ALPHA της Κυριακής

Αυτό που λείπει είναι μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων και ένας συνεκτικός πυρήνας ιδεών που να μπορούν να εμπνεύσουν, να κινητοποιήσουν και τελικά να αλλάξουν την πορεία των πραγμάτων

Στην Κύπρο υπάρχει εδώ και χρόνια ένα αίσθημα στασιμότητας που δύσκολα κρύβεται. Δεν πρόκειται μόνο για τη γνώριμη απογοήτευση απέναντι στην πολιτική. Το πρόβλημα είναι βαθύτερο και αγγίζει σχεδόν κάθε πτυχή της δημόσιας ζωής: την πολιτική, την κοινωνία, την οικονομία, τους θεσμούς, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη συλλογική μας ευθύνη. Αυτό που λείπει δεν είναι απλώς μια καλύτερη ηγεσία ή μια πιο αποτελεσματική κυβέρνηση. Αυτό που λείπει είναι μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων και ένας συνεκτικός πυρήνας ιδεών που να μπορούν να εμπνεύσουν, να κινητοποιήσουν και τελικά να αλλάξουν την πορεία των πραγμάτων.

Σε κάθε κοινωνία που θέλει να προχωρήσει χρειάζονται δύο στοιχεία. Πρώτον, πρόσωπα με ποιότητα, επάρκεια, ήθος και αντοχή. Δεύτερον, αρκετοί άνθρωποι γύρω τους ώστε οι ιδέες να μη μένουν μετέωρες, αλλά να μετατρέπονται σε κοινωνική δύναμη. Στην Κύπρο και τα δύο αυτά στοιχεία εμφανίζονται συχνά αποσπασματικά, ποτέ όμως στον βαθμό που θα αρκούσε για να παραχθεί πραγματική αλλαγή. Υπάρχουν σοβαροί και άξιοι άνθρωποι, αλλά είναι λίγοι. Και ακόμη κι αυτοί συχνά εξουδετερώνονται από το περιβάλλον, απορροφώνται από τη μετριότητα ή κουράζονται από μια πραγματικότητα που ανταμείβει περισσότερο την προσαρμογή παρά τη ρήξη.

Η κατάσταση αυτή θυμίζει έντονα τον στίχο του Δήμου Μούτση, «λίγοι καλοί κι αυτοί μοιραίοι, παραιτημένοι κατά βάθος», που μοιάζει να περιγράφει όχι μόνο πρόσωπα, αλλά μια ολόκληρη συλλογική ψυχολογία. Στην Κύπρο η παραίτηση δεν εκδηλώνεται πάντοτε με θόρυβο. Εκδηλώνεται συχνά ως κυνισμός, ως χαμηλή προσδοκία, ως σιωπηλή αποδοχή ότι τίποτε δεν αλλάζει. Έτσι, η κοινωνία μαθαίνει να ζει με το λίγο, να ανέχεται το μέτριο και να συμβιβάζεται με το κατώτερο των περιστάσεων.

Μια ακόμη σοβαρή συνέπεια αυτής της κατάστασης είναι ότι η Κύπρος μοιάζει να έχει, σε μεγάλο βαθμό, χάσει το ραντεβού της με τον 21ο αιώνα. Ενώ ο κόσμος αλλάζει με ταχύτητα, με νέες απαιτήσεις στη διακυβέρνηση, στην οικονομία, στην τεχνολογία και στην κοινωνική οργάνωση, εμείς παραμένουμε καθηλωμένοι σε ένα παλαιό μοτίβο εξουσίας που αναπαράγει συνεχώς τον εαυτό του. Πρόκειται για ένα σύστημα που δείχνει όλο και λιγότερη ικανότητα να συλλάβει το νέο, να κατανοήσει τις βαθύτερες μεταβολές της εποχής ή να σχεδιάσει με όρους μέλλοντος. Το μόνο που φαίνεται πραγματικά να το απασχολεί είναι η ίδια του η επιβίωση: η διατήρηση ισορροπιών, η ανακύκλωση προσώπων, η προστασία δικτύων επιρροής και η παράταση μιας φθίνουσας κανονικότητας. Έτσι, η χώρα δεν μένει απλώς πίσω. Εκπαιδεύεται καθημερινά στο να θεωρεί την υστέρηση φυσική κατάσταση.

Αυτό εξηγεί γιατί η κακοδαιμονία αναπαράγεται. Στην πολιτική, η έλλειψη οράματος συντηρεί ένα σύστημα διαχείρισης χωρίς φιλοδοξία. Στην κοινωνία, η αποσύνδεση από το κοινό καλό ενισχύει τον ατομισμό και τη δυσπιστία. Και στους θεσμούς, η έλλειψη απαιτητικότητας απέναντι στην ποιότητα επιτρέπει στη μετριότητα να παρουσιάζεται ως κανονικότητα – ενίοτε και ως άριστο, άφθαρτο, ξεχωριστό υλικό.

Το ερώτημα λοιπόν είναι πώς σπάει αυτός ο κύκλος. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μαγική ούτε στιγμιαία. Η Κύπρος χρειάζεται πρώτα μια ηθική και πνευματική ανασυγκρότηση. Χρειάζεται ανθρώπους που να πιστεύουν ότι η σοβαρότητα, η γνώση, η εντιμότητα και η προσφορά δεν είναι αφέλεια αλλά προϋποθέσεις διαβίωσης. Χρειάζεται επίσης έναν νέο πυρήνα ιδεών που να ξεπερνά τα φθαρμένα σχήματα, τις μικροκομματικές λογικές και τις εύκολες βεβαιότητες. Ιδέες για κράτος που λειτουργεί, για παιδεία που οδηγεί στην αυτονομία, για οικονομία που δημιουργεί αξία, για κοινωνία που απαιτεί ποιότητα από τον εαυτό της.

Η κρίσιμη μάζα δεν εμφανίζεται από μόνη της. Χτίζεται αργά. Και ο πυρήνας ιδεών δεν γεννιέται μέσα στην ευκολία, αλλά μέσα από επίμονη δουλειά και συλλογική αυτογνωσία. Αν η Κύπρος θέλει πραγματικά να ξεφύγει από τον κύκλο της παρακμής, πρέπει να πάψει να περιμένει τον σωτήρα. Προς το παρόν, φαίνεται να επιβεβαιώνουμε το υπόλοιπο τραγούδι του Μούτση: ανυποψίαστοι κι ωραίοι μέσα στο θαύμα που βουλιάζει.

*Κεντρική Φωτογραφία: Το έργο του Γιάννη Γαϊτή «Ελλάδα»