Μια διπλή πραγματικότητα έρχεται στο προσκήνιο με την παρουσίαση του Δείκτης της Χρηματοοικονομικής Ευημερίας στην Κύπρο για το 2025, καθώς σημείωσε άνοδο στις 54,6 μονάδες, μια αύξηση περίπου τεσσάρων μονάδων σε σχέση με το 2024.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι, από τη μια καταγράφεται μια τάση βελτίωσης στα οικονομικά της χώρας, από την άλλη όμως, σχεδόν 4 στους 10 Κύπριους (38,4%) παραμένουν οικονομικά ευάλωτοι ή σε δυσκολία.
Αναλύοντας αυτή τη φαινομενική αντίφαση, το Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Financial Wellbeing Institute, Ιωάννα Ευαγγέλου, εξηγεί στο Alphanews.live ότι τα δεδομένα αποτυπώνουν τις διαφορετικές ταχύτητες της κοινωνίας.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
«Η εικόνα αυτή δεν είναι αντιφατική. Αντίθετα, αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση της χρηματοοικονομικής ευημερίας. Η άνοδος του Δείκτη δείχνει ότι, κατά μέσο όρο, η οικονομική κατάσταση των πολιτών έχει βελτιωθεί και μάλιστα σε όλες τις 14 επιμέρους ερωτήσεις του Δείκτη. Ωστόσο, ένας μέσος όρος δεν αποτυπώνει την κατανομή της ευημερίας», τονίζει η κ. Ευαγγέλου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας από την IMR/University of Nicosia, το 15,4% του πληθυσμού χαρακτηρίζεται ως «Οικονομικά Ευάλωτο» και το 23% ως «Οικονομικά σε Δυσκολία».
«Παρά τη συνολική βελτίωση, ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού δεν έχει ακόμη αποκτήσει το επίπεδο οικονομικής ασφάλειας που θα του επέτρεπε να αντιμετωπίζει με αυτοπεποίθηση τις προκλήσεις. Η βελτίωση της χρηματοοικονομικής ευημερίας δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε ουσιαστική ασφάλεια για όλους», επισημαίνει.
Γιατί οι αριθμοί διαφέρουν από την τσέπη
Πώς συμβαδίζει η πίεση που βιώνει το 45,1% των Κυπρίων που δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα με τους θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης και τη δημοσιονομική σταθερότητα της χώρας;
«Τα μακροοικονομικά μεγέθη και η χρηματοοικονομική ευημερία συνδέονται, αλλά δεν ταυτίζονται», διευκρινίζει η κ. Ευαγγέλου. «Οι μακροοικονομικοί δείκτες αποτυπώνουν τη συνολική εικόνα της οικονομίας. Ο Δείκτης Χρηματοοικονομικής Ευημερίας μετρά κάτι βαθύτερα ανθρώπινο. Πώς βιώνουν οι ίδιοι οι πολίτες την κατάστασή τους, αν νιώθουν ασφαλείς και αν μπορούν να καλύψουν ένα απρόβλεπτο έξοδο» συμπληρώνει.
Όπως εξηγεί, η μετάδοση των θετικών εξελίξεων από τους «μεγάλους αριθμούς» στην πραγματική οικονομία απαιτεί χρόνο και επηρεάζεται από την αγοραστική δύναμη, το ιδιωτικό χρέος και την αποταμιευτική ικανότητα των νοικοκυριών.
Η σημασία αυτής της διάστασης αναγνωρίστηκε και από το Υπουργείο Οικονομικών, το οποίο σε ανακοίνωσή του σημείωσε ότι «παρακολουθεί και αναλύει κάθε σημαντική έκθεση για την άσκηση ορθολογικής οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής». Η κ. Ευαγγέλου τονίζει ότι «Αυτός ακριβώς είναι ο σκοπός μας, να βοηθήσουμε στη βελτίωση της καθημερινότητας των συμπολιτών μας. Είμαστε στη διάθεση του Υπουργείου και όλων των φορέων για να εργαστούμε από κοινού».
Το παράδοξο
Η «Χρηματοοικονομική Ανθεκτικότητα» αποτελεί τον ισχυρότερο πυλώνα της έρευνας με 57,4 μονάδες. Την ίδια στιγμή, όμως, σχεδόν ένας στους δύο Κύπριους (49,5%) δηλώνει ότι τα οικονομικά του προκαλούν στρες (βαθμολογία πυλώνα Άγχους: 48,8).
Όπως εξηγεί η κ. Ευαγγέλου δεν πρόκειται για αντίφαση.
«Η ανθεκτικότητα δείχνει ότι οι πολίτες έχουν αναπτύξει μηχανισμούς για να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους. Όμως, αυτό επιτυγχάνεται με βαρύ ψυχολογικό τίμημα. Κάποιος μπορεί να τα βγάζει πέρα, αλλά ταυτόχρονα να ανησυχεί έντονα για το αυξημένο κόστος ζωής ή για ένα απρόβλεπτο γεγονός. Η ανθεκτικότητα δεν συνεπάγεται απουσία άγχους».
Αυτό το διαρκές άγχος λειτουργεί διαβρωτικά στη λήψη αποφάσεων. Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι υπό καθεστώς πίεσης, ο άνθρωπος εστιάζει αποκλειστικά στο παρόν και στην επιβίωση, παραμελώντας τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό (αποταμίευση, συνταξιοδοτικό).
