Η Σταυριάνα Κοφτερός, μία από τις ελάχιστες γυναίκες στην Κύπρο που δραστηριοποιούνται ενεργά στον χώρο των καινοτόμων επιχειρήσεων και των επενδύσεων, εξηγεί με απλό και ουσιαστικό τρόπο πώς η Κύπρος και οι εγχώριοι επιχειρηματίες μπορούν να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι καινοτόμες τεχνολογίες και τα ευρωπαϊκά επενδυτικά εργαλεία. Με έμφαση στον ρόλο του European Innovation Council (EIC), αλλά και στη στήριξη γυναικών ιδρυτριών στη δημιουργία και ανάπτυξη deep-tech επιχειρήσεων, αναδεικνύει πώς το κυπριακό οικοσύστημα μπορεί να μετατρέψει την επιστημονική αριστεία σε βιώσιμη επιχειρηματική επιτυχία.

Η Κύπρος διαθέτει επιστήμονες, Κέντρα Αριστείας και ερευνητικά αποτελέσματα παγκόσμιας κλάσης. Αυτό που εξακολουθεί να λείπει, ωστόσο, είναι η συστηματική μετατροπή αυτής της γνώσης σε εταιρείες με διεθνή προσανατολισμό και πραγματικό εμπορικό αντίκτυπο. Με αφορμή την Ημερίδα Πληροφόρησης του European Innovation Council (EIC) που θα πραγματοποιηθεί στη Λευκωσία στις 18 Φεβρουαρίου, στο ξενοδοχείο Hilton Park, η Σταυριάνα Κοφτερός, ιδρύτρια και συνεταίρος της W11 Ventures, εξηγεί γιατί το EIC δεν λειτουργεί ως ένας ακόμη φορέας επιχορηγήσεων, αλλά ως στρατηγικός επενδυτής με παγκόσμιες φιλοδοξίες και φωτίζει κρίσιμα ζητήματα όπως τα πραγματικά κριτήρια αξιολόγησης των deep-tech startups, τη σημασία του product–market fit και της ομάδας, αλλά και την υποεκπροσώπηση των γυναικών στη δημιουργία και ηγεσία deep tech επιχειρήσεων.  

Ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη παρανόηση γύρω από τον ρόλο του EIC και πώς αυτή επηρεάζει την αντίληψη των startups για την ευρωπαϊκή αγορά βαθιάς τεχνολογίας (deep-tech);
Η μεγαλύτερη παρανόηση είναι ότι πρόκειται για ακόμη μία πρόσκληση επιχορήγησης που εστιάζει αποκλειστικά στην επιστήμη και την έρευνα, με μακρά και γραφειοκρατική διαδικασία υποβολής. Καταρχάς, δεν είναι απλώς μια επιχορήγηση. Παρόλο που η επιστήμη αιχμής και η τεχνολογία που προσφέρει σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα είναι ζωτικής σημασίας, το EIC λειτουργεί ως ο μεγαλύτερος θεσμικός επενδυτής deep-tech στην Ευρώπη και ενεργεί ως τέτοιος. Αυτό σημαίνει ότι αναζητάμε στοιχεία που θα έψαχνε κάθε μεγάλος επενδυτής: μια μεγάλη αγορά της τάξης των δισεκατομμυρίων, φιλόδοξες προβλέψεις, επικυρωμένο επιχειρηματικό μοντέλο, αποδεδειγμένη ταύτιση προϊόντος-αγοράς (Product-Market-Fit), ένα σχετικό πλάνο εισόδου στην αγορά (Go-To-Market) και, οπωσδήποτε, μια εξαιρετική ομάδα, ικανή να υλοποιήσει το όραμα – ακόμη και μέσα από αναγκαίες προσαρμογές – με κίνητρα ανάλογα με το στάδιο της εταιρείας, διάθεση χρηστής διακυβέρνησης κατ’  ελάχιστο και καθαρό πίνακα κεφαλαιοποίησης (cap table). Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα απλούστευσης, καθιστώντας τη διαδικασία πολύ πιο φιλική προς τον χρήστη και την επιχείρηση. Η συνεργασία με την ομάδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – η οποία, σημειωτέον, είναι εξαιρετική και παρακολουθεί στενά την πρόοδο και τα ορόσημα της κάθε εταιρείας – είναι γενικά πολύ πιο ομαλή από ό,τι φαντάζονται πολλοί όταν εξετάζουν το ενδεχόμενο υποβολής αίτησης στο πρόγραμμα. Οι project officers, οι program managers και η ομάδα των υπηρεσιών επιχειρηματικής επιτάχυνσης (BAS) είναι εξαιρετικά υποστηρικτικοί προς τους δικαιούχους.

