Την ανανέωση της αποστολής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ για ακόμη 12 μήνες, έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, εισηγείται ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στις Παρατηρήσεις του στην έκθεση για την ΟΥΝΦΙΚΥΠ, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για «παραβιάσεις μετά την κατασκευή στρατιωτικών εγκαταστάσεων» εντός και πέριξ της νεκρής ζώνης, οι οποίες, όπως σημειώνει, «επιδιώκουν να μεταβάλουν μόνιμα το στρατιωτικό status quo», αλλά και για την κατάσταση στην περιφραγμένη περιοχή των Βαρωσίων. 

Οι άτυπες συναντήσεις σε διευρυμένο σχήμα εντός του 2025 και οι επαφές μεταξύ του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας και του νέου Τουρκοκύπριου ηγέτη «κατέδειξαν ότι υπάρχει μια νέα στιγμή ευκαιρίας για να προχωρήσει το Κυπριακό» αναφέρει συγκεκριμένα ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ στις Παρατηρήσεις του στην Έκθεση για την αποστολή Καλών Υπηρεσιών στην Κύπρο.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες χαιρετίζει τη δέσμευση των δύο ηγετών και των εγγυητριών δυνάμεων – Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου – να διατηρήσουν την εμπλοκή τους, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για «το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χωρίς ενεργές διαπραγματεύσεις στην ιστορία της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Κύπρο». 

“Οι εγγυήτριες δυνάμεις, η Ελλάδα και η Τουρκία, κατέβαλαν κατά την περίοδο αναφοράς συνεχείς προσπάθειες για τη βελτίωση των διμερών τους σχέσεων, γεγονός που έχει ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων προσπαθειών για την αναβίωση του διαλόγου για το Κυπριακό ζήτημα” αναφέρει η Έκθεση.

Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στη κοινή συνάντηση των δύο ηγετών στις 11 Δεκεμβρίου 2025, υπό τη διευκόλυνση της Προσωπικής Απεσταλμένης του, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, κατά το οποίο «για πρώτη φορά μετά από περισσότερα από πέντε χρόνια, πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις επί βασικών πολιτικών ζητημάτων».

Κατά την εν λόγω συνάντηση, σημειώνει, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι στόχος τους είναι «η επίτευξη λύσης του Κυπριακού με πολιτική ισότητα, όπως αυτή περιγράφεται στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας», δέσμευση που – όπως υπογραμμίζει – «δεν είχε διατυπωθεί από τους ηγέτες από το 2020».

Την ίδια στιγμή, ο Γενικός Γραμματέας καλεί τις δύο πλευρές να επιδείξουν «ισχυρότερη αποφασιστικότητα» ως προς τις πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στο άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, σημειώνοντας ότι αυτά μπορούν να έχουν «χειροπιαστό θετικό αντίκτυπο στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων» και να ενισχύσουν την επαφή, την αμοιβαία κατανόηση, το εμπόριο και την οικονομική αλληλεξάρτηση.

Ο κ. Γκουτέρες εμφανίζεται ικανοποιημένος από τον ενισχυμένο ρόλο των Τεχνικών Επιτροπών, στις οποίες ανατέθηκε η επεξεργασία και υλοποίηση αρκετών πρωτοβουλιών εμπιστοσύνης που συμφωνήθηκαν τον Μάρτιο και τον Ιούλιο του 2025. Όπως σημειώνει, αυτό ανέδειξε «την προστιθέμενη αξία του έργου τους» και τη συμβολή τους στη στήριξη ευρύτερων προσπαθειών οικοδόμησης ειρήνης. Παράλληλα, επαινεί τις δύο πλευρές για τις προσπάθειές τους να προστατεύσουν τις Επιτροπές από πολιτικές δυναμικές.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Τεχνική Επιτροπή για τη Νεολαία, η οποία, σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα, «δείχνει μεγάλη προοπτική», ανταποκρινόμενη στο αίτημα του Συμβουλίου Ασφαλείας για ουσιαστική συμμετοχή των νέων στην ειρηνευτική διαδικασία. Ο ίδιος επαναφέρει την έκκληση για αναζωογόνηση της Τεχνικής Επιτροπής για την Παιδεία και για κοινή εργασία σε εκπαιδευτικά υλικά και προγράμματα, υπογραμμίζοντας τη σημασία της εκπαίδευσης στην καλλιέργεια συμφιλίωσης και συνεργασίας.

