Σοβαρές αδυναμίες και παραλείψεις αλλά και τεράστιες αποκλίσεις στα χρονοδιαγράμματα εκτέλεσης των έργων καταγράφει στα ευρήματα της, σε ειδική έκθεσή της για τη διαχείριση και την εκτέλεση των έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα, η Ελεγκτική Υπηρεσία.
Όπως αναφέρει στην τοποθέτησή του ο Γενικός Ελεγκτής, ο έλεγχός ανέδειξε αδυναμίες σε κρίσιμα και αλληλένδετα στάδια.
«Θεμελιώδες ζήτημα αποτελεί το γεγονός ότι η δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης διενεργήθηκε χωρίς να έχουν προηγουμένως καθοριστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για την περιοχή.»
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Τονίζει ότι η προστασία μιας περιβαλλοντικά ευαίσθητης περιοχής δεν μπορεί να βασίζεται στον εκ των υστέρων εντοπισμό προβλημάτων. Και επισημαίνει ότι οι αρμόδιες Υπηρεσίες οφείλουν να διασφαλίσουν ότι στα επόμενα στάδια δεν θα επαναληφθούν αντίστοιχες αδυναμίες.
«Οι περιβαλλοντικοί όροι πρέπει να είναι σαφείς και, όπου είναι δυνατό, μετρήσιμοι, να ενσωματώνονται πλήρως στα τελικά σχέδια και να ελέγχονται πριν από την έναρξη των εργασιών. Κάθε ουσιώδης μεταβολή πρέπει να υπόκειται σε τεκμηριωμένο έλεγχο και έγκριση πριν από την εφαρμογή της. Η προστασία του Ακάμα απαιτεί αποτελεσματικές προληπτικές δικλίδες, συνεχή εποπτεία και έγκαιρη παρέμβαση. Αυτό αποτελεί προϋπόθεση τόσο για την προστασία της περιοχής όσο και για την ορθολογική διαχείριση των δημόσιων πόρων.»
Τα βασικά ευρήματα του ελέγχου
Διενέργεια δέουσας εκτίμησης χωρίς προηγουμένως καθορισμένους στόχους διατήρησης: Η Περιβαλλοντική Αρχή προχώρησε στη διενέργεια δέουσας εκτίμησης επιπτώσεων για το Σχέδιο Αειφόρου Ανάπτυξης, χωρίς να έχουν προηγουμένως καθοριστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για την περιοχή Natura 2000 «Χερσόνησος Ακάμα». Σύμφωνα και με πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η θέσπιση ειδικών στόχων διατήρησης πριν από τη διενέργεια της εκτίμησης αποτελεί νομική προϋπόθεση για την εγκυρότητά της. Παράλληλα, για τη Φάση Α’ του οδικού δικτύου δεν εκπονήθηκε Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης, παρότι υπήρχε αδιαμφισβήτητη πιθανότητα επηρεασμού του οικοτόπου.
Μη ορθή ενσωμάτωση και αποκλίσεις από τους περιβαλλοντικούς όρους στα κατασκευαστικά σχέδια: Οι νομικά δεσμευτικοί περιβαλλοντικοί όροι δεν ενσωματώθηκαν με ορθό τρόπο στα τελικά κατασκευαστικά σχέδια. Ενδεικτική είναι η περίπτωση των υδραυλικών έργων στον δρόμο Τοξεύτρα – Άβακας – Λίπατη, όπου προβλέφθηκε η κατασκευή κιβωτιοειδών οχετών αντί γεφυριών που δεν σφραγίζουν την κοίτη, με αποτέλεσμα να μην διασφαλίζεται η διακίνηση του κρισίμως κινδυνεύοντος και αυστηρά προστατευόμενου ευρωπαϊκού χελιού (Anguilla anguilla). Παράλληλα, διαπιστώθηκαν αποκλίσεις τόσο στις διατομές των δρόμων όσο και στα πλάτη των οδοστρωμάτων.