Πώς έχει αλλάξει το προφίλ των εταιρειών που καταφέρνουν να προσελκύσουν το ενδιαφέρον του EIC τα τελευταία χρόνια; Παρατηρείτε νέους τύπους ιδρυτών, τεχνολογιών ή επιχειρηματικών μοντέλων;
Το EIC είναι ένα σχετικά νέο και ταχύτατα εξελισσόμενο μοντέλο προγραμμάτων, το οποίο προέκυψε από τη συγχώνευση δύο ξεχωριστών προγραμμάτων που στήριζαν μελλοντικές τεχνολογίες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις πιο ευρέως. Σήμερα, εστιάζει σε deep-tech startups με τεράστιες προοπτικές να προσφέρουν αξία σε μεγάλο αριθμό Ευρωπαίων, προοπτικές κλιμάκωσης και ομάδες με υψηλές φιλοδοξίες. Ενώ στην αρχή, πριν από σχεδόν δέκα χρόνια, η έμφαση δινόταν μόνο στην επιχορήγηση, τώρα το EIC στηρίζει εταιρείες που επιζητούν μεγάλες ενισχύσεις κεφαλαίου μέσω του επενδυτικού Ταμείου του EIC (EIC Fund), το οποίο βοηθά στην εξασφάλιση περαιτέρω χρηματοδότησης από συνεπενδυτές. Από την εμπειρία μου στις επιτροπές αξιολόγησης επένδυσης τα τελευταία χρόνια, βλέπω ότι το προφίλ των εταιρειών αυτών έχει μετατοπιστεί ελαφρώς: αν και εξακολουθούμε να βλέπουμε μια μίξη από startups πρώιμου σταδίου μέχρι εταιρείες που έχουν ήδη εξασφαλίσει επένδυση σε διψήφια νούμερα εκατομμυρίων, οι σημερινές startups αντιμετωπίζουν το EIC Fund πιο στρατηγικά. Όντως η στήριξη από το EIC αποτελεί ένα ισχυρό σήμα εμπιστοσύνης για τους ιδιώτες επενδυτές.

Ποια στοιχεία λείπουν από τον δημόσιο διάλογο γύρω από το Πρόγραμμα Εργασίας του EIC που θεωρείτε σημαντικό να κατανοήσει η επιχειρηματική κοινότητα στην Κύπρο;
Η αποστολή του EIC είναι μοναδική σε παγκόσμιο επίπεδο και πρέπει να γίνει πλήρως κατανοητή αν θέλουμε οι κυπριακές εταιρείες να εξασφαλίσουν περισσότερη στήριξη. Στόχος είναι η δημιουργία μιας νέας γενιάς ευρωπαϊκών εταιρειών τεχνολογίας παγκόσμιας κλάσης, οι οποίες θα παραμείνουν και θα αναπτυχθούν στην ήπειρο. Το πρόγραμμα υποστηρίζει όλη τη διαδρομή της καινοτομίας: από την έρευνα πολύ πρώιμου σταδίου και τη δημιουργία τεχνοβλαστών (spin-offs), μέχρι την ανάπτυξη προϊόντων και την κλιμάκωση των εταιρειών. Προσφέρει έναν μοναδικό συνδυασμό επιχορηγήσεων και επενδύσεων (ίδια κεφάλαια) μέσω του EIC Fund, το οποίο πραγματοποιεί σημαντικές συμμετοχές στο μετοχικό κεφάλαιο. Επιπλέον, διαθέτουμε τις Υπηρεσίες Επιχειρηματικής Επιτάχυνσης (Business Acceleration Services), που προσφέρουν πρόσβαση σε εμπειρογνωμοσύνη, πελάτες, αγορές και επενδυτές αλλά και σε εταίρους καινοτομίας σε όλη την Ευρώπη και πέραν αυτής. Για να πετύχει μια αίτηση, είναι κρίσιμο να αντιληφθεί κανείς πρώτα τι θέλει να πετύχει το πρόγραμμα και αν το έργο του εξυπηρετεί αυτή τη συνολική αποστολή. Πάντως, οφείλω να ομολογήσω ότι θα μπορούσαμε να είμαστε πιο αποτελεσματικοί στην επικοινωνία των θεματικών προκλήσεων και των στρατηγικών τεχνολογιών.

