Δεν έπεισαν το Συμβούλιο της Ευρώπης τα στοιχεία που προσκόμισε η Κυπριακή Δημοκρατία στο πλαίσιο της υποχρέωσης που έχει για ενημέρωση της Επιτροπής Υπουργών σε σχέση με το κατά πόσο έχει συμμορφωθεί με τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μετά και τη καταδίκη της το 2024 για παράνομα pushback Σύρων προσφύγων. Αντιθέτως, το Συμβούλιο της Ευρώπης έκρινε ότι η διαθέσιμη πληροφόρηση από τις κυπριακές αρχές δεν επιτρέπει το κλείσιμο της υπόθεσης ή τη μεταφορά της σε απλή εποπτεία και κάλεσε τη Δημοκρατία όπως έως την 1η Δεκεμβρίου 2026, προσκομίσει επικαιροποιημένες πληροφορίες.
Το θέμα βρέθηκε ενώπιον της τελευταίας συνεδρίας της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης στο Στρασβούργο το τριήμερο 11-13 Μαρτίου, όπου στο πλαίσιο παρεμβάσεών τους, τρεις ΜΚΟ κατέθεσαν έκθεση καταγγέλλοντας ότι παρά την καταδίκη της Κύπρου το 2024 για pushback, οι επαναπροωθήσεις συνεχίστηκαν και σε θάλασσα και σε στεριά, με αναχαιτίσεις σκαφών, επιστροφές σε Λίβανο ή Συρία χωρίς πρόσβαση σε άσυλο και εγκλωβισμό ατόμων στη νεκρή ζώνη.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Στην έκθεσή τους οι ΜΚΟ παρέθεσαν μάλιστα κατάλογο συγκεκριμένων περιστατικών επαναπροωθήσεων, σημειώνοντας ότι ακόμη και μετά την καταδίκη μας από το ΕΔΑΔ το 2024, έγιναν στη θάλασσα άλλα πέντε pushback μέσα στο 2025, κατά τα οποία 160 άτομα, όλοι Σύροι υπήκοοι, αναχαιτίστηκαν εν πλω και επιστράφηκαν στη Συρία.
Στην έκθεση των ΜΚΟ έγινε επίσης αναφορά στο τραγικό περιστατικό του ναυαγίου με μετανάστες που σημειώθηκε τον Μάρτιο του 2025 ανοικτά του Κάβο Γκρέκο με 7 νεκρούς και 12 αγνοούμενους και συγκεκριμένα στα ευρήματα δημοσιογραφικής έρευνας του δικτύου CiREN που κατέδειξαν ασυνέπεια σε σχέση με τα όσα υποστήριξαν οι κυπριακές αρχές περί άμεσης ανταπόκρισης στο περιστατικό και τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από ανοικτές πηγές και δορυφόρους.
ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΩΝ ΜΚΟ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣτΕ
Στην απαντητική αναφορά εκ μέρους Κυπριακής Δημοκρατίας, οι αρχές απέρριψαν τις καταγγελίες δηλώνοντας ότι η Κύπρος δεν πραγματοποιεί επαναπροωθήσεις, ενώ σε σχέση με το ναυάγιο και την αναφορά σε καθυστέρηση ανταπόκρισης των αρχών, το ΚΣΕΔ αρνήθηκε ότι υπήρξε καθυστέρηση, σημειώνοντας ότι εφαρμόστηκαν άμεσα όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες.
