Η φύση, λοιπόν, δεν φείδεται δωρεών. Κι όμως, η ψυχή του τόπου μοιάζει να φθίνει.
Ο Αριστοτέλης δίδασκε ότι η ευδαιμονία είναι ενέργεια της ψυχής κατ’ αρετήν. Σήμερα, η μετρική της ψυχής μάς επιστρέφει θλιβερά νούμερα. Η φετινή Παγκόσμια Έκθεση Ευτυχίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέταξε την Κύπρο στην 62η θέση παγκοσμίως . Από την 39η θέση το 2019, διαγράψαμε μια τροχιά πτώσης που δεν μοιάζει με υγιή προσγείωση, αλλά με ελεύθερη πτώση. Δεν είμαστε πλέον μεταξύ των ευτυχισμένων· είμαστε στην αμφιταλαντευόμενη μεταιχμιακή ζώνη εκείνων που αναρωτιούνται πού έχασαν τον δρόμο τους.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι απλώς δημοσιογραφικό, αλλά υπαρξιακό: Γιατί σε ένα νησί με τόσο φως, οι άνθρωποι γίνονται πιο σκοτεινοί;
Η δυστυχία, όπως η ομίχλη, δεν έρχεται από μία μόνο κατεύθυνση. Είναι συνισταμένη πέντε παραγόντων που, εξεταζόμενοι υπό το πρίσμα πρόσφατων ερευνών, συνθέτουν ένα ανησυχητικό πορτρέτο της κυπριακής κοινωνίας.
Πρώτον, η διαφθορά. Ο Δείκτης Αντίληψης Διαφθοράς 2025 της Διεθνούς Διαφάνειας κατέγραψε για την Κύπρο βαθμολογία 55 μονάδων, μειωμένη κατά μία μονάδα από το προηγούμενο έτος, με πτώση τριών θέσεων στην παγκόσμια κατάταξη (49η από 182 χώρες) . Αν η ευτυχία μετράται, μεταξύ άλλων, από την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, τότε η βαθμολογία αυτή ισοδυναμεί με ασυνείδητη ομολογία αποτυχίας. Διότι όταν ο πολίτης αισθάνεται ότι το κράτος λειτουργεί υπό την σκιάν αδιαφανών συναλλαγών, η ψυχή του μικραίνει. Δεν είναι τυχαίο ότι οι τρεις πρώτες χώρες στην ευτυχία (Φινλανδία, Ισλανδία, Δανία) συγκαταλέγονται παράλληλα στις πέντε πρώτες χώρες παγκοσμίως στην αντίληψη διαφάνειας, με βαθμολογίες που αγγίζουν το 90 .
Δεύτερον, η φυγή. Το φαινόμενο του brain drain, που επί χρόνια ταλάνιζε την Ελλάδα, έχει πλέον εγκατασταθεί και στην Κύπρο ως μόνιμος κάτοικος. Αν και η πρόσφατη έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ αφορά την Ελλάδα, όπου 10,9% των νοικοκυριών έχουν τουλάχιστον ένα μέλος που μετανάστευσε την τελευταία πενταετία , τα στοιχεία από κυπριακές τηλεοπτικές συζητήσεις κάνουν λόγο για 205.000 Κύπριους που έχουν φύγει τα τελευταία 15 χρόνια, με μόλις έναν στους τέσσερις να επιστρέφει. Η φυγή αυτή δεν είναι απλή δημογραφική μεταβολή· είναι αιμορραγία. Κάθε νέος που αναχωρεί κουβαλά μαζί του όχι μόνο τις γνώσεις του, αλλά και την πίστη του ότι αυτός ο τόπος μπορεί να ευτυχήσει.
Τρίτον, η ψηφιακή μοναξιά. Η φετινή Παγκόσμια Έκθεση Ευτυχίας εισάγει μια νέα, βασανιστική διάσταση: τη σχέση των νέων με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η έρευνα καταδεικνύει ότι οι νέοι που αφιερώνουν πάνω από επτά ώρες ημερησίως στα social media παρουσιάζουν αισθητά χαμηλότερη ευημερία, με την επίδραση να είναι εντονότερη στα κορίτσια των δυτικών κοινωνιών . Δεν είναι η τεχνολογία αυτή καθ’ εαυτή που πληγώνει, αλλά η παθητική κατανάλωση «ιδανικών» ζωών, η συνεχής σύγκριση, η διάβρωση της αυθεντικής επαφής. Σε μια χώρα όπου η φιλοξενία και η προσωπική σχέση αποτελούσαν επί αιώνες το συγκριτικό πλεονέκτημα, η αντικατάστασή τους από την εικονική επικύρωση συνιστά πολιτισμική ήττα.
Τέταρτον, η οικονομική αντίφαση. Τον Φεβρουάριο του 2026, ο πληθωρισμός στην Κύπρο διαμορφώθηκε στο 0,9%, ο δεύτερος χαμηλότερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση . Τα μακροοικονομικά νούμερα, λοιπόν, χαμογελούν. Κι όμως, η ίδια έρευνα δείχνει ότι οι κατηγορίες με τη μεγαλύτερη αύξηση τιμών είναι η αναψυχή (5,4%) και η εστίαση (4,9%) . Τι σημαίνει αυτό; Πως ό,τι συνιστά απόλαυση, διέξοδο, στιγμή χαράς γίνεται ολοένα ακριβότερο. Ο Κύπριος μπορεί να πληρώνει λιγότερο για το ρεύμα (πτώση 3,5%), αλλά πληρώνει περισσότερο για να γελάσει με φίλους σε μια ταβέρνα ή να πάει τα παιδιά του στον κινηματογράφο. Η χαρά γίνεται είδος πολυτελείας.
