Πότε ένας αστυνομικός έχει δικαίωμα να κάνει χρήση του υπηρεσιακού του όπλου;

Τι αλλάζει με την αναθεωρημένη διάταξη που κοινοποιήθηκε από το Αρχηγείο Αστυνομίας

ALPHANEWSLIVE

Takeaways by alphanews.live

Το αρχηγείο Αστυνομίας αναθεώρησε τις οδηγίες για τη χρήση υπηρεσιακών όπλων, αφαιρώντας τη νομιμοποίηση πυροβολισμών στα ελαστικά οχημάτων.
Η νέα διάταξη αφήνει τη χρήση όπλου στη διακριτική ευχέρεια των αστυνομικών, με σαφή ευθύνη για συνέπειες τραυματισμού ή θανάτου.
Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής Κώστας Παρασκευά ανέλυσε τη διάταξη σε σχέση με το συνταγματικό δικαίωμα της ζωής και τις περιπτώσεις χρήσης θανατηφόρας βίας.
Η αναθεώρηση αποσκοπεί στον καθορισμό συνθηκών χρήσης του υπηρεσιακού όπλου, ιδίως όταν κινδυνεύει η ζωή αστυνομικού ή πολίτη.
Η διάταξη ξεκαθαρίζει ότι ο πυροβολισμός ελαστικών δεν επιφέρει άμεση ακινητοποίηση οχήματος και πρέπει να αποφεύγεται.

Με διάταξη που κοινοποιήθηκε στο αστυνομικό Σώμα στις 22 Απριλίου 2026, το αρχηγείο Αστυνομίας αναθεώρησε τις οδηγίες για τη χρήση υπηρεσιακών όπλων. Σύμφωνα με χθεσινό δημοσίευμα της εφημερίδας «Πολίτης», από τη νέα διάταξη αφαιρέθηκε η παράγραφος που νομιμοποιούσε τη χρήση υπηρεσιακού όπλου για την ακινητοποίηση οχημάτων, δηλαδή τους πυροβολισμούς στα ελαστικά. Πλέον, το ζήτημα αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια των αστυνομικών, με τη ρητή, όμως, επισήμανση ότι σε περίπτωση τραυματισμού ή θανάτου οποιουδήποτε προσώπου από πυροβολισμό, το εμπλεκόμενο μέλος φέρει ευθύνη για τις συνέπειες των ενεργειών του και οφείλει να είναι σε θέση να τις δικαιολογήσει.

Μιλώντας γενικότερα για το θέμα της χρήσης υπηρεσιακού όπλου από αστυνομικούς, ο Αναπληρωτής Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Νομικής Πανεπιστημίου Κύπρου, Κώστας Παρασκευά, είπε στην εκπομπή Alpha Ενημέρωση, ότι η εν λόγω αστυνομική διάταξη άπτεται του συνταγματικού δικαιώματος της ζωής, που προστατεύει το πλέον θεμελιώδες δικαίωμα, αυτό της ζωής.

Το δικαίωμα της ζωής, αν και θεμελιώδες, είπε ο κ. Παρασκευά, δεν προστατεύεται κατά τρόπο απόλυτο. Δηλαδή «μπορεί να υπάρξει απώλεια της ανθρώπινης ζωής και αυτή η απώλεια να είναι θεμιτή ή και στο τέλος της ημέρας να είναι και νόμιμη».

Σε αυτό το πλαίσιο, συνέχισε, «ο ρόλος της αστυνομίας είναι πολύ σημαντικός, γιατί από την μία θα πρέπει να επιτελέσει έναν πολύ σοβαρό έργο, αυτό της προστασίας της δημόσιας τάξης και από την άλλη αυτό θα πρέπει να γίνεται με σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα των ατόμων».

Έτσι λοιπόν «το ίδιο το Σύνταγμα προβλέπει τρεις περιπτώσεις στις οποίες είναι δυνατό να προέλθει θάνατος σαν αποτέλεσμα των ενεργειών για παράδειγμα της αστυνομίας. Είναι εκεί όπου υπάρχει κίνδυνος ζωής, όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί θανατηφόρα βία, όπου μπορεί να παρεμποδιστεί η απόδραση ή η διενέργεια σύλληψης και η καταστολή ταραχής ή στάσεων».