Συγκεκριμένα, στην απαντητική αναφορά στο Συμβούλιο της Ευρώπης σε σχέση με το ναυάγιο, το ΚΣΕΔ υποστήριξε πως μόλις έλαβε την πρώτη πληροφορία από την Alparm Phone στις 16.03.2025 στις 00:04 σχετικά με αγνοούμενο σκάφος μεταναστών νοτιοανατολικά του Κάβο Γκρέκο, εξέτρεψε σκάφος της Λιμενικής και Ναυτικής Αστυνομίας που ήδη περιπολούσε στην περιοχή για να διεξάγει έρευνα. Ωστόσο σε δημοσίευμα του στις 30.12.2026, το δημοσιογραφικό δίκτυο CiREN παρουσίασε δεδομένα που συνέλεξε από ανοικτές πηγές σε σχέση με την επίμαχη νύχτα τα οποία δεν συμβάδιζαν με τα λεγόμενα του ΚΣΕΔ. Τα δεδομένα που συνέλεξαν οι δημοσιογράφοι κατέδειξαν την παρουσία ενός σκάφους της λιμενικής να περιπολεί τουλάχιστον 30km μακριά από το στίγμα που είχε δώσει η Alarm Phone και να μην προσεγγίζει καθόλου το σημείο μέχρι τις 8 το πρωί της Κυριακής, οκτώ ώρες δηλαδή, μετά την ειδοποίηση της ΜΚΟ.
Η υπόθεση που μας έβαλε στο σκαμνί του ΕΔΑΔ
Το 2024 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο πλαίσιο εξέτασης της προσφυγής δύο Σύρων προσφύγων – υπόθεση M.A. and Z.R. v. Cyprus – καταδίκασε την Κύπρο για διενέργεια pushback της βάρκας στην οποία επέβαιναν, η οποία αναχαιτίστηκε από τις κυπριακές αρχές ενώ βρισκόταν εν πλω προς Κύπρο και επιστράφηκε στον Λίβανο, χωρίς προηγουμένως να εξεταστούν τα αιτήματα ασύλου των ανθρώπων που επέβαιναν σε αυτή ή οι ατομικές τους περιστάσεις.
Αυτό, έκρινε το ΕΔΑΔ, εξέθεσε τους προσφεύγοντες σε μεταχείριση που απαγορεύεται από το Άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, λόγω:
- των συνθηκών διαβίωσης στον Λίβανο, και
- του κινδύνου έμμεσης επαναπροώθησης (refoulement) προς τη Συρία.
Ως εκ τούτου διαπιστώθηκαν παραβιάσεις:
- Άρθρου 3 της Σύμβασης
- Άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου αρ. 4 (συλλογικές απελάσεις)
Παράλληλα το Δικαστήριο διαπίστωσε:
- έλλειψη αποτελεσματικού εσωτερικού ένδικου μέσου με ανασταλτικό αποτέλεσμα όσον αφορά την απομάκρυνσή τους, λόγω απουσίας ατομικών διαδικασιών και γραπτών αποφάσεων
(παραβίαση Άρθρου 13 σε συνδυασμό με Άρθρο 3 και Άρθρο 4 Πρωτοκόλλου αρ. 4).
Επιπλέον, το ΕΔΑΔ έκρινε ότι η μεταχείριση που έτυχαν από την Λιμενική και Ναυτική Αστυνομία της Κύπρου κατά τις δύο ημέρες που οι αιτητές παρέμειναν στο σκάφος συνιστούσε εξευτελιστική μεταχείριση, λόγω:
- ανεπαρκούς παροχής τροφής και νερού,
- έκθεσης σε υψηλές θερμοκρασίες,
- έλλειψης εγκαταστάσεων υγιεινής (παραβίαση Άρθρου 3).
