Στην πρωτεύουσα του Ομάν, Μουσκάτ, βρέθηκαν την Παρασκευή -έπειτα από διαβουλεύσεις επί διαβουλεύσεων και διαδοχικά μπρος πίσω -οι αντιπροσωπείες Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, προκειμένου να δουν αν μπορεί να υπάρξει σημείο επαφής, που θα αποτρέψει αυτό για το οποίο απειλεί εδώ και περίπου 1,5 μήνα ο Ντόναλντ Τραμπ: μια νέα στρατιωτική επέμβαση στην Ισλαμική Δημοκρατία όμοια με αυτή του καλοκαιριού.

Στις περίπου πέντε ώρες που κράτησαν οι ανταλλαγές απόψεων των Κούσνερ-Γουίτκοφ με τον Αραγτσί και ενδιάμεσο τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν, το θέμα συζήτησης ήταν ένα (όσο κι αν η Ουάσινγκτον προσπάθησε να «ανοιχτεί» και σε άλλα πεδία): το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Και όλη η κουβέντα επικεντρώθηκε γύρω από έναν αριθμό, ο οποίος αποτυπώνει το μέγεθος της συγκεκριμένης διπλωματικής πρόκλησης: το μηδέν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Διάταγμα με απειλή δασμών σε χώρες που έχουν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν υπέγραψε ο Τραμπ

Μηδέν, λοιπόν, είναι η ποσότητα ουρανίου που, σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τραμπ, θα επιτρεπόταν στο Ιράν να εμπλουτίσει στο πλαίσιο οποιασδήποτε συμφωνίας για την αποκλιμάκωση της κρίσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Ο εμπλουτισμός είναι η διαδικασία κατά την οποία το ουράνιο ισχυροποιείται και μετατρέπεται σε υλικό κατάλληλο είτε για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας ή για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.

«Μηδενικός εμπλουτισμός»Η σκληρή αυτή θέση του Τραμπ είναι γνωστή ως πολιτική «μηδενικού εμπλουτισμού». «Έχουμε μία απολύτως ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή, και αυτή είναι ο εμπλουτισμός» είχε δηλώσει στο ABC News ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου, Στιβ Γουίτκοφ. «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε ούτε 1% δυνατότητας εμπλουτισμού».

Αυτή θεωρείται ότι ήταν και η θέση που μετέφερε ο Γουίτκοφ στη συνάντησή του με Ιρανούς αξιωματούχους στο Ομάν την Παρασκευή.

Οι εκπρόσωποι της Τεχεράνης από την άλλη, ξεκαθάρισαν ότι δεν μπορούν ποτέ να αποδεχθούν μια τέτοια απαίτηση. Αυτό που υποστηρίζουν, είναι ότι το Ιράν έχει δικαίωμα να εμπλουτίζει πυρηνικό υλικό βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων.

Σύμφωνα με αναλυτές, πρόκειται για ένα ισχυρό επιχείρημα στη δημόσια επιχειρηματολογία της Τεχεράνης, το οποίο αντανακλά παράλληλα και την έντονη εθνική υπερηφάνεια γύρω από ένα πυρηνικό πρόγραμμα που οικοδομήθηκε επί δεκαετίες με τεράστιο κόστος και έχει εξελιχθεί σε σύμβολο ιρανικής ανεξαρτησίας.

Για αναφαίρετο δικαίωμα, μιλά η Τεχεράνη Σε συνέντευξή του στο CNN μέσα στην εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν και επικεφαλής διαπραγματευτής για τα πυρηνικά, Αμπάς Αραγτσί, χαρακτήρισε το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου αδιαπραγμάτευτο στις συνομιλίες. Τον περασμένο Ιούνιο είχε δηλώσει στους δημοσιογράφους ότι ο εμπλουτισμός αποτελεί «αναφαίρετο δικαίωμά μας». 

Η απόλυτη φύση των δύο αυτών θέσεων καθιστά τον συμβιβασμό σχεδόν αδύνατο, σύμφωνα με ειδικούς στον έλεγχο των εξοπλισμών.

Ορισμένοι προειδοποιούν ότι η επιμονή του Τραμπ στον μηδενικό εμπλουτισμό ισοδυναμεί με «δηλητηριώδες χάπι» που οδηγεί με βεβαιότητα στην αποτυχία των συνομιλιών. «Αν ο Τραμπ επιμείνει στον μηδενικό εμπλουτισμό, δεν πρόκειται να υπάρξει συμφωνία», δήλωσε η Κέλσι Ντάβενπορτ από την Ένωση Ελέγχου Όπλων στην Ουάσινγκτον.

«Το Ιράν δεν πρόκειται να παραιτηθεί από κάτι που θεωρεί εθνικό του δικαίωμα». Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι συνομιλίες που ξεκίνησαν χθες και όπως διέρρευσε θα επαναληφθούν μέσα στις επόμενες μέρες (δεν έχει προσδιοριστεί ακόμα ακριβής ημερομηνία) επικεντρώνονται αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα, παρά το γεγονός ότι πολλοί επικριτές του Ιράν εντός της κυβέρνησης Τραμπ και του Κογκρέσου επιμένουν πως οποιαδήποτε αποδεκτή συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει περιορισμούς και σε άλλες ιρανικές δραστηριότητες.

