Γιώργος Παντελίδης: Η ανθεκτικότητα της κυπριακής οικονομίας και οι προκλήσεις

Την ανθεκτικότητα της κυπριακής οικονομίας σε ένα περιβάλλον διεθνούς αβεβαιότητας υπογραμμίζει ο Πρόεδρος της ΟΕΒ Γιώργος Παντελίδης, σε συνέντευξη του στον «Πολίτη».

Ο κ. Παντελίδης, επισημαίνει ωστόσο την ίδια ώρα πως οι διαρθρωτικές αδυναμίες περιορίζουν τις αναπτυξιακές προοπτικές. Αναδεικνύει επίσης ως βασικές προκλήσεις το ενεργειακό κόστος, την καθυστέρηση σε κρίσιμες μεταρρυθμίσεις και την έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού, την ώρα που οι γεωπολιτικές εξελίξεις εντείνουν την αβεβαιότητα.

Παράλληλα, όσον αφορά τον τουρισμό, σημειώνει πως απαιτείται συνεχής αξιολόγηση της κατάστασης και ο προληπτικός σχεδιασμός νέων πρωτοβουλιών για ενίσχυση της θέσης της Κύπρου, προσθέτοντας πως ενδεχομένως μέσα από την κρίση αυτή να προκύψουν νέες ευκαιρίες για την χώρα ως ένας κόμβος σταθερότητας στην περιοχή.

Η ανθεκτικότητα και οι προκλήσεις

Ερωτηθείς ως προς την ανθεκτικότητα της κυπριακής οικονομίας, ο κ. Παντελίδης σημείωσε πως η κυπριακή οικονομία έχει αποδείξει ότι διαθέτει σημαντικά αποθέματα ανθεκτικότητας, ακόμη και υπό συνθήκες έντονης διεθνούς αβεβαιότητας. Η διατήρηση θετικών ρυθμών ανάπτυξης, η σταθεροποίηση των δημόσιων οικονομικών και η ενίσχυση της επενδυτικής δραστηριότητας καταδεικνύουν ότι το οικονομικό μοντέλο της χώρας έχει προσαρμοστεί στο απαιτητικό διεθνές περιβάλλον. Καθοριστικό ρόλο στην ανθεκτικότητα διαδραματίζει η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα των κυπριακών επιχειρήσεων και η σταδιακή διαφοροποίηση της οικονομίας σε τομείς υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, όπως οι υπηρεσίες, η τεχνολογία και η ενέργεια».

Ενώ κληθείς να σχολιάσει τις βασικές αδυναμίες, δήλωσε πως «παρά τα θετικά στοιχεία, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τις διαρθρωτικές προκλήσεις που εξακολουθούν να περιορίζουν τις αναπτυξιακές δυνατότητες. Το υψηλό ενεργειακό κόστος παραμένει μία από τις σημαντικότερες αδυναμίες, επηρεάζοντας άμεσα το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και την ανταγωνιστικότητά τους. Επιπρόσθετα, η εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες καθιστά την οικονομία ευάλωτη σε εξωτερικές διακυμάνσεις. Η καθυστέρηση στην υλοποίηση βασικών μεταρρυθμίσεων, όπως η ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, η μείωση της γραφειοκρατίας και η πλήρης ψηφιοποίηση του κράτους, εξακολουθεί να επιβαρύνει το επιχειρηματικό περιβάλλον. Εξίσου σημαντικό ζήτημα αποτελεί η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας.»

Τουρισμός

Στον τομέα τουρισμού και τις επιπτώσεις που έχουν οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ο κ. Παντελίδης κρίνει πως οι εξελίξεις αυτές αποτελούν έναν από τους αβεβαιότητας για την κυπριακή οικονομία, λόγω γεωγραφικής εγγύτητας και εμπορικών δεσμών με την περιοχή, κάτι το οποίο έχει επιπτώσεις στον τουρισμό, το ενεργειακό κόστος, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις πληθωριστικές πιέσεις.

