Σε τροχιά ριζικής αναθεώρησης φαίνεται να εισέρχεται το Κυπριακό, καθώς προσχέδιο συμφωνίας που επεξεργάζονται τα Ηνωμένα Έθνη επιδιώκει να τερματίσει ένα τέλμα 52 ετών, προκρίνοντας μια «εξασθενημένη» ομοσπονδιακή λύση η οποία προσεγγίζει τις τουρκικές αξιώσεις για δύο χωριστά κράτη.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας The Independent, η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αναφέρεται στη στρατηγική της «δημιουργικής ασάφειας» για να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών. Στόχος είναι η δημιουργία μιας δομής την οποία η ελληνοκυπριακή πλευρά θα μπορεί να μεταφράζει ως «ομοσπονδία» και η τουρκοκυπριακή ως «συνομοσπονδία», απομακρυνόμενη από το αυστηρό ομοσπονδιακό μοντέλο των προηγούμενων ετών.
Οι Βασικοί Πυλώνες του Σχεδίου
Οι λεπτομέρειες που φέρνει στο φως η Independent δείχνουν μια σαφή μετατόπιση προς μια πιο «χαλαρή» λύση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το υπό διαμόρφωση σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία δύο συνιστώντων κρατών με πολιτική ισότητα, αλλά με δραστική μείωση των κοινών αρμοδιοτήτων:
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
- Διακυβέρνηση & Εξουσίες: Το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής διακυβέρνησης θα ασκείται αυτόνομα από τα δύο κράτη. Στην κεντρική δομή θα παραμείνει μόνο ένας περιορισμένος αριθμός αρμοδιοτήτων που δεν μπορούν να διεκπεραιωθούν ξεχωριστά.
- Κοινό Υπουργικό Συμβούλιο: Προτείνεται ένα ευέλικτο σχήμα 5 ή 6 υπουργείων (Εξωτερικών, Άμυνας, Εσωτερικών/Ιθαγένειας, Οικονομικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων).
- Εκ περιτροπής Προεδρικό Συμβούλιο: Εξετάζεται η ηγεσία από ένα συμβούλιο υπό τους δύο ηγέτες, με αναλογία 2-1 ή 3-1 υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς.
- Κοινοβούλευτική Εκπροσώπηση: Αντί για άμεσα εκλεγμένο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο, προκρίνεται ένα ανώτατο συμβούλιο αποτελούμενο από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους βουλευτές.
- Βέτο: Προβλέπεται τουλάχιστον μία αποφασιστική ψήφος για Τουρκοκύπριο υπουργό στο Υπουργικό Συμβούλιο ως διασφάλιση της πολιτικής ισότητας, ένα σημείο που θεωρείται βέβαιο ότι θα αποτελέσει πεδίο έντονης αντιπαράθεσης.
- Εδαφικό Αντάλλαγμα: Ως αντιστάθμισμα για την αναγνώριση και την αυτονομία, η τουρκοκυπριακή πλευρά θα κληθεί να παραχωρήσει εδάφη, με αιχμή την περίκλειστη και ακατοίκητη περιοχή των Βαρωσίων.
Ασφάλεια, Εγγυήσεις και το «Μοντέλο ΝΑΤΟ»
Στο κρίσιμο κεφάλαιο της ασφάλειας, το προσχέδιο εισάγει την πρόταση για την αντικατάσταση του συστήματος εγγυήσεων του 1960 (Ελλάδα, Τουρκία, Μεγάλη Βρετανία) από μια φόρμουλα ΝΑΤΟ, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει μια μικρή πολυεθνική παρουσία στο νησί.
Το ζήτημα παραμένει ακανθώδες, καθώς η Λευκωσία εμμένει στην πλήρη αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, τα οποία χαρακτηρίζει δυνάμεις κατοχής, ενώ η τουρκοκυπριακή ηγεσία προβάλλει την παραμονή τους ως αναγκαία εγγύηση ασφαλείας.
Οδικός Χάρτης
Ο ΟΗΕ προσανατολίζεται σε μια μεταβατική περίοδο δύο έως τριών ετών με συγκεκριμένα, σταδιακά βήματα:
- Άμεση έναρξη εδαφικών επιστροφών, με προτεραιότητα στα Βαρώσια.
- Σταδιακή υλοποίηση των «τριών Ds» για την τουρκοκυπριακή πλευρά (Direct trade, Direct flights, Direct contacts — απευθείας εμπόριο, πτήσεις και επαφές).
- Παράλληλη άρση των τουρκικών περιορισμών και άνοιγμα των τουρκικών λιμανιών.
Η φόρμουλα αυτή συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή ατζέντα (εκμετάλλευση φυσικού αερίου) και τις ευρωτουρκικές σχέσεις (αναβάθμιση Τελωνειακής Ένωσης), εντάσσοντας το Κυπριακό σε ένα ευρύτερο πακέτο συμφωνιών ΕΕ-Τουρκίας.
«Η προοπτική μιας συμφωνίας θα ήταν εξαιρετικά σημαντική για το Ηνωμένο Βασίλειο, λόγω του καθεστώτος των δύο Κυρίαρχων Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο, οι οποίες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των προβλημάτων και των κρίσεων στη Μέση Ανατολή», σημειώνει η βρετανική εφημερίδα που αποκαλεί την τουρκική εισβολή του 1974 ως «επέμβαση» (intervension).
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το δημοσίευμα: «Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν εργάζεται πάνω σε μια συμφωνία αρκετά ευέλικτη ώστε και οι δύο πλευρές να μπορούν να ισχυριστούν ότι πέτυχαν αυτό που επιδίωκαν», προσθέτοντας πως «Ελπίζει ότι η δομή θα είναι τέτοια ώστε οι Ελληνοκύπριοι να μπορούν να την αποκαλούν ομοσπονδία και οι Τουρκοκύπριοι συνομοσπονδία, γεφυρώνοντας το χάσμα μέσω σκόπιμης “δημιουργικής ασάφειας” (constructive ambiguity).»
Διάψευση από τη Λευκωσία
Το δημοσίευμα φιλοξενεί πάντως και τη θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Συγκεκριμένα ο Αναπληρωτής Ύπατος Αρμοστής της Κύπρου στο Λονδίνο, Σπύρος Μιλτιάδης, δηλώνει: «Από όσο γνωρίζω, δεν υπάρχει καμία επίσημη πρόταση του ΟΗΕ στην οποία να έχει ζητηθεί από οποιαδήποτε πλευρά να απαντήσει. Οι ιδέες που κυκλοφορούν φαίνεται να είναι περισσότερο εικασίες παρά μια συγκεκριμένη πρόταση ή σχέδιο. Οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδος θα πρέπει να προκύψει μέσω της καθιερωμένης διαδικασίας υπό τον ΟΗΕ και εντός του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.»