Παράλληλα, ο Γενικός Γραμματέας εκφράζει ανησυχία για μονομερείς ενέργειες «εντός και πέριξ της νεκρής ζώνης», οι οποίες «υπονομεύουν το στρατιωτικό status quo, την ακεραιότητα της νεκρής ζώνης και την εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας». Επαναλαμβάνει ότι η θέση του ΟΗΕ για τα Βαρώσια «παραμένει αμετάβλητη», υπενθυμίζοντας τα ψηφίσματα 550 (1984) και 789 (1992).

Κλείνοντας τις Παρατηρήσεις του, ο Αντόνιο Γκουτέρες χαρακτηρίζει ενθαρρυντικό αλλά πρώιμο τον διάλογο μεταξύ των δύο ηγετών, τονίζοντας ότι «απαιτείται περαιτέρω προσπάθεια για την ενίσχυση της αρχόμενης δυναμικής και τη διαμόρφωση γνήσιου κλίματος εμπιστοσύνης». Διαβεβαιώνει ότι θα συνεχίσει την επαφή με τις πλευρές και τις εγγυήτριες δυνάμεις, παραμένοντας προσηλωμένος στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.

“Καλώ τις δύο πλευρές να επιδείξουν ισχυρότερη αποφασιστικότητα όσον αφορά τις πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί. Ενθαρρύνω τους δύο ηγέτες να καταλήξουν χωρίς καθυστέρηση σε συμφωνία για το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, καθώς οι διελεύσεις μπορούν να έχουν απτό και θετικό αντίκτυπο στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων και να αυξήσουν την επαφή μεταξύ των κοινοτήτων, γεγονός που τελικά ενισχύει την αμοιβαία κατανόηση, το εμπόριο και την οικονομική αλληλεξάρτηση” αναφέρει  ο κ. Γκουτέρες.

Εντατικοποίηση διαλόγου και πρωτοβουλίες εμπιστοσύνης – Το πολιτικό πλαίσιο της Έκθεσης

Η Έκθεση, η οποία καλύπτει την περίοδο από 12 Ιουνίου έως 15 Δεκεμβρίου 2025, καταγράφει εντατικοποίηση του διαλόγου και της εμπλοκής του ΟΗΕ με τις δύο κοινότητες και τις εγγυήτριες δυνάμεις. Καθοριστικό ορόσημο αποτέλεσε η άτυπη συνάντηση σε διευρυμένο σχήμα που συγκάλεσε ο Γενικός Γραμματέας στη Νέα Υόρκη στις 17 Ιουλίου 2025, με τη συμμετοχή των δύο ηγετών, των Υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας και του Υπουργού Επικρατείας του Ηνωμένου Βασιλείου αρμόδιου για την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.

Στη συνάντηση αυτή έγινε απολογισμός των έξι πρωτοβουλιών εμπιστοσύνης που είχαν συμφωνηθεί τον Μάρτιο και επιτεύχθηκε κοινή κατανόηση για τέσσερις επιπλέον πρωτοβουλίες. Αν και ορισμένες έχουν ήδη υλοποιηθεί, άλλες – όπως σημειώνεται – απαιτούν περαιτέρω εργασία και διαβούλευση. Στη συνέχεια, ο Γενικός Γραμματέας φιλοξένησε τριμερή συνάντηση με τους δύο ηγέτες στις 27 Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη.

Η Προσωπική Απεσταλμένη του ΓΓ ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, επισκέφθηκε την Κύπρο τον Αύγουστο, τον Σεπτέμβριο και τον Δεκέμβριο, πραγματοποιώντας συναντήσεις με τους ηγέτες, τους εκπροσώπους τους, τις Τεχνικές Επιτροπές και άλλους βασικούς συνομιλητές, ενώ είχε επαφές και με τις εγγυήτριες δυνάμεις, κράτη-μέλη και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ιδιαίτερης σημασίας θεωρείται η ανάληψη καθηκόντων από τον νέο Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουρμάν, στις 19 Οκτωβρίου 2025, μετά από «εκλογική νίκη με ποσοστό άνω του 62% από τον πρώτο γύρο». Η Έκθεση σημειώνει ότι ο ίδιος εξελέγη με πλατφόρμα την υπέρβαση των εσωτερικών διαιρέσεων και την επιστροφή σε συνομιλίες στη βάση ομοσπονδιακής λύσης.