Αυθαίρετες αποκλίσεις κατά την εκτέλεση των έργων στο πεδίο: Κατά την κατασκευή των έργων διαπιστώθηκαν υπερβάσεις στο βάθος των εκσκαφών, που έφτασαν μέχρι τα 2,10 μέτρα, ενώ το μέγιστο επιτρεπόμενο βάθος ήταν 1,875 μέτρα. Επιπλέον, καταγράφηκαν αυξημένα πλάτη στις διαπλατύνσεις και στις περιοχές επέμβασης. Οι κιβωτιοειδείς οχετοί κατασκευάστηκαν πάνω στην κοίτη αντί να τοποθετηθούν σε βάθος μέσα σε αυτήν, ενώ τα ιχθυοπεράσματα αποκλείστηκαν από τη συσσώρευση φερτών υλικών. Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί εποπτείας και παρακολούθησης αποδείχθηκαν ανεπαρκείς, καθώς οι παραβάσεις δεν εντοπίστηκαν εγκαίρως από τις αρμόδιες αρχές.
Ανεξέλεγκτη διαχείριση αποβλήτων: Σοβαρές ελλείψεις παρουσιάζονταν στο Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων, το οποίο δεν προέβλεπε αδειοδοτημένους χώρους για την απόρριψή τους. Αυτό είχε ως συνέπεια την ανεξέλεγκτη απόθεση μπάζων και εκχωμάτων σε διάφορες περιοχές εντός του ΕΔΠ Ακάμα, μεταξύ άλλων σε αδιατάρακτο έδαφος και φυσικούς οικοτόπους, κατά παράβαση των περιβαλλοντικών εγκρίσεων.
Ασάφειες, σπατάλη πόρων και μη τήρηση των 19 συμπληρωματικών όρων: Μετά την αναστολή των εργασιών το 2023, η Περιβαλλοντική Αρχή προχώρησε στην επιβολή 19 συμπληρωματικών ή τροποποιημένων όρων. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, οι 17 από αυτούς παρέμεναν ανεκπλήρωτοι. Οι δύο εναπομείναντες όροι, οι οποίοι αφορούσαν τις υπερεκσκαφές, κατέστησαν στην πράξη ανεφάρμοστοι, καθώς η περιβαλλοντική ζημιά είχε πλέον καταστεί μη αναστρέψιμη. Παράλληλα, εντοπίστηκε σπατάλη δημοσίου χρήματος από την εγκατάσταση αγωγού υδροδότησης και καλωδίου συνολικού μήκους 3.800 μέτρων, τα οποία ακολούθως αποφασίστηκε να απομακρυνθούν λόγω των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Προβλήματα διάβρωσης από εξωτερικές αναπτύξεις και νέοι διαγωνισμοί: Η ανακατασκευή και διαπλάτυνση της οδού Λάρας από τον Δήμο Πέγειας πραγματοποιήθηκε χωρίς να προηγηθεί υδρολογική μελέτη ή να εξασφαλιστούν οι απαιτούμενες περιβαλλοντικές εγκρίσεις. Ως αποτέλεσμα, η διοχέτευση των όμβριων υδάτων προκαλεί σοβαρά προβλήματα διάβρωσης στο οδικό δίκτυο του ΕΔΠ Ακάμα. Επιπλέον, στον νέο διαγωνισμό που προκήρυξε το Τμήμα Δασών τον Μάρτιο του 2026 περιλήφθηκαν πρόνοιες οι οποίες δεν συνάδουν με τις Αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου ούτε με τους δεσμευτικούς όρους που έχει θέσει η Περιβαλλοντική Αρχή.
Η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας υπογραμμίζει την ανάγκη θεσμοθέτησης ουσιαστικών προληπτικών δικλίδων. Όπως προκύπτει από την έκθεση, η προστασία του Ακάμα δεν μπορεί να βασίζεται στον εντοπισμό των περιβαλλοντικών ζημιών αφού αυτές έχουν ήδη προκληθεί. Απαιτείται, αντίθετα, αυστηρή εφαρμογή του νομικού πλαισίου, διαφάνεια και αποτελεσματική, έγκαιρη εποπτεία πριν από την έναρξη οποιασδήποτε εργασίας στο πεδίο.
