ALPHA της Κυριακής

«Θα δούμε καμιά καλή ταινία, τι θα γίνει;». Όλο και πιο συχνά ακούγεται αυτή η φράση από διαφορετικά ηλικιακά γκρουπ, κυρίως όμως άνω των 40 ετών

Σε μια εποχή όχι και τόσο μακρινή είμασταν όλοι λίγο-πολύ cinecultured. οι ταινίες δεν μας διασκέδαζαν απλώς, έδιναν τον τόνο σε όλα, από τη μόδα μέχρι τις φιλίες, και μας χάριζαν στιγμές συλλογικής έκστασης.

Το Jurassic Park, η Σιωπή των Αμνών, το Matrix, το Ghostbusters, ο Νονός, το Star Wars, το Pulp Fiction μπορούσαν να καθορίσουν τις συζητήσεις στις παρέες, τα δημοσιεύματα στον Τύπο αλλά και ολόκληρες γενιές.

Σήμερα, παρά τις εντυπωσιακές παραγωγές, μοιάζει πιο δύσκολο μια ταινία να αποκτήσει την ίδια πολιτιστική δύναμη. Η Οδύσσεια Του Νόλαν τάραξε τα νερά, φέτος το καλοκαίρι, αλλά κυρίως για να δημιουργήσει οπαδούς κι εχθρούς.

Ιδού μερικοί λόγοι που εξηγούν το γεγονός ότι το σινεμά δεν κάνει την καρδιά μας να χτυπάει τόσο δυνατά

1. Υπάρχει πάρα πολύ (και ΑΙ) περιεχόμενο για να δημιουργηθούν κοινές κινηματογραφικές στιγμές

Τη δεκαετία του ’90, το Jurassic Park ήταν μια ταινία που έπρεπε οπωσδήποτε να δει κανείς, επειδή οι εναλλακτικές επιλογές ήταν περιορισμένες και η φήμη του εξαπλωνόταν σαν φωτιά. Σήμερα, η λίστα με τις ταινίες που θέλει να δει κανείς είναι θαμμένη κάτω από ένα βουνό από πρωτότυπες παραγωγές του Netflix, υψηλού επιπέδου δραματικές σειρές καλωδιακών καναλιών, αναλυτικά βίντεο στο YouTube και σειρές στο TikTok — όλα προσαρμοσμένα στην αλγοριθμική φούσκα του κάθε χρήστη.

Όταν το «E.T.» βγήκε στις αίθουσες το 1982, παρέμεινε εκεί για σχεδόν ένα χρόνο. Σήμερα, ακόμη και οι υποψήφιες για Όσκαρ ταινίες είναι τυχερές αν καταφέρουν να γίνουν trend για κάνα δίμηνο πριν εξαφανιστούν στον άβυσσο του streaming.

Με τόσες πολλές επιλογές και χωρίς έναν κεντρικό πολιτιστικό παλμό, είναι σπάνιο μια ταινία να γίνει «το αυγό ημέρας».

2. Το streaming άλλαξε τον τρόπο που παρακολουθούμε και σκότωσε τον ενθουσιασμό

Ποιος μπορεί να ξεχάσει τότε που ξεροσταλιάζαμε στην ουρά για τις μεσάνυχτες πρεμιέρες; Τη συλλογική αναπνοή που κρατούσε όταν μια αίθουσα γεμάτη άγνωστους βίωνε μαζί μια ανατροπή στην πλοκή;

Αυτό το κοινό τελετουργικό έχει πλέον εξαφανιστεί σε μεγάλο βαθμό, τώρα που οι περισσότερες ταινίες καταλήγουν χωρίς τυμπανοκρουσίες στις πλατφόρμες streaming.

Όταν το «The Irishman» βγήκε στο Netflix, δεν υπήρχε Σαββατοκύριακο πρεμιέρας, ούτε γεμάτες αίθουσες, απλώς εκατομμύρια άνθρωποι που το παρακολουθούσαν με διαφορετικούς ρυθμούς, μερικοί χωρίζοντάς το σε επεισόδια, άλλοι χωρίς να το τελειώσουν ποτέ –μεταξύ αυτών των τελευταίων κι εγώ, το ομολογώ.

Η συλλογική εμπειρία που έκανε τις ταινίες να μοιάζουν με πολιτιστικά Χριστούγεννα έχει αντικατασταθεί από την ευκολία του να βλέπουμε οτιδήποτε, όποτε θέλουμε, συχνά επιπόλαια στα κινητά μας.

To Matrix έκανε τα μαύρα δερμάτινα παλτά σύμβολο όσων αισθάνονταν Νίο της νύχτας, ενώ η ταινία Garden State αναζωογόνησε την αγάπη νιας ολόκληρης γενιάς για τις indie κιθάρες στο σάουντρακ

3. Οι ταινίες δεν καθορίζουν πια τις τάσεις -το TikTok το κάνει

Το Clueless και το Βασικό Ένστικτο επηρέασαν τη μόδα των ’90s και το Matrix έκανε τα μαύρα δερμάτινα παλτά σύμβολο όσων αισθάνονταν Νίο της νύχτας, ενώ η ταινία Garden State αναζωογόνησε την αγάπη νιας ολόκληρης γενιάς για τις indie κιθάρες στο σάουντρακ.