Τεχνικές Επιτροπές: Πρόοδος, αλλά και δομικές αδυναμίες

Στο επιχειρησιακό επίπεδο, η αποστολή Καλών Υπηρεσιών κατέγραψε 176 συναντήσεις με πολιτικά κόμματα, θρησκευτικούς ηγέτες, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ομάδες γυναικών και νέων, την ΕΕ, την Παγκόσμια Τράπεζα και τη διπλωματική κοινότητα. Οι Τεχνικές Επιτροπές πραγματοποίησαν 151 συνεδριάσεις σε 13 θεματικά πεδία.

Η Τεχνική Επιτροπή για τη Νεολαία πραγματοποίησε την πρώτη δημόσια εκδήλωσή της τον Ιούλιο και συμμετείχε σε ειδικό εργαστήριο στην Ιορδανία, ενισχύοντας τον διαγενεακό διάλογο και τη δέσμευση στην ειρηνευτική οικοδόμηση. Η Επιτροπή Πολιτιστικής Κληρονομιάς ολοκλήρωσε σημαντικές εργασίες συντήρησης μνημείων και κοιμητηρίων, υλοποιώντας πλήρως τη σχετική πρωτοβουλία εμπιστοσύνης.

Αντίθετα, ορισμένες Επιτροπές – όπως για την Παιδεία, την Ισότητα των Φύλων και τη Διαχείριση Κρίσεων – παρουσίασαν περιορισμένη ή μηδενική πρόοδο, γεγονός που επισημαίνεται ως πρόβλημα από τον Γενικό Γραμματέα.

Στο παράρτημα της Έκθεσης περιλαμβάνονται οι γραπτές ενημερώσεις των δύο ηγετών. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας επαναβεβαιώνει ότι η μόνη βιώσιμη λύση είναι η «διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα», στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και των συγκλίσεων του Κραν Μοντανά. Εκφράζει ανησυχία για ενέργειες της Τουρκίας που «δημιουργούν νέα τετελεσμένα», αναφερόμενος μεταξύ άλλων στα Βαρώσια, στη στρατιωτική αναβάθμιση, στην ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Κυπριακή Δημοκρατία, στο ζήτημα των Αγνοουμένων και στις κινήσεις εντός της νεκρής ζώνης.

Από την πλευρά του, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης περιγράφει μια «νέα μεθοδολογία» τεσσάρων σημείων για την επανέναρξη διαπραγματεύσεων, τονίζοντας ότι «αυτή τη φορά πρέπει να είναι διαφορετικά». Υποστηρίζει ότι απαιτείται δημιουργία «ευνοϊκού κλίματος για λύση», παρουσιάζοντας δέσμη δέκα μέτρων που περιλαμβάνει ζητήματα διακίνησης, νεολαίας, εμπορίου και Αγνοουμένων.

ΟΥΝΦΙΚΥΠ

Ο ΓΓ του ΟΗΕ εμφανίζεται ενθαρρυμένος από το γεγονός ότι, κατά το τελευταίο έτος, «δεν σημειώθηκαν σοβαρά περιστατικά εντός της νεκρής ζώνης» και ότι οι πλευρές «επέδειξαν αυτοσυγκράτηση από μείζονες μονομερείς ενέργειες».

Παρά το θετικό αυτό κλίμα, καταγράφει έλλειμμα ουσιαστικής προόδου ως προς την αποκλιμάκωση, επισημαίνοντας ότι «δεν έχει σημειωθεί πρόοδος για την αποσυμφόρηση της αυξανόμενης στρατιωτικής αναβάθμισης κατά μήκος των γραμμών κατάπαυσης του πυρός». 