Σε αυτές περιλαμβάνονται το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και η στήριξη ένοπλων οργανώσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.

«Καλή αρχή» είπε ο Ιρανός ΥΠΕΞ, ωστόσο οι απειλές Τραμπ είναι στο τραπέζι

Αν και στις δηλώσεις που έκανε αναχωρώντας από το Ομάν την Παρασκευή, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών μίλησε για μια «καλή αρχή», είναι γεγονός πως οι επαφές διεξάγονται σε κλίμα απειλών από τον Τραμπ, ο οποίος έχει ενισχύσει σημαντικά τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, ταυτόχρονα, εναλλάσσει τη ρητορική έντασης με την επίδειξη διάθεσης για διπλωματία. Ο προηγούμενος γύρος συνομιλιών διεκόπη τον Ιούνιο, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτέθηκαν, μαζί με το Ισραήλ, κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Ο Τραμπ ανανέωσε τις απειλές του μετά τη βίαιη καταστολή μαζικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν στις αρχές Ιανουαρίου και έχει αφήσει να εννοηθεί ότι αυτή είναι η τελευταία ευκαιρία της Τεχεράνης για συμφωνία πριν από νέες επιθέσεις που θα μπορούσαν να αποσταθεροποιήσουν το καθεστώς των μουλάδων.

Για να σημειωθεί πρόοδος, οι δύο πλευρές θα πρέπει να καταλήξουν σε κάποια μορφή συνεννόησης για το αν και υπό ποιους όρους το Ιράν θα συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου. Ακόμη και ειδικοί που θεωρούν ότι ο Τραμπ θα πρέπει να αποδεχθεί τον ιρανικό ισχυρισμό περί «δικαιώματος» εμπλουτισμού, υποστηρίζουν ότι το επιχείρημα αυτό είναι προβληματικό.

Οι Ιρανοί ηγέτες προβάλλουν αυτή τη θέση εδώ και πάνω από μια δεκαετία, από την περίοδο των διαπραγματεύσεων με την κυβέρνηση Ομπάμα που οδήγησαν στη συμφωνία του 2015 για τα πυρηνικά.

Ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία το 2018, με αποτέλεσμα το Ιράν να επιταχύνει το πυρηνικό του πρόγραμμα έως το όριο κατασκευής πυρηνικού όπλου. Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις του περασμένου έτους προκάλεσαν σοβαρές ζημιές σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, ωστόσο ειδικοί εκτιμούν ότι το πρόγραμμα θα μπορούσε να αναβιώσει.

Πού πατάει η ιρανική αξίωση για τον εμπλουτισμό

Η ιρανική αξίωση βασίζεται στο άρθρο IV της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση, που αναγνωρίζει το «αναφαίρετο δικαίωμα» των κρατών να αναπτύσσουν πυρηνική ενέργεια για ειρηνικούς σκοπούς.

Οι δυτικές χώρες, ωστόσο, δεν αποδέχονται αυτή την ερμηνεία, καθώς βλέπουν πως υπάρχουν ενδείξεις στρατιωτικών προθέσεων, ενώ εκτενή στοιχεία πληροφοριών δείχνουν το έντονο ενδιαφέρον του Ιράν για ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. «Το ζήτημα εξαρτάται από την πρόθεση», δήλωσε ο Γκάρι Σέιμορ, πρώην σύμβουλος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας επί Ομπάμα.

«Αν πιστεύεις ότι το πρόγραμμα είναι απολύτως ειρηνικό, τότε υπάρχει νόμιμος ισχυρισμός δικαιώματος εμπλουτισμού. Αν πιστεύεις ότι αποτελεί κάλυψη για την απόκτηση πυρηνικού όπλου, τότε αυτό το δικαίωμα δεν υφίσταται».

Υπάρχουν περιθώρια υποχωρήσεων; Δεν υπάρχει αρμόδιο όργανο που να επιλύει το ζήτημα, ενώ και η συμφωνία του 2015 απέφυγε να το ξεκαθαρίσει, επιτρέποντας τον περιορισμένο εμπλουτισμό χωρίς να αναγνωρίζει ρητά σχετικό δικαίωμα.

Ο Σέιμορ εκτιμά ότι η απαίτηση για μηδενικό εμπλουτισμό θα μπορούσε να καταδικάσει σε αποτυχία τις συνομιλίες, αν και θεωρεί πιθανό το Ιράν, υπό την απειλή της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος και της πίεσης που νιώθει, να αποδεχθεί προσωρινή αναστολή χωρίς να παραιτηθεί επίσημα από τον ισχυρισμό του. Ακόμη κι αν ξεπεραστεί το ζήτημα του εμπλουτισμού, παραμένουν σοβαρά εμπόδια.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε την Τετάρτη ότι για να υπάρξει ουσιαστικό αποτέλεσμα, οι συνομιλίες θα πρέπει οι συνομιλητές της Τεχεράνης να δεσμευτούν για το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν, τη στήριξη της τρομοκρατίας και «τη μεταχείριση του ίδιου του ιρανικού λαού».

Δεν απάντησε, ωστόσο, ευθέως στο αν η Ουάσινγκτον είναι διατεθειμένη να συμβιβαστεί στο ζήτημα του εμπλουτισμού.

Πηγή: Protothema.gr