Πέμπτον, η κρατική απάντηση. Τον Μάρτιο του 2026, η Κυπριακή Δημοκρατία δημοσίευσε την Εθνική Στρατηγική για την Ένταξη Μεταναστών 2026-2029 , ένα κείμενο που αποπνέει σοβαρότητα και ευρωπαϊκή ευθυγράμμιση. Είναι, αναμφίβολα, μια θετική εξέλιξη. Το ερώτημα, ωστόσο, που εγείρεται είναι αν υπάρχει αντίστοιχη στρατηγική για την ένταξη των Κυπρίων στην ευτυχία. Διότι η ένταξη των άλλων προϋποθέτει μια κοινωνία αρκετά ισχυρή και αυθεντική για να τους υποδεχθεί. Και η ισχύς αυτή, όπως δείχνουν οι αριθμοί, δοκιμάζεται.
Είναι δυνατόν ένας τόπος με τόσο ήλιο να παράγει τόση σκιά;
Πώς εξηγείται ότι το Ισραήλ, εδώ και δύο χρόνια σε εμπόλεμη κατάσταση, παραμένει στην 8η θέση παγκοσμίως, ενώ εμείς, σε συνθήκες ονομαστικής ειρήνης, κατρακυλάμε; Μήπως η ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη είναι απλώς μια εκεχειρία με τον εαυτό μας;
Γιατί οι νέοι μας, που μεγάλωσαν με περισσότερες ευκαιρίες από τους γονείς τους, νιώθουν πιο φτωχοί; Γιατί η γενιά της αφθονίας είναι η γενιά της μελαγχολίας;
Θα μπορούσε η Εθνική Στρατηγική για την Ψυχική Υγεία, που εξαγγέλθηκε το 2025, να συμπεριλάβει στα κέφιά της όχι μόνο θεραπευτικά πρωτόκολλα, αλλά και μια φιλοσοφία ζωής που να θυμίζει στους ανθρώπους ότι η ευτυχία δεν αγοράζεται, αλλά καλλιεργείται;
Πόσοι ακόμη δείκτες πρέπει να πέσουν για να καταλάβουμε ότι η ανάπτυξη χωρίς δικαιοσύνη είναι σαν κρασί χωρίς αμπέλι – υπάρχει, αλλά δεν θρέφει;
Ο Διονύσιος Σολωμός, στον πρόλογο της “Γυναίκας της Ζάκυνθος”, γράφει: “Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθινό”. Η αλήθεια της Κύπρου του 2026 είναι ότι η ευτυχία της υποχωρεί. Δεν είναι μια στατιστική λεπτομέρεια, είναι μια προειδοποίηση.
Η Φινλανδία, για ένατη συνεχή χρονιά πρώτη στην ευτυχία, δεν οφείλει την πρωτιά της στο πετρέλαιο ή σε κάποιο οικονομικό θαύμα. Την οφείλει, όπως λέει ο καθηγητής Helliwell, στο ότι “οι επιτυχημένες κοινωνίες συνεργάζονται απέναντι στις αντιξοότητες” . Οι Φινλανδοί νιώθουν ότι αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες μαζί. Εμείς, αντίθετα, μοιάζουμε να αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον.
Η πτώση της Κύπρου στην 62η θέση δεν είναι μια ήττα της οικονομίας, αλλά μια ήττα του πνεύματος. Είναι η αποτυχία μας να μεταφράσουμε τον ήλιο σε χαμόγελο, την ανάπτυξη σε ευημερία, την ελευθερία σε ευτυχία. Η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τους πολιτικούς, αλλά τον καθένα που προτιμά την εύκολη αγανάκτηση από τη δύσκολη σύνθεση, που επιλέγει την τοξικότητα της οθόνης από την αυθεντικότητα της συνάντησης, που αναβάλλει τη χαρά για όταν έρθουν καλύτερες μέρες.
Ο Ελύτης έγραψε: “Κάθε λέξη κι ένας χτύπος από την καρδιά του ανθρώπου”. Οι λέξεις αυτού του κειμένου είναι χτύποι αγωνίας. Διότι αν η καρδιά της Κύπρου χτυπά όλο και πιο αδύναμα, τότε οι επερχόμενες γενιές δεν θα κληρονομήσουν απλώς ένα χρέος, αλλά μια σιωπή. Και η σιωπή, στην εποχή της παγκόσμιας βοής, είναι η απόλυτη δυστυχία…
Δείτε τι ανέφερε για το θέμα στην εκπομπή Alpha Ενημέρωση:
*Η Δρ Αριστονίκη Θεοδοσίου-Τρυφωνίδου είναι Διδάκτωρ Εξελικτικής-Σχολικής ψυχολογίας. Κατέχει Μ.Α Διοίκηση εκπαιδευτικών μονάδων, Msc Χρηματοοικονομικά και Ναυτιλιακά, Μ.Α ART therapist και Pgp Συμβουλευτική ψυχολογία. Έχει ειδίκευση στη Συστημική θεραπεία και στη Γνωστική-Αναλυτική θεραπευτική αντιμετώπιση