Με την έκδοση της καταδικαστικής απόφασης από το ΕΔΑΔ, οι κυπριακές αρχές ενημέρωσαν το Συμβούλιο της Ευρώπης ότι καταβλήθηκαν οι αποζημιώσεις που επιδικάστηκαν και πως το Υφυπουργείο Μετανάστευσης διαβεβαίωσε ότι, εάν οι αιτητές υποβάλουν αίτηση διεθνούς προστασίας, οι αιτήσεις τους θα εξεταστούν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της απόφασης του Δικαστηρίου. Επιπλέον, η Αστυνομία έχει διαβεβαιώσει ότι, εάν οι αιτητές βρεθούν εντός της δικαιοδοσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας και ζητήσουν διεθνή προστασία, θα έχουν πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Κυπριακή Δημοκρατία, με νέα της επιστολή προς το ΣτΕ, ενημέρωσε για τα γενικά μέτρα που έλαβε προς συμμόρφωση, μετά την καταδικαστική απόφαση του ΕΔΑΔ, λέγοντας ότι από τον Ιούλιο του 2024 έχει τεθεί σε ισχύ αναθεωρημένη εκδοχή του ειδικού εθνικού σχεδίου «Ναυκράτης», το οποίο ενεργοποιείται άμεσα όταν σκάφος με παράτυπους μετανάστες εισέρχεται στα χωρικά ύδατα της Κύπρου.
Σύμφωνα με τις κυπριακές αρχές το σχέδιο «Ναυκράτης» διασφαλίζει:
- άμεση μεταφορά των προσώπων στη στεριά
- έγκαιρη εμπλοκή αρμόδιων υπηρεσιών
- υποδοχή στο Πουρνάρα.
Το σχέδιο αυτό σύμφωνα με τις κυπριακές αρχές προβλέπει συντονισμό μεταξύ:
- της αστυνομίας
- του Κέντρου Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης (JRCC)
- της Υπηρεσίας Ασύλου
- των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας.
Και στόχος του είναι η διαχείριση αφίξεων από τη θάλασσα μέσω:
- προετοιμασίας,
- συντονισμού υπηρεσιών,
- εκπαίδευσης,
- ενημέρωσης.
Επιπλέον οι αρχές ανέφεραν προς το ΣτΕ ότι οι μετανάστες που φθάνουν από τη θάλασσα μεταφέρονται στο Κέντρο Πρώτης Υποδοχής Πουρνάρα, όπου μπορούν να υποβάλουν αίτηση διεθνούς προστασίας, ενώ παράλληλα εφαρμόζονται προγράμματα εκπαίδευσης της αστυνομίας σχετικά με:
- τον νόμο περί αλλοδαπών και μετανάστευσης,
- τις διαδικασίες διεθνούς προστασίας,
- τον έλεγχο συνόρων.
Οι κυπριακές αρχές υποστήριξαν εξάλλου, ότι, επειδή οι μετανάστες έχουν πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου μετά την άφιξή τους, δεν απαιτούνται περαιτέρω γενικά μέτρα συμμόρφωσης.
Ωστόσο, ερώτημα παραμένει τι κάνουν οι αρχές, αν εντοπίσουν σκάφος με μετανάστες εκτός χωρικών υδάτων της Κύπρου, αλλά μέσα στη ζώνη ευθύνης, όπου η Δημοκρατία έχει υποχρέωση διάσωσης. Και το ερώτημα καθίσταται κρίσιμο γιατί όπως καταγγέλλουν πηγές από ΜΚΟ, η τακτική της Λιμενικής έχει αλλάξει, με σκάφη της πλέον να περιπολούν εκτός χωρικών υδάτων. Και σε αυτή την περίπτωση πάντως, το Διεθνές Δίκαιο επιβάλλει στα κράτη όπως τα σκάφη τους που βρίσκονται εκτός χωρικών υδάτων και μέσα στη ζώνη ευθύνης τους, να προχωρήσουν άμεσα σε επιχείρηση διάσωσης μη αξιόπλοης βάρκας που εντοπίζεται και να οδηγήσουν τους επιβαίνοντες σε «ασφαλές μέρος» αξιολογώντας την κατάσταση. Υπήρξαν περιπτώσεις στο πρόσφατο παρελθόν που σκάφη της Λιμενικής πραγματοποίησαν επιχειρηση διάσωσης εκτός χωρικών υδάτων και οδήγησαν βάρκα με μετανάστες στον Λίβανο, σε συνεργασία και με τις λιβανικές αρχές. Αυτό όμως επικρίθηκε γιατί οι επιβαίνοντες που στην πλειοψηφία τους ήταν Σύροι πρόσφυγες, εκτέθηκαν στον κίνδυνο περαιτέρω επαναπροώθησης τους από τις λιβανικές αρχές στη Συρία, κάτι που επίσης απαγορεύει το Διεθνές Δίκαιο (δεύτερη επαναπροώθηση ή chain refoulement), με την ευθύνη μάλιστα σε αυτές τις περιπτώσεις να βαραίνει όχι μόνο το κράτος επαναπροώθησης (Λίβανος) αλλά και αυτό της πρώτης υποδοχής (Κύπρος), εφόσον γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει τον κίνδυνο.
