Του Αγαμέμνωνα Παττίχη
- Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου Σωματείου Παροχών Υπηρεσιών Κατοικιδίων Ζώων ( ΣΩ.Π.Υ.Κ )
Στο άκουσμα της λέξης «φίδι», η αντίδραση των περισσότερων ανθρώπων είναι σχεδόν αυτόματη: φόβος, αμυντική στάση, ίσως ακόμη και αδικαιολόγητη επιθετικότητα.
Για αιώνες, τα ερπετά αυτά κουβαλούν το βάρος μιας βαθιά ριζωμένης προκατάληψης. Στη λαϊκή παράδοση, στον κινηματογράφο αλλά και στην καθημερινότητα, το φίδι ταυτίστηκε με το κακό και τον κίνδυνο.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Αν, όμως, αφήσουμε για λίγο στην άκρη τους μύθους και τα στερεότυπα, θα ανακαλύψουμε μια διαφορετική πραγματικότητα. Τα φίδια δεν είναι εχθροί του ανθρώπου. Αντίθετα, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της φυσικής ισορροπίας, πολύτιμους συμμάχους του οικοσυστήματος και σημαντικούς δείκτες της περιβαλλοντικής του υγείας.
Ο πολύτιμος ρόλος τους στο οικοσύστημα
Φυσικοί ρυθμιστές των τρωκτικών
Τα φίδια συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους φυσικούς θηρευτές ποντικών και αρουραίων. Ένα μόνο φίδι μπορεί να καταναλώσει δεκάδες τρωκτικά κάθε χρόνο, συμβάλλοντας στον περιορισμό των πληθυσμών τους. Με τον τρόπο αυτό μειώνονται οι ζημιές στις γεωργικές καλλιέργειες και περιορίζεται ο κίνδυνος μετάδοσης ασθενειών.
Σημαντικός κρίκος της τροφικής αλυσίδας
Τα φίδια είναι ταυτόχρονα θηρευτές αλλά και λεία για άλλα είδη, όπως αρπακτικά πτηνά (αετοί και γεράκια) και ορισμένα θηλαστικά. Η παρουσία τους αποτελεί ένδειξη ενός υγιούς οικοσυστήματος με πλούσια βιοποικιλότητα.
Μύθοι και αλήθειες
Οι περισσότεροι φόβοι γύρω από τα φίδια πηγάζουν από την άγνοια. Ας δούμε μερικούς από τους πιο διαδεδομένους μύθους που συναντάμε στην Κύπρο.
Μύθος 1: «Όλα τα φίδια είναι δηλητηριώδη και θανατηφόρα»
Στην Κύπρο απαντώνται οκτώ είδη φιδιών. Από αυτά, μόνο ένα θεωρείται επικίνδυνο για τον άνθρωπο: η Φίνα (Macrovipera lebetina).
Τα περισσότερα είδη, όπως ο Δρόπης, το Θερκό και το Κυπριακό φίδι, είναι ακίνδυνα για τον άνθρωπο. Υπάρχουν επίσης είδη, όπως η Σαΐτα και ο Ξυλόδροπης, που διαθέτουν ήπιο δηλητήριο στα πίσω δόντια, το οποίο δεν αποτελεί κίνδυνο για τον άνθρωπο.
Μύθος 2: «Τα φίδια επιτίθενται στους ανθρώπους»
Τα φίδια δεν αναζητούν την επαφή με τον άνθρωπο. Αντιλαμβάνονται τον άνθρωπο ως έναν πολύ μεγαλύτερο και επικίνδυνο οργανισμό και, στις περισσότερες περιπτώσεις, προσπαθούν να απομακρυνθούν.
Δάγκωμα μπορεί να συμβεί μόνο όταν αισθανθούν ότι απειλούνται, εγκλωβίζονται, πατηθούν κατά λάθος ή κάποιος επιχειρήσει να τα πιάσει ή να τα σκοτώσει.
Μύθος 3: «Το Θερκό (Μαυρόφιδο) είναι επικίνδυνο»
Το Θερκό είναι ένα εντυπωσιακό αλλά απολύτως ακίνδυνο φίδι. Δεν διαθέτει δηλητήριο, τρέφεται κυρίως με τρωκτικά και, σε αρκετές περιπτώσεις, ακόμη και με άλλα φίδια, συμπεριλαμβανομένης της Φίνας.
Η θανάτωσή του μπορεί να διαταράξει τη φυσική ισορροπία και να ευνοήσει την αύξηση των πληθυσμών δηλητηριωδών φιδιών.
Πώς μπορούμε να συνυπάρξουμε με ασφάλεια
Η συνύπαρξη με τη φύση δεν προϋποθέτει να αγαπήσουμε τα φίδια, αλλά να μάθουμε να τα σεβόμαστε.
Μερικά απλά μέτρα προστασίας είναι:
• Να φοράμε κλειστά παπούτσια και μακριά παντελόνια όταν κινούμαστε σε περιοχές με ψηλή βλάστηση.
• Να μην βάζουμε τα χέρια μας κάτω από πέτρες, μέσα σε σχισμές βράχων ή ανάμεσα σε ξύλα χωρίς να έχουμε ελέγξει πρώτα.
• Να διατηρούμε καθαρό τον χώρο γύρω από το σπίτι, απομακρύνοντας μπάζα, ξύλα και πυκνή βλάστηση που προσελκύουν τρωκτικά και, κατ’ επέκταση, φίδια.
• Αν συναντήσουμε φίδι, να διατηρήσουμε την ψυχραιμία μας, να κάνουμε μερικά βήματα προς τα πίσω και να του δώσουμε τον χρόνο και τον χώρο να απομακρυνθεί. Δεν επιχειρούμε ποτέ να το σκοτώσουμε ή να το μετακινήσουμε μόνοι μας.
Μια διαφορετική ματιά
Ο φόβος απέναντι στα φίδια είναι φυσιολογικός. Ωστόσο, η θανάτωση ενός ζώου επειδή το φοβόμαστε δεν αποτελεί λύση· συνήθως είναι αποτέλεσμα άγνοιας.
Τα φίδια δεν υπάρχουν για να μας βλάψουν. Υπάρχουν γιατί αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της φύσης και συμβάλλουν καθημερινά στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας.
Την επόμενη φορά που οι δρόμοι μας θα διασταυρωθούν με ένα φίδι, ας θυμηθούμε ότι απέναντί μας δεν βρίσκεται ένας εχθρός, αλλά ένας αθόρυβος σύμμαχος του φυσικού περιβάλλοντος. Ας του δώσουμε τον χώρο που χρειάζεται και ας επιλέξουμε τον σεβασμό αντί της βίας.
Πηγές
- Τμήμα Δασών Κύπρου
- IUCN Red List
- Cyprus Herpetological Society
- Επιστημονική βιβλιογραφία για την ερπετοπανίδα της Κύπρου
