*Άρθρο Δρ Βασιλικής Γιατρού, Ανώτερη Ερευνήτρια, Center for Social Innovation – CSI
Ο θάνατος μιας 26χρονης γυναίκας μετά από σύγκρουση αυτοκινήτου με ηλεκτρικό scooter στη Λεμεσό έφερε στην επιφάνεια μια πραγματικότητα που εδώ και καιρό είναι ορατή στους δρόμους μας. Μια ανθρώπινη ζωή χάθηκε μέσα σε ένα οδικό δίκτυο που παραμένει δομικά απροετοίμαστο για το μοντέλο κινητικότητας που ήδη βιώνει η Κύπρος. Πατίνια, ποδήλατα, διανομείς, πεζοί και ιδιωτικά οχήματα αναγκάζονται να συνυπάρχουν σε χώρους σχεδιασμένους σχεδόν αποκλειστικά για αυτοκίνητα. Αυτό δεν αποτελεί συμπεριφορική απόκλιση. Αποτελεί αποτυχία σχεδιασμού.
Όταν οι υποδομές δεν εξελίσσονται παράλληλα με τις πραγματικές μετακινήσεις – και με τη μετάβαση που ούτως ή άλλως οφείλουμε να κάνουμε προς λιγότερη εξάρτηση από το ιδιωτικό αυτοκίνητο – το βάρος του κινδύνου μετακυλίεται προβλέψιμα στους πιο ευάλωτους. Όσοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να διαθέτουν ιδιωτικό όχημα, μετανάστες εργαζόμενοι, νέοι, γυναίκες και άτομα χαμηλότερου εισοδήματος εκτίθενται δυσανάλογα σε επικίνδυνους δρόμους, αποσπασματικά δίκτυα και κακοσχεδιασμένους κόμβους. Η οδική ασφάλεια δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη χωρική δικαιοσύνη και την κοινωνική ισότητα.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η ευρωπαϊκή πολιτική έχει ήδη αναγνωρίσει αυτή τη δομική διάσταση. Η Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για Βιώσιμη και Έξυπνη Κινητικότητα και το νέο Πλαίσιο Αστικής Κινητικότητας καλούν τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν τη μικροκινητικότητα στα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ), με βάση δεδομένα, πολυτροπικότητα και ισότητα – όχι αποκλεισμούς. Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι σαφής: ασφαλής ενσωμάτωση, όχι απαγόρευση.
Η Κύπρος έχει πρόσβαση σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έρευνας και καινοτομίας που έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να αντιμετωπίσει τα συστημικά κενά που αυτή η τραγωδία ανέδειξε. Το Κέντρο Κοινωνικής Καινοτομίας Κύπρου (CSI), σε συνεργασία με το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) και τον Δήμο Λευκωσίας, έχει ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Έχει διαμορφωθεί ένα ευρύ ευρωπαϊκό δίκτυο συνεργασίας, με κορυφαία πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, δήμους, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τεχνολογικούς εταίρους, με στόχο την εξασφάλιση χρηματοδότησης από το πρόγραμμα Horizon Europe, ανταποκρινόμενο στην ευρωπαϊκή πρόσκληση για καλύτερα δεδομένα, ουσιαστική τεκμηρίωση και πρακτικά εργαλεία που ενισχύουν την ασφάλεια της μικροκινητικότητας.
Η πρόταση που καταθέτει το CSI στο πλαίσιο αυτής της ευρωπαϊκής πρόσκλησης επιδιώκει να παράξει τα δεδομένα που σήμερα απουσιάζουν από τη δημόσια συζήτηση. Επικεντρώνεται στη συστηματική συλλογή στοιχείων για το πού, πώς και υπό ποιες συνθήκες συμβαίνουν τα περιστατικά μικροκινητικότητας. Περιλαμβάνει εργαλεία αναφοράς ατυχημάτων σε νοσηλευτήρια για την αντιμετώπιση της χρόνιας υποκαταγραφής μονομερών πτώσεων, ανάλυση «παρ’ ολίγον» συγκρούσεων μέσω τεχνολογιών ανίχνευσης, χαρτογράφηση ελαττωμάτων υποδομής και διερεύνηση των ιδιαίτερων κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι ευάλωτοι χρήστες του οδικού δικτύου.
Πέρα από τη διάγνωση, η προτεινόμενη δράση – εφόσον εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση – προβλέπει πιλοτικές παρεμβάσεις. Αυτές περιλαμβάνουν στοχευμένο ανασχεδιασμό υποδομών σε σημεία υψηλού κινδύνου, ψηφιακούς πίνακες ελέγχου ασφάλειας για τις δημοτικές αρχές και αξιοποίηση τεχνολογίας Vehicle-to-Everything (V2X) για έγκαιρες προειδοποιήσεις σε διασταυρώσεις και σημεία περιορισμένης ορατότητας. Τα συστήματα V2X, ευθυγραμμισμένα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, επιτρέπουν επικοινωνία σε πραγματικό χρόνο μεταξύ οχημάτων, υποδομών και χρηστών μικροκινητικότητας, αντιμετωπίζοντας μία από τις πιο επίμονες αιτίες αστικών συγκρούσεων: την αποτυχία έγκαιρης οπτικής αντίληψης σε πυκνό αστικό περιβάλλον.
Η αστική ασφάλεια δεν επιτυγχάνεται με τον αποκλεισμό των πιο ευάλωτων από τον δημόσιο χώρο. Επιτυγχάνεται με τον ανασχεδιασμό του δημόσιου χώρου, ώστε η ευαλωτότητα να μη μεταφράζεται σε θανάσιμο κίνδυνο.
Αυτό ακριβώς είναι το είδος της συστημικής, προσανατολισμένης στη δικαιοσύνη δουλειάς που επιδιώκει το Κέντρο Κοινωνικής Καινοτομίας Κύπρου: να συνδέει την ευρωπαϊκή έρευνα με τους δημόσιους θεσμούς και τις κοινότητες, να αντιμετωπίζει τις δομικές ανισότητες, να ενισχύει τη συμμετοχική διακυβέρνηση και να συμβάλλει στη διαμόρφωση πόλεων όπου η ασφάλεια δεν αποτελεί προνόμιο όσων διαθέτουν αυτοκίνητο, αλλά κοινό δημόσιο δικαίωμα.
