Η άμμος στις παραλίες προέρχεται κυρίως από τα ποτάμια, τα οποία μεταφέρουν ιζήματα στη θάλασσα, ενώ τα κύματα τα κατανέμουν κατά μήκος της ακτής. Ωστόσο, αυτή η φυσική διαδικασία περιορίζεται σημαντικά από την ύπαρξη φραγμάτων, από τα μεγάλα έως τα μικρότερα, τα οποία, σύμφωνα με ειδικούς, αποτελούν βασική αιτία για την εξαφάνιση των αμμωδών παραλιών.
Όπως μεταδίδει το ισπανικό πρακτορείο ειδήσεων Efe, η διαχείριση των ποταμών αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία ως εργαλείο για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει και στη διατήρηση των παραλιών, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη τουριστική πίεση, όπως η λεκάνη της Μεσογείου.
Σύνδεση μεταξύ ποταμού και θάλασσας
«Το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι όλα είναι συνδεδεμένα: ο ποταμός δεν τελειώνει στις εκβολές του, αλλά συνεχίζει στη θάλασσα», εξηγεί ο Αλφρέδο Ολέρο, ερευνητής και καθηγητής στο Τμήμα Γεωγραφίας και Χωροταξικού Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου της Σαραγόσα.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η άμμος στις παραλίες προέρχεται κυρίως από τα ποτάμια, τα οποία μεταφέρουν τα ιζήματα, ενώ η θάλασσα αναλαμβάνει τη διανομή τους κατά μήκος της ακτογραμμής μέσω των κυμάτων.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι τα φράγματα προκαλούν τεράστιο έλλειμμα ιζημάτων, καθώς οι ποσότητες που φτάνουν πλέον στη θάλασσα είναι πέντε έως δέκα φορές μικρότερες σε σχέση με την περίοδο πριν από την κατασκευή τους.
Περισσότερα φράγματα, λιγότερη παραλία
Η σχέση ανάμεσα στα φράγματα και την απώλεια παραλιών είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, άμεση.
Η άμμος που σχηματίζει τις παραλίες αποτελείται κυρίως από ιζήματα που μεταφέρονται από τις λεκάνες απορροής των ποταμών. Όταν η τροφοδοσία αυτή διακόπτεται, οι παραλίες υποχωρούν ή ακόμη και εξαφανίζονται, εξηγεί ο Ασκόα Ιβισάτε, καθηγητής Φυσικής Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο της Χώρας των Βάσκων.
«Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι η θάλασσα παρασύρει την άμμο, αλλά ότι νέα ιζήματα δεν φτάνουν ποτέ στην ακτή», υπογραμμίζει, σημειώνοντας πως μεγάλο μέρος τους παγιδεύεται στα φράγματα που κατακερματίζουν τη φυσική ροή των ποταμών.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι παραλίες αποκαθίστανται με άμμο που εξορύσσεται από τον βυθό, όπου καταλήγει μετά από έντονες καταιγίδες, μια διαδικασία που συνεπάγεται υψηλό οικονομικό κόστος και σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Παράλληλα, η μειωμένη μεταφορά ιζημάτων προκαλεί απώλεια οικοσυστημάτων και βιοποικιλότητας, μεταβάλλει τη μορφολογία των ποταμών και αυξάνει την ταχύτητα του νερού, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε υπονόμευση των θεμελίων γεφυρών και άλλων υποδομών.
Οι επιπτώσεις των φραγμάτων
Τα φράγματα συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες ανθρώπινες παρεμβάσεις που περιορίζουν τη μεταφορά ιζημάτων, εξηγεί ο Κάρλες Φερέρ, ερευνητής και καθηγητής στο Πολυτεχνείο της Καταλονίας.
Τα μεγάλα φράγματα παγιδεύουν σχεδόν το 100% της άμμου και του χαλικιού, ενώ τα μικρότερα, που χρησιμοποιούνται κυρίως για άρδευση ή υδροηλεκτρική παραγωγή, μειώνουν την ικανότητα του ποταμού να μεταφέρει τα ιζήματα προς τις εκβολές.
Παρότι λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο, και οι δύο κατηγορίες συμβάλλουν στη μείωση της φυσικής τροφοδοσίας των ακτών.
Το παράδειγμα του Δέλτα του Έβρου
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Δέλτα του Έβρου στην Ισπανία.
Τα φράγματα Ριπαρόγια και Μεκινένζα, που κατασκευάστηκαν τη δεκαετία του 1960 κοντά στις εκβολές του ποταμού, συγκρατούν περισσότερο από το 90% των ιζημάτων που παράγει η λεκάνη απορροής.
Ακόμη και μικρότερα φράγματα που βρίσκονται διάσπαρτα κατά μήκος του ποταμού επηρεάζουν τη δυναμική του, καθώς εκτρέπουν ή συγκρατούν μέρος της ροής, μειώνοντας έτσι τη δυνατότητα μεταφοράς ιζημάτων προς τη θάλασσα.
«Αν ένας ποταμός αποτελεί την κύρια πηγή ιζημάτων μιας ακτής, τότε τα φράγματα οδηγούν αναπόφευκτα σε έντονη διάβρωση, αφού η θάλασσα συνεχίζει κανονικά το διαβρωτικό της έργο», τονίζει ο Φερέρ.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάστηκε και στο Δέλτα του Λομπρεγάδ, όπου μετά την εκβιομηχάνιση και την κατασκευή πολλών φραγμάτων στα μέσα του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η ακτογραμμή άρχισε σταδιακά να υποχωρεί.
Από τη δεκαετία του 1960 και μετά, η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω λόγω της κατασκευής μεγάλων ταμιευτήρων, των αλλαγών στις χρήσεις γης και άλλων ανθρώπινων παρεμβάσεων που περιόρισαν ακόμη περισσότερο την παροχή ιζημάτων.
Αποστράγγιση δεξαμενών
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συσσώρευση ιζημάτων στις δεξαμενές μειώνει σταδιακά την αποθηκευτική τους ικανότητα.
Για τον λόγο αυτό θεωρούν ότι οι κάτω αποχετεύσεις των φραγμάτων θα πρέπει να ανοίγονται περιοδικά, ώστε να απομακρύνονται τα συσσωρευμένα ιζήματα και να συνεχίζεται η φυσική τροφοδοσία των ακτών.
Παρότι όλες οι μεγάλες δεξαμενές διαθέτουν τέτοιες υποδομές, στην πράξη χρησιμοποιούνται σπάνια, καθώς, σύμφωνα με τους ειδικούς, εξακολουθεί να απουσιάζει μια ολοκληρωμένη και περιβαλλοντικά προσανατολισμένη διαχείριση των φραγμάτων.
Πηγή: ΚΥΠΕ