Ποιοι εξωτερικοί παράγοντες – όπως οι γεωπολιτικές εξελίξεις ή τα τεχνολογικά άλματα – επηρεάζουν περισσότερο την ικανότητα των κυπριακών εταιρειών να απορροφήσουν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση;
Ένα μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης απαιτεί ένα ποσοστό συγχρηματοδότησης από ιδιωτικά κεφάλαια. Η αγορά των Angel Investors και των ταμείων Venture Capitals στον τομέα του deep-tech στην Κύπρο είναι ακόμη αναδυόμενη και περιορισμένη. Παρόλο που η Κύπρος διαθέτει έρευνα παγκόσμιας κλάσης – με 7 Κέντρα Αριστείας που συγχρηματοδοτούνται από την Ε.Ε. και εξαιρετικές επιδόσεις στα έγκριτα ERC – το ιδιωτικό κεφάλαιο με διάθεση για επενδύσεις στις επιστήμες ζωής και την υγεία παραμένει σπάνιο και αυτό δημιουργεί ένα μεγαλύτερο κενό προς κάλυψη. Ευτυχώς, τα προγράμματα πρώιμου σταδίου του EIC (Pathfinder και Transition) δεν απαιτούν καθόλου ιδιωτική συμμετοχή. Ωστόσο, το EIC Accelerator, το Fund και η πρωτοβουλία STEP απαιτούν ένα αρκετά ψηλό επίπεδο ιδιωτικής συνεπένδυσης, κάτι που οι κυπριακές εταιρείες πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη κατά τον σχεδιασμό της στρατηγικής τους.

Αν έπρεπε να ορίσετε ένα «σημείο καμπής» για την Κύπρο στην πορεία της προς την καινοτομία, ποιο θα ήταν αυτό;
Θα έλεγα ότι η Στρατηγική “Innovate Cyprus” (2019–2023) επέφερε μεγάλες αλλαγές προς μια πιο καινοτόμο οικονομία εδώ στην Κύπρο. Εισήγαγε πυλώνες για την καινοτόμο επιχειρηματικότητα και τη μεταφορά τεχνογνωσίας, με στόχο τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ ακαδημαϊκής έρευνας και εμπορικών προϊόντων, μετατοπίζοντας την εστίαση από την έρευνα σε ένα διεθνώς ανταγωνιστικό οικοσύστημα καινοτομίας. Στον Ευρωπαϊκό Πίνακα Αποτελεσμάτων Καινοτομίας (EIS) του 2021, η Κύπρος σημείωσε τη δεύτερη καλύτερη βελτίωση στην Ε.Ε., με την επίδοση καινοτομίας της να αυξάνεται κατά περισσότερο από 25% (πάνω από το διπλάσιο του μέσου όρου της Ε.Ε.) τα δύο προηγούμενα έτη. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Πίνακα Αποτελεσμάτων Καινοτομίας του 2025, η Κύπρος είναι Μέτρια Καινοτόμος (Moderate Innovator), στο 84,1% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Κατατάσσεται 17^η μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε. και 21^η μεταξύ της Ε.Ε. και των γειτονικών χωρών. Έχουμε κάνει τεράστια άλματα, αλλά έχουμε ακόμα δρόμο για να εδραιωθούμε στην κορυφή.

