Σοβαρά ερωτήματα προκύπτουν από την αξιολόγηση της εξαγγελθείσας (στις 2 Ιουλίου) από τις συντεχνίες της ΑΗΚ, λειτουργίας των ηλεκτροπαραγωγών σταθμών με προσωπικό ασφαλείας και χωρίς προσθήκες ή αφαιρέσεις μονάδων από το σύστημα ηλεκτρισμού, έστω κι αν την τελευταία στιγμή έκαναν πίσω. Ως γνωστό, στις 8 Ιουλίου ανακοίνωσαν την αναστολή του μέτρου αντίδρασής τους και τη διευθέτηση συνάντησης με τον υπουργό Ενέργειας στις 22 Ιουλίου, ελπίζοντας σε ικανοποίηση αιτημάτων τους.
Δημιουργούνται ωστόσο εύλογες απορίες κατά πόσο ενέργειες όπως αυτές που είχαν εξαγγείλει είναι συμβατές με το ισχύον κανονιστικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, λαμβανομένης υπόψιν της δεσπόζουσας θέσης της ΑΗΚ, των καθηκόντων του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου και των εξουσιών της ΡΑΕΚ.
Σύμφωνα με την επιστολή των συνδικαλιστικών οργανώσεων της ΑΗΚ, από την Πέμπτη 9.7.2026 και ώρα 07:00 οι βάρδιες στους σταθμούς Βασιλικού, Δεκέλειας και Μονής επρόκειτο να λειτουργούσαν με προσωπικό ασφαλείας και δεν θα υπήρχαν προσθέσεις και αφαιρέσεις μονάδων από το σύστημα ηλεκτρισμού. Στην ίδια επιστολή αναφερόταν ρητώς ότι η πρακτική αυτή αυξάνει το κόστος ηλεκτρισμού, δημιουργεί αλυσιδωτά προβλήματα στη λειτουργία των μονάδων και καταπονεί προσωπικό και εξοπλισμό.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Πρόκειται τελικά για μια γενική συνδικαλιστική κινητοποίηση ή για μια προαναγγελία μη εκτέλεσης ενεργειών οι οποίες συνδέονται άμεσα με την καθημερινή κατανομή και ανακατανομή παραγωγής στο ηλεκτρικό σύστημα; Η Κύπρος, ως γνωστό, έχει κατά καιρούς επισημανθεί ως σύστημα με αυξημένη ευαισθησία ως προς την επάρκεια και την ασφάλεια εφοδιασμού, με τον ΔΣΜΚ και τη ΡΑΕΚ να έχουν προειδοποιήσει για κινδύνους οριακής επάρκειας, ιδίως σε περιόδους υψηλού φορτίου.
Ο περί Ρύθμισης της Αγοράς Ηλεκτρισμού Νόμος 130(Ι)/2021, αποτελεί το βασικό νομοθετικό πλαίσιο της Αγοράς Ηλεκτρισμού στην Κυπριακή Δημοκρατία και καθορίζει τις αρμοδιότητες της ΡΑΕΚ, του ΔΣΜΚ και Λειτουργού Αγοράς, των αδειούχων παραγωγών και των λοιπών συμμετεχόντων. Κατά το πλαίσιο αυτό, η ΡΑΕΚ είναι η εθνική ανεξάρτητη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας και ασκεί ρυθμιστικό έλεγχο στην εύρυθμη λειτουργία της αγοράς, εποπτεύει τους αδειούχους και μπορεί να επιβάλλει κυρώσεις σε παραβάτες συμμετέχοντες.
Η αρμοδιότητα του ΔΣΜΚ και η ευθύνη της ΑΗΚ
Ο ΔΣΜΚ έχει, μεταξύ άλλων, αποκλειστική αρμοδιότητα για την αποδοτική, συντονισμένη, ασφαλή, αξιόπιστη και οικονομικά βιώσιμη λειτουργία του Συστήματος Μεταφοράς και οφείλει να διασφαλίζει τη διαθεσιμότητα όλων των παραγωγικών και λοιπών υπηρεσιών που είναι αναγκαίες για την εκτέλεση των καθηκόντων του. Επιπλέον, λειτουργεί σύστημα κατανομής φορτίου και χρήσης του Συστήματος Μεταφοράς με αντικειμενικά, μη διακριτικά, οικονομικά και τεχνικά κριτήρια, σύμφωνα με τους όρους της άδειάς του και τους ισχύοντες κανόνες.