Στο μεταξύ, στη νέα επιστολή που εστάλη στο ΣτΕ, το Υφυπουργείο Μετανάστευσης παρέθεσε και σχετικά στατιστικά στοιχεία αφίξεων, ενημερώνοντας ότι υπήρξαν:
- Το 2022: 41 περιστατικά – 807 αιτητές ασύλου που έφτασαν από τη θάλασσα
- Το 2023: 109 περιστατικά – 4.257 αιτητές ασύλου
- Το 2024: 51 περιστατικά – 2.859 αιτητές ασύλου
- Το 2025: μέχρι στιγμής 8 περιστατικά – 143 αιτητές ασύλου
Συμπερασματικά, η Κυπριακή Δημοκρατία υποστήριξε ότι έχει συμμορφωθεί πλήρως με τις υποχρεώσεις της βάσει του Άρθρου 46 §1 της Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καλώντας την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης να κλείσει την εξέταση της υπόθεσης ή εναλλακτικά να την εξετάσει στο πλαίσιο της τυπικής διαδικασίας εποπτείας (standard supervision), δεδομένης της προόδου στην εφαρμογή της απόφασης.
Δεν έπεισαν οι κυπριακές αρχές
Το Συμβούλιο της Ευρώπης απέρριψε το αίτημα της Κύπρου να κλείσει την υπόθεση θεωρώντας ότι χρειάζονται περαιτέρω διευκρινίσεις από τις κυπριακές αρχές σε σχέση με τον τρόπο που γίνεται η εξατομικευμένη αξιολόγηση κινδύνου, την τεκμηρίωση αυτών των αξιολογήσεων, την έκδοση ατομικών γραπτών αποφάσεων και τη συνεργασία με τρίτα κράτη, καθώς, όπως εξηγεί το ΣτΕ, τα στατιστικά στοιχεία που προσκομίστηκαν δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι οι εγγυήσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση.
Από την άλλη, σημειώνει η Γραμματεία του ΣτΕ, δεν έχει γίνει σαφές από τις κυπριακές αρχές, πώς εξασφαλίζεται ένδικο μέσο με ανασταλτικό αποτέλεσμα και πώς μπορεί κάποιος να το ασκήσει πριν από την απομάκρυνσή του.
ΟΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΣτΕ
Καταληκτικά, η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης έκρινε ότι λαμβανομένων υπόψη: της σοβαρότητας των παραβιάσεων, την εξάρτηση κυρίως από το επιχειρησιακό σχέδιο «Ναυκράτης», την έλλειψη σαφών νομικών εγγυήσεων και τις αντικρουόμενες πληροφορίες από ΜΚΟ και αρχές, η διαθέσιμη πληροφόρηση δεν επιτρέπει το κλείσιμο της υπόθεσης ή τη μεταφορά της σε απλή εποπτεία, καλώντας τις κυπριακές αρχές έως την 1η Δεκεμβρίου 2026, να υποβάλουν επικαιροποιημένες πληροφορίες.
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ΤΟΥ ΣτΕ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Επέζησαν απ’ το ναυάγιο, πνίγηκαν από το σύστημα: Νέα στοιχεία στο φως για την τραγωδία με μετανάστες στο Κάβο Γκρέκο | AlphaNews