Ενώ ειδικότερα για τον τουρισμό, κρίνει ως εύλογη την ανησυχία, καθώς «η σταθερότητα και η αίσθηση ασφάλειας αποτελούν βασικά κριτήρια επιλογής προορισμού». Συμπλήρωσε πως αν και οι κρατήσεις είναι μειωμένες σε σχέση με πέρσι, «η Κύπρος διατηρεί εικόνα ασφαλούς και αξιόπιστου προορισμού, γεγονός που λειτουργεί θετικά». Ενώ τονίζει την ανάγκη για διαρκή αξιολόγηση της κατάστασης και τον προληπτικό σχεδιασμό νέων πρωτοβουλιών για ενίσχυση της θέσης της χώρας.

Την ίδια ώρα, ωστόσο βλέπει και πιθανές ευκαιρίες για την χώρα μέσω από την κρίση. «Η Κύπρος μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος επιχειρηματικής σταθερότητας στην περιοχή και να εδραιωθεί ως ένα διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο, προσελκύοντας επενδύσεις και δραστηριότητες που αναζητούν ασφαλές περιβάλλον.»

Ενέργεια

Στον τομέα της ενέργειας και το υψηλό κόστος, ο κ. Παντελίδης χαρακτηρίζει το κόστος ως τη σοβαρότερη πρόκληση για την ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας, σημειώνοντας πως η χώρα είναι μια από τις ακριβότερες αγορές ηλεκτρισμού στην ΕΕ, κάτι το οποίο κρίνει ως αποτέλεσμα διαχρονικών στρεβλώσεων και έλλειψης συνεκτικής και στοχευμένης ενεργειακής πολιτικής.

«Θεωρούμε ότι απαιτείται ένα πλέγμα στοχευμένων παρεμβάσεων. Κατ’ αρχάς, είναι κρίσιμη η αποτελεσματική λειτουργία της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού, χωρίς στρεβλώσεις, ώστε τα οφέλη του ανταγωνισμού να μεταφέρονται στους καταναλωτές. Παράλληλα, πρέπει να επιταχυνθεί η ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης ενέργειας, τόσο σε κεντρικό όσο και σε αποκεντρωμένο επίπεδο, για την καλύτερη αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και τη μείωση των περικοπών που επιβαρύνουν το σύστημα και τελικά τον καταναλωτή.

Την ίδια στιγμή, καθοριστικής σημασίας είναι η ολοκλήρωση των χερσαίων υποδομών φυσικού αερίου, περιλαμβανομένου του FSRU Προμηθέας, ώστε να καταστεί εφικτή η μετάβαση σε ένα αποδοτικότερο, οικονομικά ανταγωνιστικό και περιβαλλοντικά βελτιωμένο καύσιμο.Εξίσου σημαντικός είναι ο εκσυγχρονισμός του δικτύου και των συστημάτων μέτρησης, μέσω της ευρείας εγκατάστασης έξυπνων μετρητών που θα επιτρέψει την εισαγωγή δυναμικών διατιμήσεων, ενθαρρύνοντας τη μετατόπιση της κατανάλωσης σε ώρες χαμηλότερου κόστους.»

Ενώ συμπληρώνει πως επίσης χρειάζεται ένας μακροπρόθεσμος ενεργειακός σχεδιασμός που θα παραμένει προσηλωμένος στους στρατηγικούς στόχους της χώρας, «ανεξαρτήτως πολιτικών ή διοικητικών μεταβολών και θα διαθέτει την απαιτούμενη ευελιξία να προσαρμόζεται σε εξωγενείς παράγοντες και κρίσεις, συμβάλλοντας στη μείωση του κόστους ενέργειας».

Τα εργασιακά

«Η ΟΕΒ παραμένει προσηλωμένη στην προάσπιση του εθελοντικού χαρακτήρα του συστήματος εργασιακών σχέσεων, το οποίο αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομικής ανάπτυξης του τόπου.», τονίζει ο Πρόεδρος της ΟΕΒ κληθείς να σχολιάσει την συζήτηση για επέκταση των συλλογικών συμβάσεων.

Όπως συμπλήρωσε, «οι συλλογικές συμβάσεις είναι προϊόν ελεύθερων διαπραγματεύσεων μεταξύ εργοδοτών και συντεχνιών και αυτό αποτελεί θεμελιώδη αρχή που πρέπει να διαφυλαχθεί. Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε συζήτηση για το μέλλον των συλλογικών διαπραγματεύσεων, πρέπει να γίνεται με προσοχή και σεβασμό στο υφιστάμενο πλαίσιο.