Εκφράζει έντονη ανησυχία για «παραβιάσεις μετά την κατασκευή στρατιωτικών εγκαταστάσεων» εντός και πέριξ της νεκρής ζώνης, οι οποίες, όπως σημειώνει, «επιδιώκουν να μεταβάλουν μόνιμα το στρατιωτικό status quo». 

Κατά την εξεταζόμενη περίοδο σημειώθηκε επιβράδυνση στις εγκαταστάσεις συστημάτων επιτήρησης στη νεκρή ζώνη, καθώς τα έργα πλησιάζουν στην ολοκλήρωσή τους. Παρά ταύτα, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ εξακολουθεί να τα θεωρεί σοβαρό παράγοντα ανησυχίας λόγω αποσταθεροποιητικού κινδύνου. Η Εθνική Φρουρά αύξησε οριακά τον αριθμό συσκευών, ενώ οι κατοχικές τουρκικές δυνάμεις προχώρησαν σε νέους πύργους και συσκευές, με παράλληλη καταγραφή και άλλων μη εξουσιοδοτημένων κατασκευών.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην πρακτική της «σκόπιμης θόλωσης της διάκρισης μεταξύ στρατιωτικού και πολιτικού», με απόκρυψη στρατιωτικών θέσεων σε πολιτικές δομές, κάτι που «εγείρει σοβαρές ανησυχίες».

Κομβικό ρόλο στη διατήρηση της σταθερότητας εξακολουθεί να διαδραματίζει η ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Ο κ. Γκουτέρες τονίζει ότι η Αποστολή «παίζει ουσιαστικό ρόλο στην αποκλιμάκωση χαμηλού επιπέδου εντάσεων και στη διαφύλαξη της ακεραιότητας της νεκρής ζώνης», προειδοποιώντας ωστόσο ότι η αποτελεσματικότητά της παραμένει περιορισμένη «χωρίς την πλήρη συνεργασία και των δύο πλευρών». Υπενθυμίζει ότι εναπόκειται στις πλευρές να «σεβαστούν την ακεραιότητα της νεκρής ζώνης και να αποτρέπουν μη εξουσιοδοτημένες στρατιωτικές και πολιτικές δραστηριότητες».

Αρνητική αξιολόγηση γίνεται και για τη συνεχιζόμενη στασιμότητα στο ζήτημα του οροπεδίου Πύλας, με τον Γενικό Γραμματέα να σημειώνει ότι η «συνεχιζόμενη αναστολή της εφαρμογής της συμφωνίας δεν συμβάλλει στη σταθερότητα» και να καλεί τις πλευρές να συνεργαστούν με την ΟΥΝΦΙΚΥΠ για «να βρεθεί τρόπος που θα οδηγήσει σε πρόοδο».

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μονομερείς ενέργειες που ενδέχεται να αναζωπυρώσουν τις εντάσεις. Ο κ. Γκουτέρες επαναλαμβάνει την «ανησυχία του για την κατάσταση στην περιφραγμένη περιοχή των Βαρωσίων» και τη «μη ανταπόκριση στην έκκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας για αναστροφή των ενεργειών» μετά το άνοιγμα του 2020, υπενθυμίζοντας ότι η θέση του ΟΗΕ, βάσει των ψηφισμάτων 550 και 789, «παραμένει αμετάβλητη». Καταδικάζει επίσης τους περιορισμούς στην ελευθερία κινήσεων της ΟΥΝΦΙΚΥΠ σε Βαρώσια, Στροβίλια και αλλού.

Υπό το πρίσμα της «συνεχιζόμενης συμβολής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην ειρήνη και τη σταθερότητα», ο Γενικός Γραμματέας εισηγείται στο Συμβούλιο Ασφαλείας την ανανέωση της εντολής της Αποστολής για ακόμη 12 μήνες, έως τις 31 Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, εκφράζει τις ευχαριστίες του προς τον νέο Ειδικό Αντιπρόσωπό του και Επικεφαλής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, Χασίμ Ντιάν, για την «αφοσιωμένη ηγεσία» του, καθώς και προς το σύνολο του προσωπικού της Αποστολής για τη «σταθερή δέσμευσή του στην υπόθεση της ειρήνης στο νησί».

Πηγή: ΚΥΠΕ