Ποια είναι η πιο συνηθισμένη λανθασμένη συμβουλή που ακούτε να δίνεται σε νέους ιδρυτές στην Κύπρο σχετικά με την ανάπτυξη και τη χρηματοδότηση;
Υπάρχουν αρκετές είναι η αλήθεια. Στην κορυφή της λίστας θα έβαζα την άποψη ότι η χρηματοδότηση μέσω επιχορηγήσεων είναι «δωρεάν χρήμα». Δεν είναι. Η διεκδίκηση επιχορηγήσεων απαιτεί χρόνο και πρέπει να είναι στρατηγικά ευθυγραμμισμένη με τις κύριες δραστηριότητες άντλησης επενδυτικών κεφαλαίων της εταιρείας. Το σημαντικότερο, όμως, είναι η υποτίμηση της σημασίας των «έξυπνων κεφαλαίων», των σωστών αποτιμήσεων (valuations)και των μηχανισμών επικύρωσης σε κάθε επενδυτικό γύρο.

Πώς μπορεί η αύξηση των γυναικών σε ηγετικές θέσεις να επηρεάσει το τοπίο της καινοτομίας, όχι μόνο κοινωνικά, αλλά και όσον αφορά την απόδοση και την ανταγωνιστικότητα;
Είναι πλέον ευρέως αποδεκτό – και αποδεδειγμένο με στοιχεία- ότι οι γυναίκες σε ηγετικές θέσεις οδηγούν σε βελτιωμένη παραγωγικότητα και ανώτερες οικονομικές επιδόσεις. Οι εταιρείες και τα funds με γυναίκες στην ηγεσία, στο C-level ή σε θέσεις Partner αποδίδουν πολύ καλύτερα. Το EIC εφαρμόζει μια σειρά πρωτοβουλιών για την προώθηση των γυναικών τόσο στην καινοτομία όσο και σε ηγετικές θέσεις, όπως το Women Leadership Program και το Women Tech EU, ενώ θέτει και ποσοστώσεις για την πρόσκληση γυναικών σε ηγετικές θέσεις στις τελικές συνεντεύξεις του Accelerator (στόχος το 40%). Θέλω να είμαι σαφής: αυτό δεν αποτελεί σε καμιά περίπτωση κάποια «χάρη» προς τις γυναίκες – όλα τα υπόλοιπα κριτήρια αξιολόγησης παραμένουν σε ισχύ. Πρόκειται για μια θετική «προκατάληψη». Θυμάμαι στις απαρχές του EIC, λήφθηκε μια πολύ ξεκάθαρη στάση με πολύ ισχυρή γυναικεία εκπροσώπηση στις επενδυτικές επιτροπές – ορισμένες επιτροπές αποτελούνταν από 100% γυναίκες κριτές. Μπορείτε να φανταστείτε την αντίδραση; Κυμαινόταν μεταξύ σοκ και απίστευτης έκπληξης. Τέτοιες πράξεις όμως μιλούν πάντα πιο δυνατά και βοηθούν στην εξάλειψη των υποσυνείδητων προκαταλήψεων. Χρειάζονται τέτοιες δράσεις μέχρι να καταστούν παντελώς αχρείαστες.