Τώρα, τα πράγματα έχουν αντιστραφεί, οι ταινίες κυρίως γίνονται meme του TikTok ή χρησιμοποιούν viral αργκό για να παραμείνουν επίκαιρες. Η πολιτιστική σκυτάλη έχει περάσει στα κοινωνικά μέσα, και οι ταινίες ακολουθούν, αντί να ηγούνται. Βλέπε Backrooms και Obsession.

4. Οι σταρ δεν είναι πλέον εγγύηση επιτυχίας

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ονόματα όπως η Τζούλια Ρόμπερτς, ο Ντένζελ Ουάσινγκτον και ο Τομ Χανκς αρκούσαν για να σηκώσουν μια ταινία στις πλάτες τους, χωρίς να χρειάζεται καμία «κάπα του σούπερμαν».

Σήμερα, ακόμη και ένας κορυφαίος ηθοποιός δυσκολεύεται να κάνει μια ταινία επιτυχία χωρίς ένα μεγάλο franchise πίσω της.

Ο Γουίλ Σμιθ δεν μπόρεσε να σώσει το «Gemini Man», η Τζένιφερ Λόρενς δεν κατάφερε να διατυμπανίσει το Κόκκινο Σπουργίτι στα πέρατα του κόσμου, ενώ η ταινία του Λεονάρντο Ντι Κάπριο «Don’t Look Up» χρειάστηκε την πλατφόρμα του Netflix.

Η έννοια του «αστέρα του κινηματογράφου» που ξεπερνά τα όρια της ίδιας της ταινίας έχει ξεθωριάσει. Αυτό πιθανώς οφείλεται στο γεγονός ότι τα κοινωνικά δίκτυα έχουν απομυθοποιήσει τις διασημότητες και έχουν μετατρέψει τους καθημερινούς influencers σε σούπερ σταρ.

Μην πάμε μακριά, το Digger του μάστερ του μπλοκμπάστερ, Τομ Κρουζ, δεν τσουλάει διόλου στο Box office.

Ο Γουίλ Σμιθ δεν μπόρεσε να σώσει το «Gemini Man», η Τζένιφερ Λόρενς δεν κατάφερε να διατυμπανίσει το Κόκκινο Σπουργίτι στα πέρατα του κόσμου, ενώ η ταινία του Λεονάρντο Ντι Κάπριο «Don’t Look Up» χρειάστηκε την πλατφόρμα του Netflix

5. Η εξαφάνιση των διαμαντιών μεσαίου προϋπολογισμού

Εκείνη η εποχή που οι ταινίες δεν έπρεπε να είναι είτε υπερπαραγωγές των 200 εκατομμυρίων δολαρίων είτε ανεξάρτητες ταινίες των 5 εκατομμυρίων δολαρίων για να σου ραγίσουν την καρδιά, χάθηκαν.

Είναι γεγονός ότι κάποτε υπήρχε μια χρυσή τομή: Η ρομαντική κωμωδία των 30 εκατομμυρίων δολαρίων, το θρίλερ με τις ανατροπές, το δράμα για ενήλικες που δεν απολογούνταν για το γεγονός ότι ήταν απλώς μια καλή ιστορία.

Ταινίες όπως «Ο διάβολος φοράει Prada», «Ocean’s Eleven», «Erin Brockovich» — όλες αυτές κινούνταν άνετα σε αυτό το μεσαίο μήκος προϋπολογισμού. Σήμερα, αυτές οι ταινίες είτε έχουν εξαφανιστεί εντελώς είτε έχουν περάσει αθόρυβα στις πλατφόρμες streaming, στερημένες από τη στιγμή τους να λάμψουν.

6. Οι αλγόριθμοι αποφασίζουν τι θα δούμε

Όταν περπατούσες σε ένα βιντεοκλάμπ (είμαι generation X, τι να κάνουμε;), έβλεπες αφίσες ταινιών που δεν είχες ακούσει ποτέ, μιλούσες με υπαλλήλους που σου πρότειναν κρυμμένα αριστουργήματα ή απλά αναγκαζόσουν να εξερευνήσεις πέρα από τους γνωστικούς σου ορίζοντες.

Οι αλγόριθμοι έχουν εξαλείψει αυτή την ευτυχή σύμπτωση, προσφέροντάς μας περισσότερα από αυτά που έχουμε ήδη παρακολουθήσει. Το σύστημα προτάσεων του Netflix μπορεί να είναι τεχνικά εντυπωσιακό, αλλά δημιουργεί «θάλαμους ηχούς» όπου δεν συναντάμε ποτέ το απροσδόκητο αριστούργημα. Έτσι, είναι δυσκολότερο να ανακαλύψουμε τυχαία ένα νέο Donnie Darko.

