Η Ευρώπη της Συμπερίληψης 

*Της Χριστιάνας Ξενοφώντος

Κάποτε πιστεύαμε πως η Ευρώπη ήταν μια κατάκτηση στην ιστορία. Ένας χώρος δημοκρατίας, ελευθερίας, ισότητας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων που είχε πλέον θωρακιστεί απέναντι στον φόβο, τον φανατισμό και τον σκοταδισμό. Σήμερα, παρακολουθώντας όσα συμβαίνουν γύρω μας, και ιδιαίτερα όσα διαδραματίζονται αυτή την προεκλογική περίοδο στην Κύπρο, αντιλαμβάνομαι όλο και περισσότερο πως τίποτα τελικά δεν είναι ούτε αυτονόητο ούτε δεδομένο. Ούτε η δημοκρατία. Ούτε η ελευθερία. 

Και ίσως γι’ αυτό η φετινή Ημέρα της Ευρώπης έχει μεγαλύτερη πολιτική σημασία από άλλες χρονιές. Γιατί η ίδια η Ευρώπη δοκιμάζεται καθημερινά μέσα στις ίδιες της τις κοινωνίες. Δεν δοκιμάζεται μόνο στα γεωπολιτικά μέτωπα ή στις Βρυξέλλες. Δοκιμάζεται στον τρόπο που μιλάμε μεταξύ μας. Στον τρόπο που πολιτευόμαστε. Στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον. Στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη συμμετοχή και την ευθύνη μας ως πολίτες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δημιουργήθηκε μόνο ως οικονομική ένωση. Δημιουργήθηκε από την ανάγκη προστασίας της δημοκρατίας, της ειρήνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας μετά από μια Ευρώπη που γνώρισε τον φασισμό, τον βαθύ διχασμό και τον πόλεμο. Γι’ αυτό και η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι μόδα που φιγουράρει σε πολιτικές ατζέντες. Είναι η καρδιά της ευρωπαϊκής ιδέας.

Δυστυχώς, σε ολόκληρη την Ευρώπη, και στην Κύπρο, βλέπουμε όλο και πιο συχνά τη δημοκρατία να φθείρεται. Όχι μόνο θεσμικά, αλλά και μέσα από την κανονικοποίηση του μίσους και της παραπληροφόρησης. Τις τελευταίες εβδομάδες είδαμε να επιστρέφει ένας λόγος ακραίος, διχαστικός και βαθιά σκοτεινός. Είδαμε ανθρώπους να στοχοποιούνται για τη διαφορετικότητά τους. Είδαμε τα ανθρώπινα δικαιώματα να παρουσιάζονται περίπου ως απειλή. Είδαμε τη ρητορική μίσους να μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής επιβίωσης. Και αυτό δεν μπορεί να μας αφήνει αδιάφορους.

Προσωπικά, εδώ και μέρες βλέπω ξανά να αναπαράγονται δημόσιες τοποθετήσεις μου από τις Ευρωεκλογές του 2024, όταν ήμουν υποψήφια με το ψηφοδέλτιο του Δημοκρατικού Συναγερμού, επειδή μίλησα καθαρά υπέρ της συμπερίληψης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ισότητας. Δεν πρόκειται να απολογηθώ γι’ αυτό. Αντιθέτως, θεωρώ πολύ πιο ανησυχητικό το γεγονός ότι εν έτει 2026 εξακολουθούν κάποιοι να θεωρούν πολιτικό εργαλείο τον φόβο, τον στιγματισμό και τη στοχοποίηση συμπολιτών μας.

Η δημοκρατία δεν λειτουργεί α λα καρτ. Δεν μπορεί να ζητάς την ψήφο όλων και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζεις κάποιους ανθρώπους ως λιγότερο άξιους αξιοπρέπειας, σεβασμού ή εκπροσώπησης. Ταυτόχρονα, βλέπουμε ένα πολιτικό σύστημα που μοιάζει να εξαντλείται όλο και περισσότερο. “Νέα” πρόσωπα και “νέοι” πολιτικοί σχηματισμοί εμφανίζονται ως αντισυστημικές λύσεις, αξιοποιώντας τη γενικευμένη απογοήτευση των πολιτών. Ας συμφωνήσουμε σε κάτι: η ανανέωση στην πολιτική είναι αναγκαία. Η συμμετοχή περισσότερων ανθρώπων στη δημόσια ζωή είναι υγιής για κάθε δημοκρατία. Όμως, η απαξίωση της γνώσης, της πολιτικής επάρκειας και της ουσίας δεν είναι ανανέωση. Είναι κίνδυνος.

Η πολιτική δεν είναι ατάκες και αλγόριθμοι. Είναι ευθύνη, είναι θεσμοί. Είναι αποφάσεις που επηρεάζουν τις ζωές μας. Και γι’ αυτό οφείλουμε να είμαστε πολύ πιο προσεκτικοί απέναντι στην εύκολη γοητεία της ατάκας “όλοι είναι ίδιοι”. Διότι όταν η κοινωνία σταματά να απαιτεί σοβαρότητα, γνώση και επάρκεια από όσους ζητούν να την εκπροσωπήσουν, τότε ανοίγει επικίνδυνα την πόρτα στον λαϊκισμό, στην ανευθυνότητα και τελικά στον κατακερματισμό της ίδιας της δημοκρατίας.