Παράλληλα, η ΑΗΚ, ως ιστορικός καθετοποιημένος φορέας με δεσπόζουσα θέση σε καίρια τμήματα της Αγοράς Ηλεκτρισμού στην Κύπρο, υπόκειται όχι μόνο στις υποχρεώσεις του ειδικού ενεργειακού δικαίου αλλά και στους γενικούς κανόνες ανταγωνισμού που απαγορεύουν την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης δεν είναι αυτή καθαυτή παράνομη όμως συνεπάγεται αυξημένη ευθύνη να μην υιοθετούνται πρακτικές που νοθεύουν τη λειτουργία της αγοράς, δυσχεραίνουν την πρόσβαση ή θέτουν σε κίνδυνο το δημόσιο συμφέρον της ασφαλούς ηλεκτροδότησης.
Η εκ των προτέρων δήλωση ότι δεν θα γίνονται προσθήκες και αφαιρέσεις μονάδων από το σύστημα, μπορεί να ερμηνευτεί ως άρνηση υλοποίησης κρίσιμων λειτουργικών ενεργειών που συνδέονται με την άσκηση των καθηκόντων του ΔΣΜΚ για κατανομή φορτίου, εφεδρείες και ασφαλή λειτουργία του συστήματος; Εφόσον οι σχετικές προσθαφαιρέσεις μονάδων απαιτούνται από τον ΔΣΜΚ βάσει τεχνικοοικονομικών κριτηρίων, η μη εκτέλεσή τους δεν μπορεί κατ’ αρχήν να θεωρηθεί συμβατή με τις υποχρεώσεις του αδειούχου παραγωγού και του δεσπόζοντος συμμετέχοντος.
Η ιδιαιτερότητα στους τομείς ουσιώδους σημασίας
Το δικαίωμα συνδικαλιστικής δράσης και απεργίας είναι ασφαλώς συνταγματικά και θεσμικά προστατευόμενο. Ωστόσο, σε τομείς ουσιώδους σημασίας όπως ο ηλεκτρισμός, δίδεται η εντύπωση ότι το δικαίωμα αυτό ασκείται κατά τρόπο που να εξουδετερώνει τις θεμελιώδεις υποχρεώσεις ασφάλειας εφοδιασμού, επιχειρησιακής σταθερότητας και προστασίας του δημοσίου συμφέροντος, ιδίως σε ένα απομονωμένο σύστημα χωρίς διασύνδεση.
Υπό το πρίσμα αυτό, η συγκεκριμένη μορφή κινητοποίησης, εφόσον οδηγεί σε πρακτική αδυναμία του ΔΣΜΚ να διαθέτει και να κατατάσσει τη συμβατική παραγωγή όπως επιβάλλουν οι ανάγκες του συστήματος, εμφανίζει σοβαρές ενδείξεις ασυμβατότητας με το ισχύον ενεργειακό και ρυθμιστικό πλαίσιο.
Η ΑΗΚ δεν είναι ένας κοινός οικονομικός φορέας αλλά επιχείρηση που εξακολουθεί να κατέχει δομικά κρίσιμη θέση για την επάρκεια και την ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας. Εάν λοιπόν, μέσω πράξεων ή παραλείψεων των οργάνων ή του προσωπικού της, παρεμποδίζεται η ενεργοποίηση αναγκαίων μονάδων, το ζήτημα προσλαμβάνει διάσταση καταχρηστικής αξιοποίησης της δεσπόζουσας θέσης; Η πρακτική αυτή οδηγεί σε στρέβλωση της αγοράς, μετακύλιση κόστους ή δημιουργία τεχνητής στενότητας παραγωγικής ευχέρειας;
Λαμβάνεται επίσης υπόψιν το γεγονός ότι ο ΔΣΜΚ δεν διαθέτει διακριτική ευχέρεια να απέχει από τη δέσμευση μονάδων όταν αυτές είναι αναγκαίες για την ασφαλή και οικονομική λειτουργία του συστήματος. Αντιθέτως, έχει νομική υποχρέωση να δεσμεύει τις διαθέσιμες μονάδες παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων της ΑΗΚ, με βάση αντικειμενικά, μη διακριτικά, οικονομικά και τεχνικά κριτήρια και με γνώμονα την επάρκεια, τις εφεδρείες και την ασφάλεια εφοδιασμού.