Ο Κώδικας Βιομηχανικών Σχέσεων, που συμφωνήθηκε μεταξύ της ΟΕΒ, της ΣΕΚ και της ΠΕΟ, προβλέπει ρητά ότι οι διαφορές επιλύονται μέσα από αμοιβαίο σεβασμό, ειλικρινή διάλογο και θεσμοθετημένες διαδικασίες μεσολάβησης. Επιθυμούμε τη διατήρηση αυτού του εργασιακού πολιτισμού, μακριά από άσκοπες αντιπαραθέσεις. Οριζόντιες ή υποχρεωτικές ρυθμίσεις δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές».

Παράλληλη αναφέρθηκε στην Οδηγία (ΕΕ) 2022/2041, διευκρινίζοντας πως «το κράτος έχει υποχρέωση να καταρτίσει σχέδιο δράσης για προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, αφού το ποσοστό κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις είναι χαμηλότερο του 80%. Ωστόσο, όπως επικυρώθηκε και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, σε καμία περίπτωση δεν επιβάλλεται κήρυξη των συμβάσεων ως καθολικά εφαρμοστέων, ούτε αναγκαστική προσχώρηση εργαζομένων σε συντεχνίες. Οποιαδήποτε απόπειρα νομοθετικής παρέμβασης, θα παραβίαζε την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων και την ελευθερία των μερών να διαπραγματεύονται ελεύθερα και οικειοθελώς, αρχές που η ΟΕΒ θα διαφυλάξει με κάθε τρόπο».

Ταμεία προνοίας

Κληθείς να αξιολογήσει την προοπτική υποχρεωτικής κάλυψης των εργαζομένων από ταμεία προνοίας και τις προκλήσεις για τους εργοδότες, ο κ. Παντελίδης υπογράμμισε πως η ΟΕΒ αναγνωρίζει τη σημασία των ταμείων προνοίας ως συμπληρωματικού μηχανισμού κοινωνικής προστασίας.

Ωστόσο, τονίζει πως η υποχρεωτική καθολική εφαρμογή θα δημιουργήσει αρκετές προκλήσεις: «Θα αυξήσει το κόστος απασχόλησης για τις επιχειρήσεις, θα επηρεάσει τη βιωσιμότητα μικρών επιχειρήσεων, καθώς δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητές τους ή/και τις δυνατότητες χρηματοδότησης, και θα περιορίσει τη δυνατότητα ευέλικτης διαμόρφωσης των συνολικών πακέτων απολαβών».

Συμπλήρωσε πως οι όποιες νομοθετικές παρεμβάσεις πρέπει να αφορούν παροχή κινήτρων, ενώ «απαιτείται σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και διασφάλιση ότι δεν θα προκληθούν στρεβλώσεις στην αγορά εργασίας».

Την ίδια ώρα όπως πρόσθεσε, «για τη διασφάλιση επαρκών συντάξεων σημαντικό ρόλο έχει και ο τρίτος πυλώνας, γι’ αυτό στη συζήτηση για μεταρρύθμιση του συστήματος, η ΟΕΒ επιμένει στην ολιστική προσέγγιση, ώστε να διαμορφωθεί ένα ενιαίο σύστημα που θα βελτιώνει τις συντάξεις χωρίς να απειλεί την ευρωστία της πραγματικής οικονομίας.»

Κληθείς να σχολιάσει αν η επέκταση του δεύτερου πυλώνα να έχει όφελος και για το επιχειρείν ο κ. Παντελίδης δήλωσε « α υπενθυμίσουμε ότι το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ) χρηματοδοτείται από εργοδότες, εργαζόμενους και από το κράτος. Ο τριμερής αυτός χαρακτήρας της χρηματοδότησης, αποτελεί βασική παράμετρο του συστήματος, το οποίο ως έχει είναι βιώσιμο μέχρι το 2080, σύμφωνα με τις μελέτες του ILO.

Αυτό που επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό είναι το επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σχέδιο που εφαρμόζεται για τους δημόσιους υπαλλήλους, οι οποίοι συμμετέχουν μεν με εισφορές ύψους 5% των απολαβών τους, αλλά το σχέδιο είναι καθορισμένου ωφελήματος (defined benefit) που σημαίνει ότι το κόστος του δημοσίου είναι υψηλό – πόσο ακριβώς κοστίζει είναι δύσκολο να πει κανείς».

Σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα, πρόσθεσε, «αναγνωρίζουμε τη στρατηγική σημασία του δεύτερου πυλώνα ως συμπληρωματικού για τη διασφάλιση επαρκών εισοδημάτων κατά τη συνταξιοδότηση. Είναι επίσης δεδομένο ότι η ενίσχυση της επικουρικής ασφάλισης συμβάλλει στη μείωση των πιέσεων στα δημόσια οικονομικά. Εάν, αντίθετα, η κοινωνία οδηγηθεί σε ουσιώδη ανεπάρκεια εισοδήματος στη σύνταξη, η πίεση μεταφέρεται αναπόφευκτα στα δημόσια οικονομικά.

Υπό την προϋπόθεση ότι η συμμετοχή είναι εθελοντική και ενθαρρύνεται με κατάλληλα κίνητρα, θα προκύψουν ουσιαστικά οφέλη και για το επιχειρείν. Η ύπαρξη επαγγελματικών συνταξιοδοτικών σχεδίων ενισχύει την ελκυστικότητα της απασχόλησης και συμβάλλει στη διατήρηση ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, η ανάπτυξη του δεύτερου πυλώνα ενισχύει την αποταμίευση και δημιουργεί προϋποθέσεις για διοχέτευση θεσμικών κεφαλαίων στην οικονομία, με θετικές επιπτώσεις στην επενδυτική δραστηριότητα και την ανάπτυξη».

Ελλείψεις σε προσωπικό

Όσον αφορά τις λύσεις που προτείνει η ΟΕΒ για την κάλυψη των αναγκών των επιχειρήσεων χωρίς να διαταραχθεί η κοινωνική συνοχή, ο Πρόδρος της Οργάνωσης, δήλωσε πως «η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού με τις κατάλληλες δεξιότητες αποτελεί βασικό πρόβλημα για τις επιχειρήσεις μας, καθηλώνοντας την αναπτυξιακή δυναμική κλάδων όπως ο τουρισμός, η βιομηχανία, οι κατασκευές, οι τεχνολογίες αιχμής και η υγεία. Για την ΟΕΒ, η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική συνοχή είναι αλληλένδετες και απαιτούν συντονισμένες και ρεαλιστικές παρεμβάσεις. Προτεραιότητα αποτελεί η καλύτερη αξιοποίηση του εγχώριου δυναμικού και η στενότερη σύνδεση του εκπαιδευτικού συστήματος με τις ανάγκες της οικονομίας. Παράλληλα, απαιτείται επιτάχυνση και απλοποίηση των διαδικασιών εργοδότησης υπηκόων τρίτων χωρών, ώστε να καλύπτονται έγκαιρα τα κενά που δεν μπορούν να καλυφθούν από Κύπριους ή Ευρωπαίους πολίτες. Η επένδυση στην αναβάθμιση δεξιοτήτων και στην επανεκπαίδευση καθώς και η αξιοποίηση της τεχνολογίας, αποτελούν βασικούς παράγοντες ενίσχυσης της παραγωγικότητας.»

Πράσινη και ψηφιακή μετάβαση

Ως προς την ετοιμότητα των επιχειρήσεων στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση αλλά και την στήριξη την οποία χρειάζονται, ο κ. Παντελίδης σημείωσε πως το ζητούμενο δεν είναι αν θα προχωρήσουμε στην πράσινη μετάβαση και την ψηφιακή αναβάθμιση, αλλά πώς θα το πράξουμε με τρόπο που να διασφαλίζει την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα της κυπριακής οικονομίας. Οι κυπριακές επιχειρήσεις έχουν ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, ωστόσο ο βαθμός ετοιμότητας ποικίλει. Μεγαλύτερες και εξωστρεφείς επιχειρήσεις έχουν ενσωματώσει πιο άμεσα τις σχετικές απαιτήσεις, ενώ μικρομεσαίες αντιμετωπίζουν αυξημένες προκλήσεις, κυρίως λόγω περιορισμένων πόρων και ανάγκης για εξειδικευμένη καθοδήγηση».