Ταινίες όπως η Erin Brockovich κινούνταν άνετα σε ένα μεσαίο μήκος προϋπολογισμού. Σήμερα, αυτές οι ταινίες είτε έχουν εξαφανιστεί εντελώς είτε έχουν περάσει αθόρυβα στις πλατφόρμες streaming

7. Οι ταινίες δεν έχουν πια χρόνο να αναπνεύσουν

Τόσο το Τελευταία Έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ όσο και το Στην Τρέλα του Γραφείου απέτυχαν αρχικά, πριν βρουν το κοινό τους χάρη στη διαφήμιση από στόμα σε στόμα και τις ενοικιάσεις βιντεοταινιών. Το «My Big Fat Greek Wedding» παρέμεινε στις αίθουσες για σχεδόν ένα χρόνο, εξελισσόμενο σταδιακά από μια μικρή κυκλοφορία σε ταινίας αναφοράς.

Οι σημερινές ταινίες δεν έχουν αυτή την ευκαιρία, αν δεν αποδώσουν αμέσως, θεωρούνται αποτυχίες και εξαφανίζονται από τη συζήτηση.

Η εμμονή της βιομηχανίας με τα νούμερα του πρώτου Σαββατοκύριακου έχει δημιουργήσει μια κουλτούρα όπου οι ταινίες απλά δεν επιτρέπεται να αναπτυχθούν οργανικά.

8. Ο διάλογος για τον κινηματογράφο έχει αντικατασταθεί από τα «hot takes» -ελληνιστί οι έντονες απόψεις στα σόσιαλ

Η κινηματογραφική κριτική κατείχε κάποτε μια θέση που απέπνεε σεβασμό στις εφημερίδες και τα περιοδικά. Αν το είχε γράψει ο Γιάννης Ζουμπουλάκης αυτό ήταν.

Ο σημερινός διάλογος κινείται με αστραπιαία ταχύτητα, με βίντεο αντιδράσεων, κριτικές 280 χαρακτήρων και μιμίδια που περιορίζουν βαθιές και πολεπίπεδες ταινίες σε μεμονωμένες στιγμές. Οι ταινίες δεν έχουν χρόνο να αφομοιωθούν πριν το διαδίκτυο αποφασίσει αν είναι αριστουργήματα ή αποτυχίες.

Θυμάστε όταν το «The Big Lebowski» θεωρήθηκε αρχικά απογοήτευση μετά το «Fargo», πριν αναγνωριστεί σταδιακά ως κλασική ταινία; Αυτού του είδους η αργή επανεκτίμηση φαίνεται αδύνατη σε μια εποχή όπου οι ταινίες κρίνονται πριν καν εμφανιστούν οι τίτλοι τέλους.

Παρ’ όλα αυτά, η μαγεία δεν έχει χαθεί εντελώς. Ταινίες όπως τα Παράσιτα, το Poor Things ή το Everything Everywhere All at Once αποδεικνύουν ότι το σινεμά μπορεί ακόμη να μας παρασύρει

9. Μεγαλώσαμε -και το ίδιο έκανε και η βιομηχανία

Ίσως αυτός να είναι ο πιο σημαντικός λόγος. Ο Τιτανικός, το Forrest Gump ή το Back to the Future μας συγκίνησαν σε μια εποχή που όλα έμοιαζαν καινούργια.

Οι ταινίες που μας διαμόρφωσαν μας άγγιξαν σε καθοριστικές στιγμές, όταν όλα φάνταζαν σημαντικά. Πέρα όμως από τη νοσταλγία, η ίδια η βιομηχανία έχει αλλάξει ριζικά. Το Χόλιγουντ έχει γίνει όλο και πιο εταιρικό, με αποφάσεις που λαμβάνονται από κολοσσούς που εστιάζουν στα τριμηνιαία κέρδη και όχι σε κινηματογραφιστές με ξεχωριστή φωνή.

Σκηνοθέτες όπως ο Μάρτιν Σκορσέζε, ο Σπάικ Λι και η Τζέιν Κάμπιον δημιουργούν πλέον ταινίες για πλατφόρμες streaming, επειδή τα παραδοσιακά στούντιο δεν είναι διατεθειμένα να ρισκάρουν για τις οράματά τους.

Παρ’ όλα αυτά, η μαγεία δεν έχει χαθεί εντελώς. Ταινίες όπως τα Παράσιτα, το Poor Things ή το Everything Everywhere All at Once αποδεικνύουν ότι το σινεμά μπορεί ακόμη να μας παρασύρει. Ωστόσο αυτές οι εξαιρέσεις απλώς υπογραμμίζουν πόσο σπάνιες έχουν γίνει τέτοιες στιγμές σε ένα σύστημα που έχει βελτιστοποιηθεί για την προβλεψιμότητα και όχι για την αποκάλυψη.

Πηγή: in.gr