Ενήργησε ορθά ή εγείρεται ζήτημα παράλειψης;
Εάν παραγωγός ή άλλος συμμετέχων δεν συμμορφώνεται με νόμιμες και τεκμηριωμένες εντολές του ΔΣΜΚ, ο τελευταίος οφείλει να το καταγράψει, να ενεργοποιήσει τις διαδικασίες επιχειρησιακής ασφάλειας και να ενημερώσει τη ΡΑΕΚ και τα λοιπά αρμόδια κρατικά όργανα. Ενήργησε ο ΔΣΜΚ προς αυτή την κατεύθυνση ή εγείρεται και εδώ ζήτημα παράλειψης και παράβασης των ρυθμιστικών του υποχρεώσεων;
Η ΑΗΚ, ως δεσπόζων συμμετέχων στην Αγορά Ηλεκτρισμού, οφείλει να καταθέτει προς τον Λειτουργό Αγοράς πρόγραμμα παραγωγής το οποίο να αντανακλά πλήρως τις δεσμεύσεις της από διμερή συμβόλαια, τη συμμετοχή της στη προημερήσια αγορά, τις υποχρεωτικά ενταγμένες μονάδες και τις λοιπές ποσότητες που υπάγονται στον μηχανισμό ημερήσιας κατανομής και εξισορρόπησης. Η υποχρέωση αυτή δεν εξαντλείται σε απλή γνωστοποίηση των μονάδων που είναι σε λειτουργία αλλά προϋποθέτει πλήρη συμμετοχή στις διαδικασίες της αγοράς, στον προγραμματισμό φορτίου, στην εκκαθάριση και στην εξισορρόπηση, σύμφωνα με το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο.
Εάν η ΑΗΚ δεν συμμορφωθεί με το πρόγραμμα που όφειλε να υποβάλει και οι πραγματικές εγχύσεις αποκλίνουν από τις δηλωθείσες ποσότητες, δημιουργούνται ανισοζύγια τα οποία ο Λειτουργός Αγοράς οφείλει να εκκαθαρίσει και να χρεώσει στην ΑΗΚ ως υπεύθυνο συμμετέχοντα εξισορρόπησης, σύμφωνα με τους κανόνες αγοράς και τον μηχανισμό imbalance settlement. Η παράλειψη αυτή δεν αίρει την υποχρέωση εκκαθάρισης, αλλά ενεργοποιεί τις προβλεπόμενες αγοραίες και ρυθμιστικές συνέπειες, τις οποίες η ΡΑΕΚ οφείλει να εποπτεύσει.
Εκκαθάριση ανισοζυγίων και χρέωση της ΑΗΚ
Ένα κρίσιμο επιπλέον στοιχείο, ενσωματωμένο στους κανόνες αγοράς ηλεκτρισμού, βάσει της ρυθμιστικής απόφασης 01/2015 είναι ο μηχανισμός εκκαθάρισης ανισοζυγίων (imbalance settlement). Εάν η ΑΗΚ, λόγω άρνησης του προσωπικού να εκτελέσει εντολές προσθαφαίρεσης μονάδων, αποκλίνει από το εγκεκριμένο πρόγραμμα παραγωγής που έχει κατατεθεί στον Λειτουργό Αγοράς, αυτόματα δημιουργούνται ανισοζύγια στο σύστημα τα οποία ο Λειτουργός Αγοράς οφείλει να εκκαθαρίσει και να τα χρεώσει στην ΑΗΚ στην τιμή εξισορρόπησης, ανεξαρτήτως της αιτίας. Ενδεχόμενη παράλειψη θα συνιστούσε παράβαση των ρυθμιστικών υποχρεώσεων του Λειτουργού Αγοράς (ΔΣΜΚ) έναντι της ΡΑΕΚ.