Η φετινή Ημέρα της Ευρώπης αποκτά για εμάς στην Κύπρο ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Είμαστε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένα κράτος που εξακολουθεί να κουβαλά άλυτο το εθνικό του ζήτημα, την κατοχή και τη διαρκή ανάγκη υπεράσπισης του διεθνούς δικαίου. Δεν μπορούμε, λοιπόν, να επικαλούμαστε την Ευρώπη μόνο όταν μιλάμε για ασφάλεια, κυριαρχία ή γεωπολιτική προστασία. Οφείλουμε να υπερασπιζόμαστε και τις ίδιες τις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε: τη δημοκρατία, τη συμπερίληψη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Οι επερχόμενες βουλευτικές εκλογές δεν κουβαλούν μόνο την αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει κάθε εκλογική διαδικασία. Κουβαλούν και μια πιο ουσιαστική επιλογή: σε τι είδους κοινωνία θέλουμε να ζούμε. Θέλουμε μια κοινωνία που θα αντιμετωπίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα ως επιλεκτική υπόθεση; Που θα μιλά για ανθρωπισμό μόνο όταν δεν υπάρχει πολιτικό κόστος; Που θα επενδύει ξανά και ξανά στον φόβο, στον θυμό και στον διχασμό για λίγες ψήφους περισσότερες; Ή θέλουμε μια κοινωνία πολιτικά ώριμη, θεσμικά σοβαρή και πραγματικά ευρωπαϊκή;

Γιατί το να ανοίγεις τέτοια ζητήματα δεν είναι πολιτική τόλμη. Είναι πολιτική υποχρέωση. Είναι ζήτημα αντίληψης της κοινωνικής πραγματικότητας και ευθύνης απέναντι στους πολίτες. Να διασφαλίζεις τα νομικά τους δικαιώματα, να τους κατοχυρώνεις την ισότητα, να προστατεύεις την αξιοπρέπειά τους.

Σύμφωνα με το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο , σχεδόν τρεις στους τέσσερις Ευρωπαίους θεωρούν ότι η χώρα τους έχει ωφεληθεί από τη συμμετοχή στην ΕΕ, ενώ η ίδια η Ένωση εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως πυλώνας σταθερότητας και ασφάλειας σε έναν ασταθή κόσμο. Αυτό από μόνο του είναι μια υπενθύμιση ότι η Ευρώπη παραμένει κάτι πολύ μεγαλύτερο από οικονομία και θεσμούς. Είναι κοινότητα αξιών και ευθύνης.

Η ιστορία δεν γράφεται από τις εύκολες αποφάσεις. Γράφεται από τις κοινωνίες που καταλαβαίνουν έγκαιρα τι διακυβεύεται μπροστά τους. Και σήμερα το διακύβευμα δεν είναι μόνο εκλογικό. Είναι βαθιά πολιτικό και αξιακό. Είναι η κανονικοποίηση του φόβου, της στοχοποίησης και της φθηνής δημαγωγίας. Είναι η προσπάθεια να παρουσιαστεί ο διχασμός ως αυθεντική φωνή της κοινωνίας και τα ανθρώπινα δικαιώματα ως κάτι δευτερεύον, ως κάτι που συζητείται μόνο όταν δεν κοστίζει πολιτικά.

Η Ευρώπη δεν είναι απλώς μια πολιτική ή οικονομική ένωση. Είναι μια συνεχής άσκηση δημοκρατίας. Και η δημοκρατία απαιτεί ωριμότητα, θεσμική σοβαρότητα, πολιτική ευθύνη και ξεκάθαρες θέσεις. Ιδιαίτερα για εμάς στην Κύπρο, που εξακολουθούμε να ζητούμε από την Ευρώπη να στέκεται απέναντι στην κατοχή και στην παραβίαση του διεθνούς δικαίου, η υπεράσπιση των ίδιων των ευρωπαϊκών αξιών μέσα στη δική μας κοινωνία δεν μπορεί να είναι επιλεκτική.

Η συμπερίληψη δεν είναι προεκλογικό σύνθημα. Είναι πολιτική στάση. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο, τη δημοκρατία και τον ρόλο της πολιτικής μέσα σε μια κοινωνία.

Μακάρι η φετινή Ημέρα της Ευρώπης να είναι μια καλή υπενθύμιση για όλους μας, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις βουλευτικές εκλογές στην Κύπρο, ότι η δημοκρατία δεν γιορτάζεται μόνο με σημαίες, επετείους και δηλώσεις. Γιορτάζεται και δοκιμάζεται μέσα από τις επιλογές μας. Από τους ανθρώπους που επιλέγουμε να μας εκπροσωπούν. Από τις αξίες που αποφασίζουμε να υπερασπιστούμε δημόσια, ακόμη και όταν αυτό έχει πολιτικό κόστος.