Η χρήση θανατηφόρας βίας από πλευράς των αστυνομικών οργάνων, σημείωσε ο Καθηγητής, «είναι η πιο ακραία μορφή κρατικού παρεμβατισμού προς το δικαίωμα της ζωής, γι’ αυτό και χρειάζεται ένα πολύ επιτακτικό κριτήριο, που είναι αυτό της απολύτως αναγκαίας βίας μέσα σε μία δημοκρατική κοινωνία».

Η αναθεωρημένη αστυνομική διάταξη σύμφωνα με τον κ. Παρασκευά, «έρχεται για να μπορούν να γνωρίζουν οι αστυνομικοί πότε και κάτω από ποιες συνθήκες μπορούν να κάνουν χρήση του αστυνομικού τους περιστρόφου. Το αστυνομικό σώμα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή και πολύ συχνά με κίνδυνο της ίδιας της ζωής του. Συνεπώς, είναι πολύ φυσιολογικό να υπάρξουν περιπτώσεις, εκεί που κινδυνεύει η ίδια τους η ζωή, να κάνουν χρήση του αστυνομικού τους περιστρόφου».

Ο κ. Παρασκευά είπε εξάλλου, ότι «υπάρχουν αποφάσεις του ΕΔΑΔ όπου ουσιαστικά εντοπίζουν κενά στις διάφορες εθνικές νομοθεσίες, όπου δεν είναι ξεκάθαρο για έναν αστυνομικό πότε και σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να κάνει χρήση του υπηρεσιακού του όπλου».

Συνεπώς, «αυτή η διάταξη έρχεται να ξεκαθαρίσει κάπως τα πράγματα, και υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές προς την κατεύθυνση προστασίας της ανθρώπινης ζωής και ένα παράδειγμα από αυτή την αστυνομική διάταξη είναι ο πυροβολισμός που προηγουμένως εθεωρείτο θεμιτό να πυροβολήσει αστυνομικός τα ελαστικά ενός αυτοκινήτου, ενώ τώρα πια με αυτή τη διάταξη πλέον είναι ξεκάθαρο ότι όπως είναι και τα σύγχρονα ελαστικά, ο πυροβολισμός δεν μπορεί να επιφέρει την άμεση ακινητοποίηση ενός αυτοκινήτου και επομένως θα πρέπει να αποφεύγεται άρα είναι μια σωστή ενέργεια η οποία συνεισφέρει στο να γνωρίζουν τα αστυνομικά όργανα πότε θα κάνουν χρήση του υπηρεσιακού τους όπλου», τόνισε.

Σε σχέση με το δικαίωμα αυτοάμυνας ο κ. Παρασκευά είπε ότι ένα άτομο μπορεί βάσει νόμου να χρησιμοποιήσει ανάλογη βία προκειμένου να αποτρέψει ένα ανάλογο κακό «και είναι η περίπτωση όπου αν τίθεται σε κίνδυνο η ζωή του ή ζωή ενός ατόμου για το οποίο είναι υπεύθυνος, τότε μπορεί να χρησιμοποιήσει τη λεγόμενη απολύτως αναγκαία βία, όχι όμως για προστατέψει την περιουσία του», αφού «δεν θα μπορεί ποτέ στη ζυγαριά η περιουσία ενός ανθρώπου να γείρει την πλάστιγγα υπέρ του και να αφαιρεθεί μία ανθρώπινη ζωή».

Όταν όμως κινδυνεύει η ανθρώπινη ζωή τότε είπε ο Καθηγητής, «θα μπορεί να κάνει χρήση θανατηφόρας βίας».

«Όμως, και η χρήση θανατηφόρας βίας δεν σημαίνει σηκώνω το όπλο και πυροβολώ τον άλλο με σκοπό να επιφέρω τον θάνατό του. Εκείνο το οποίο σημαίνει είναι ότι μπορώ να προβώ σε ενέργειες που μπορεί να έχουν ως ακούσιο ενδεχόμενο τον θάνατο του άλλου προσώπου», εξήγησε.