Σε μια εποχή που πολλές startups στρέφονται προς τις ΗΠΑ και την Ασία, ποια είναι η «κρυφή δύναμη» του ευρωπαϊκού μοντέλου καινοτομίας που δεν γίνεται εύκολα αντιληπτή;
Δεν θα έλεγα ότι οι startups στρέφονται προς τις ΗΠΑ και την Ασία καθεαυτές. Από τη φύση τους, οι startups πρέπει να αναπτυχθούν πέρα από τα σύνορα της χώρας τους και είναι φυσιολογικό – και ζητούμενο – να το κάνουν σε όλες τις ηπείρους, ειδικά σε μεγάλες αγορές με προηγμένα επιχειρηματικά κεφάλαια. Η Ευρώπη, πέρα από ένας υπέροχος τόπος διαβίωσης με απίστευτη έρευνα που περιμένει να εμπορευματοποιηθεί, διαθέτει μια απίστευτη δεξαμενή ταλέντων deep-tech και ενισχύει διαρκώς τις δομές στήριξής της. Το EIC είναι από τα λίγα προγράμματα παγκοσμίως που στηρίζει όλο τον κύκλο ζωής της καινοτομίας προκειμένου να μετατρέψει ερευνητικά αποτελέσματα σε εμπορεύσιμες λύσεις. Το EIC Pathfinder χρηματοδοτεί έρευνα πρώιμου σταδίου, υψηλού ρίσκου, από πολυεπιστημονικές ομάδες με δυνατότητα τεχνολογικών επιτευγμάτων, το Transition βοηθά στη μεταφορά της τεχνολογίας από το εργαστήριο στην αγορά και το EIC Accelerator στοχεύει σε startups deep-tech και ΜΜΕ με καινοτομίες υψηλού αντίκτυπου. Το EIC διαθέτει επίσης μια σειρά πρόσθετων πρωτοβουλιών, όπως οι Υπηρεσίες Επιχειρηματικής Επιτάχυνσης (BAS) και το πρόγραμμα EIC Tech to Market (T2M), για να βοηθήσει στη γεφύρωση του χάσματος από το εργαστήριο στην αγορά. Και όταν επιτέλους περάσει ο κανονισμός EU-INC (με ένα ενιαίο, ψηφιακό και απλό σύνολο κανόνων για τις επιχειρήσεις που θα ισχύει σε ολόκληρη την Ε.Ε.), η Ευρώπη θα γίνει το απόλυτο φυτώριο Μονόκερων.

Ποια πτυχή της διαδικασίας του EIC πιστεύετε ότι παραμένει υποτιμημένη από τις startups, αλλά ουσιαστικά κρίνει την επιτυχία μιας πρότασης;
Η δυναμική της ομάδας κατά το στάδιο της συνέντευξης και ο τρόπος που ανταποκρίνεται στις ερωτήσεις της κριτικής επιτροπής. Μετράει τόσο το τι λέγεται, όσο και το τι ΔΕΝ λέγεται. Οι κριτές μπορούν να διακρίνουν αν μια ομάδα διαθέτει το ταλέντο, τις δεξιότητες, την ανθεκτικότητα και την αποφασιστικότητα να αναπτυχθεί διεθνώς. Το οσμίζονται όπως οι καρχαρίες το αίμα στον ωκεανό.

Κοιτάζοντας 10 χρόνια μπροστά, τι θα λέγατε ότι χρειάζεται επειγόντως να «χτίσει» η Κύπρος για να καταφέρει να δημιουργήσει μια εταιρεία deep-tech παγκόσμιας κλάσης;  Η Κύπρος πρέπει να συνεχίσει δυναμικά την οικοδόμηση του οικοσυστήματος καινοτομίας της, βελτιώνοντας τη συνεργασία μεταξύ startups, επενδυτών και κράτους ώστε να επιταχυνθεί η ανάπτυξη του οικοσυστήματος και να διευκολυνθεί πραγματικά η εμπορευματοποίηση της έρευνας και η δημιουργία εγχώριων funds για deep-tech. Τίποτα δεν νικά τη δύναμη της συλλογικότητας όταν θέλουμε να φέρουμε πραγματικό αντίκτυπο. Η σύγκλιση όσων έχουν τις ιδέες, όσων έχουν τα κεφάλαια και εκείνων που μπορούν να άρουν τα εμπόδια, παρέχοντας πρόσθετη χρηματοδότηση και υποστήριξη, είναι η μόνη στέρεη βάση για την επιτυχία των καινοτόμων startups μας. Πλέον, ούτε ο ουρανός πρέπει να είναι το όριο, για να παραφράσω τη γνωστή ρήση.

Λίγα λόγια για την ημερίδα:
Η ενημερωτική ημερίδα του EIC – η οποία διοργανώνεται σε συνεργασία με το Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΙΔΕΚ) – θα πραγματοποιηθεί στο Hilton Λευκωσίας, στις 18 Φεβρουαρίου, από τις 14:00 έως τις 18:00. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα EIC Info Day in Nicosia.