«Το άγχος μειώνει την αίσθηση ελέγχου, οδηγώντας σε αναβολή σημαντικών αποφάσεων ή σε βιαστικές επιλογές με αρνητικές μακροπρόθεσμες συνέπειες. Η χρηματοοικονομική ευημερία δεν αφορά μόνο το πόσα κερδίζει κάποιος, αλλά το πώς αισθάνεται ότι διαχειρίζεται το σήμερα και το αύριο», τονίζει.
Η απειλή της ακρίβειας
Το κόστος ζωής παραμένει η μεγαλύτερη απειλή για το 48,8% των ερωτηθέντων. Γιατί όμως η αίσθηση της ακρίβειας επιμένει, παρά τη σταθεροποίηση του πληθωρισμού;
«Η επιβράδυνση του πληθωρισμού δεν σημαίνει ότι οι τιμές μειώνονται, αλλά ότι αυξάνονται με πιο αργό ρυθμό», ξεκαθαρίζει η κ. Ευαγγέλου. «Τα νοικοκυριά συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν το εξαιρετικά υψηλό επίπεδο τιμών που διαμορφώθηκε τα προηγούμενα χρόνια σε στέγαση, ενέργεια και τρόφιμα, ενώ το διαθέσιμο εισόδημά τους δεν έχει αυξηθεί ανάλογα».
Το χάσμα στο συνταξιοδοτικό
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορά τη συνταξιοδότηση. Οι Κύπριοι εκτιμούν, κατά μέσο όρο, ότι η κρατική σύνταξη θα αναπληρώσει το 52,3% του τελευταίου τους μισθού, όταν το πραγματικό ποσοστό αναπλήρωσης από το ΤΚΑ υπολογίζεται κοντά στο 42%.
Παράλληλα, το 45,1% αμφιβάλλει ότι θα μπορέσει να διατηρήσει το βιοτικό του επίπεδο μετά τη συνταξιοδότηση.
«Υπάρχει ένα σημαντικό χάσμα μεταξύ των προσδοκιών και της πραγματικότητας, γεγονός που δείχνει έλλειμμα γνώσης», σχολιάζει η κ. Ευαγγέλου.
Πότε πρέπει, λοιπόν, να ξεκινά ο συνταξιοδοτικός σχεδιασμός;
«Ιδανικά, από την αρχή της επαγγελματικής ζωής. Ο χρόνος είναι ο μεγαλύτερος σύμμαχος. Ακόμη και μικρές, συστηματικές αποταμιεύσεις που ξεκινούν νωρίς, μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικά μεγαλύτερο κεφάλαιο λόγω του ανατοκισμού, σε σχέση με μεγαλύτερα ποσά που αποταμιεύονται αργότερα. Ο σχεδιασμός απαιτεί ρεαλιστική κατανόηση του συστήματος και έγκαιρες αποφάσεις για συμπληρωματική κάλυψη».
Τρεις εισηγήσεις προς τα Υπουργεία
Ερωτηθείσα για τις άμεσες παρεμβάσεις που θα πρότεινε το Financial Wellbeing Institute στους αρμόδιους Υπουργούς, η κ. Ευαγγέλου εστιάζει σε τρεις άξονες:
- Χρηματοοικονομική εκπαίδευση στα σχολεία: Να ενταχθεί η χρηματοοικονομική παιδεία ως βασικό μάθημα ζωής από το σχολείο (προϋπολογισμός, δάνεια, αποταμίευση, προστασία από απάτες), παράλληλα με προγράμματα δια βίου μάθησης για ενήλικες.
- Ψηφιακά εργαλεία συνταξιοδότησης: Ανάπτυξη κρατικών εργαλείων που θα βοηθούν τους πολίτες να υπολογίζουν ρεαλιστικά τις μελλοντικές τους συντάξεις, ώστε να προγραμματίζουν έγκαιρα το μέλλον τους.
- Χάραξη πολιτικής βάσει δεδομένων: Αξιοποίηση του Δείκτη Χρηματοοικονομικής Ευημερίας ως εργαλείο παρακολούθησης (policy monitoring tool) για την αξιολόγηση και τον σχεδιασμό στοχευμένων κοινωνικών μέτρων.
«Ό,τι δεν μετριέται, δύσκολα βελτιώνεται. Η ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας των πολιτών απαιτεί μια ευρεία συμμαχία μεταξύ Πολιτείας, εκπαιδευτικής κοινότητας και χρηματοπιστωτικού τομέα», υπογραμμίζει.
Το Financial Wellbeing Institute σχεδιάζει να μετατρέψει τα ευρήματα της έρευνας σε πράξη, εστιάζοντας στην ετήσια μέτρηση του Δείκτη για την παρακολούθηση των τάσεων, την προώθηση του δημόσιου διαλόγου για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση και τη διεξαγωγή στοχευμένων εκστρατειών ενημέρωσης για τη διαχείριση του προϋπολογισμού και τη μείωση του οικονομικού άγχους.
«Η πραγματική αξία μιας έρευνας δεν βρίσκεται στην απλή καταγραφή των δεδομένων, αλλά στη δυνατότητα να συμβάλει στη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών», καταλήγει η κ. Ευαγγέλου.