Παράληλλα σημείωσε πως η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τις κατάλληλες υποδομές και την αναγκαία ευελιξία του ενεργειακού συστήματος. «Οι αυξημένες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ ανέδειξαν τη σημασία της αποθήκευσης, η οποία συνιστά στρατηγικό εργαλείο για τη μείωση του κόστους, τη σταθερότητα του συστήματος και την ενεργειακή ασφάλεια. Παράλληλα, ο εκσυγχρονισμός και η ψηφιοποίηση των δικτύων, μέσω «έξυπνων» υποδομών και δυναμικών διατιμήσεων, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ενεργότερη συμμετοχή των επιχειρήσεων στη διαχείριση της κατανάλωσης. Αναμφίβολα, η μετάβαση αυτή συνεπάγεται πρόσθετο κόστος για τις επιχειρήσεις, καθώς απαιτούνται επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, ψηφιακά εργαλεία, καινοτόμο εξοπλισμό, αλλά και αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού. Την ίδια στιγμή, όμως, δημιουργούνται σημαντικές προοπτικές για ενίσχυση της παραγωγικότητας, πρόσβαση σε νέες αγορές και απόκτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος σε βάθος χρόνου».

Ενώ κρίνει ως αναγκαία την παροχή ολοκληρωμένης στήριξης με οικονομικά κίνητρα και κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία για επενδύσεις σε πράσινες και ψηφιακές τεχνολογίες.

«Το κράτος παρέχει τις ψηφιακές υπηρεσίες που έχει ανάγκη το κυπριακό επιχειρείν. Η ψηφιοποίηση του κράτους αποτελεί έναν από τους πλέον κρίσιμους παράγοντες για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, με εισαγωγή νέων ψηφιακών υπηρεσιών και αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών. Ωστόσο, η πρόοδος αυτή δεν ανταποκρίνεται ακόμη στις απαιτήσεις των επιχειρήσεων.

Στην πράξη, πολλές επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν χρονοβόρες διαδικασίες, επαναλαμβανόμενες απαιτήσεις για υποβολή των ίδιων στοιχείων σε διαφορετικές υπηρεσίες και περιορισμένη διαλειτουργικότητα μεταξύ κρατικών συστημάτων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του διοικητικού κόστους και τη σπατάλη χρόνου και πόρων. Η ψηφιοποίηση πρέπει να επιταχυνθεί και να αποκτήσει πιο ολοκληρωμένο και στρατηγικό χαρακτήρα. Δεν αρκεί η αποσπασματική εισαγωγή ψηφιακών εργαλείων. Απαιτείται η δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού περιβάλλοντος, όπου οι επιχειρήσεις θα μπορούν να εξυπηρετούνται γρήγορα, αξιόπιστα και χωρίς περιττές επιβαρύνσεις. Παράλληλα, η ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας, η εκπαίδευση των δημοσίων λειτουργών και η προώθηση της ψηφιακής κουλτούρας αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία αυτής της μετάβασης.»

Γενική Συνέλευση ΟΕΒ

Ενώ σχολιάζοντας την φετινή γενική συνέλευση της ΟΕΒ, ο κ. Παντελίδης τόνισε πως το «κεντρικό μήνυμα που θα αναδείξουμε είναι ένα: Η πρόκληση της ανταγωνιστικότητας δεν έγκειται πλέον στον εντοπισμό των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων. Οι κατευθύνσεις είναι γνωστές και καταγεγραμμένες. Το κρίσιμο ζητούμενο τώρα είναι η ταχύτητα, η συνέπεια και, κυρίως, η αποτελεσματικότητα με την οποία οι μεταρρυθμίσεις αυτές υλοποιούνται στην πράξη.

Το όραμά μας για την κυπριακή οικονομία τα επόμενα χρόνια στηρίζεται στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, ανθεκτικού και ανταγωνιστικού παραγωγικού μοντέλου, που θα δημιουργεί βιώσιμη ανάπτυξη, ποιοτικές θέσεις εργασίας και φιλικό προς τις επενδύσεις περιβάλλον. Η Κύπρος έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά σε κρίσεις και προκλήσεις. Το ζητούμενο πλέον είναι να αξιοποιήσει αυτή τη δυναμική για να περάσει σε μια νέα φάση ανάπτυξης με σαφή στρατηγικό προσανατολισμό».