Επιπλέον, στο σενάριο που η ΑΗΚ δεν καταθέσει στον Λειτουργό Αγοράς το προβλεπόμενο πρόγραμμα παραγωγής ανά μονάδα αλλά περιορίζεται σε ενημέρωση για τις ήδη τεθείσες σε λειτουργία μονάδες, τότε τίθενται τα παρακάτω ερωτήματα:
- Παρακάμπτεται ουσιώδες τμήμα του μηχανισμού αγοράς;
- Δυσχεραίνεται η ορθή εφαρμογή της ολοκληρωμένης κατανομής και της διαδικασίας εξισορρόπησης;
- Δύναται να θεωρηθεί αυτοτελής παράβαση των υποχρεώσεων της ΑΗΚ ως συμμετέχοντα στην αγορά, πέραν των εκ των υστέρων χρεώσεων ανισοζυγίου;
Κυρώσεις και αρμόδιες αρχές
Η επιβολή διοικητικών προστίμων για παραβίαση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον Νόμο 130(Ι)/2021, τις άδειες και τους κανόνες αγοράς και μεταφοράς ανήκει στη ΡΑΕΚ. Ο ΔΣΜΚ μπορεί να ενεργοποιεί τους επιχειρησιακούς και συμβατικούς μηχανισμούς του πλαισίου αγοράς αλλά η κανονιστική και διοικητική κύρωση επιβάλλεται από τη ΡΑΕΚ, η οποία εποπτεύει τόσο τον δεσπόζοντα συμμετέχοντα όσο και τη συμμόρφωση των λοιπών αδειούχων.
Εφόσον τα πραγματικά περιστατικά στοιχειοθετούν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης ή άλλη αντι-ανταγωνιστική συμπεριφορά, αρμόδια καθίσταται και η Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού, με δυνατότητα επιβολής των αντίστοιχων κυρώσεων κατά το δίκαιο ανταγωνισμού. Ως εκ τούτου, η θεσμική αντίδραση είναι να ενεργοποιηθούν χωρίς καθυστέρηση οι διαδικασίες ενώπιον της ΡΑΕΚ και, αναλόγως, ενώπιον της ΕΠΑ.
Η εκτελεστική εξουσία δύναται θεσμικά να ζητήσει άμεση ενημέρωση από τη ΡΑΕΚ, τον ΔΣΜΚ και τη Διοίκηση της ΑΗΚ για το κατά πόσο η εξαγγελθείσα πρακτική θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια εφοδιασμού και ποια μέτρα λαμβάνονται για την αποτροπή διαταραχής του συστήματος. Επιπλέον, δικαιολογείται να ζητηθεί από τη ΡΑΕΚ η άμεση εξέταση τυχόν παραβίασης αδειοδοτικών και κανονιστικών υποχρεώσεων συμμετεχόντων, καθώς και από τον ΔΣΜΚ η γραπτή επιβεβαίωση ότι θα συνεχίσει να δεσμεύει όλες τις αναγκαίες μονάδες σύμφωνα με το νόμο και θα καταγράφει κάθε περιστατικό μη συμμόρφωσης.
Με όλα αυτά, η πρακτική της μη πραγματοποίησης προσθηκών και αφαιρέσεων μονάδων από το σύστημα, συνιστά παράβαση του ισχύοντος ρυθμιστικού και κανονιστικού πλαισίου της αγοράς ηλεκτρισμού; Αντιστρατεύεται την υποχρέωση διασφάλισης της επάρκειας και της ασφάλειας εφοδιασμού; Οι αρμόδιοι οφείλουν να δώσουν ξεκάθαρες απαντήσεις.
Πηγή: cyprusenergy.news
