ALPHA της Κυριακής

Η διαφθορά είναι μια απαιτητική χορογραφία, στην οποία οι εμπλεκόμενοι πρέπει να συντονισθούν άψογα. Η βαρυσήμαντη ανακοίνωση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για το Κράτος-Μαφία μάς επιτρέπει να δούμε τα βήματα της χορογραφίας 

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη τιμή από το να σε τιμήσει ο λαός με την ψήφο του, εκλέγοντάς σε Πρόεδρο. Ούτε είναι τυχαίο ότι σε προσφωνούν «εντιμότατο». Εκ-προσωπείς, δηλαδή δίνεις πρόσωπο, στη χώρα. Μιλάς εξ ονόματος όλων. Οι πολίτες σε εμπιστεύονται, κι εσύ, με τη σειρά σου, ανταποκρίνεσαι στην εμπιστοσύνη τους, υπηρετώντας το κοινό καλό, με βάση, φυσικά, την πολιτική αντίληψη με την οποία εξελέγης. Προδίδεις την εμπιστοσύνη των πολιτών όταν εργαλειοποιείς το υψηλό αξίωμά σου για ίδιον όφελος ή όφελος ανθρώπων του ενδιαφέροντός σου. Αυτά είναι στοιχειώδη πράγματα, η αλφάβητος της πολιτικής.

Ο κ. Αναστασιάδης έδειξε ότι παρέμεινε αναλφάβητος. Αν διαθέτει το αίσθημα της ντροπής, μετά την έκδοση της ανακοίνωσης της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς, λογικά, δεν θα τολμά να κοιτάξει κανέναν στα μάτια. Θα έχει το θράσος να προσέλθει στην επόμενη συνεδρία του Εθνικού Συμβουλίου; Θα τολμήσει ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης να μην τον καλέσει;  Αλλά, βέβαια, αν ο κ. Αναστασιάδης διέθετε το αίσθημα της ντροπής, πιθανότατα δεν θα ήταν αναμεμιγμένο το όνομά του στα όσα του αποδίδει το πόρισμα της Αρχής, κατά πρώτο λόγο. Αντιστοίχως, αν ο κ. Χριστοδουλίδης ήταν statesman θα είχε διαπράξει προ πολλού πολιτική πατροκτονία.

Η 67 σελίδων ανακοίνωση της Αρχής ήταν, ουσιαστικά, η σύνοψη των 3000 σελίδων πορίσματος που θα αποστείλει η Αρχή στον Γενικό Εισαγγελέα. Η εκτενής ανακοίνωση, πέραν των αισθημάτων βαθιάς μελαγχολίας που προκαλεί, σε σημείο να θέλεις να φύγεις από τη χώρα μια ώρα αρχύτερα και να πεις στα παιδιά σου ‘μείνετε μακριά, δεν έχετε μέλλον εδώ’, έχει τεράστιο ενδιαφέρον. Σε αυτό και σε επόμενα άρθρα μου θα καταδείξω γιατί, αναδεικνύοντας πτυχές της.  

Το τεκμήριο της αθωότητας και το τεκμήριο της εμπιστοσύνης

Ακολουθώντας την πρακτική της Αρχής, διευκρινίζω ότι σέβομαι το τεκμήριο της αθωότητας. Επειδή, όμως, δεν έχω υποστεί λοβοτομή, δεν έχασα την ικανότητά μου να ερμηνεύω αυτά που διαβάζω. Σε όσα ακολουθούν, κάνω την παραδοχή ότι δεν γνωρίζω αν ο κ. Αναστασιάδης και τα υπόλοιπα 14 πρόσωπα που κατονομάζονται είναι ένοχοι για τα αδικήματα διαφθοράς που τους καταλογίζονται. Αυτό θα μας το πει μόνο το δικαστήριο (αν ποτέ φθάσει η υπόθεση εκεί). Για την ώρα, είμαστε υποχρεωμένοι να δεχθούμε ότι είναι αθώοι.

Προσέξτε, όμως, τη φρασεολογία της Αρχής. Προλογίζει το συμπέρασμα κάθε ενότητας που εξετάζει με τη φράση: «Οι Λειτουργοί Επιθεώρησης, από την ενώπιόν τους μαρτυρία, κατέληξαν, στη βάση του βαθμού απόδειξης που εφαρμόζει η Αρχή, ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που καταδεικνύουν τις πιο κάτω ενδεχόμενες πράξεις διαφθοράς». Σε απλά ελληνικά: έχουμε επαρκείς ενδείξεις ότι οι εξής πράξεις διαφθοράς έχουν πιθανώς διαπραχθεί από τα εξής άτομα.

Η διατύπωση αυτή δεν παραβιάζει το τεκμήριο της αθωότητας. Αρκεί, όμως, να κλονίσει το τεκμήριο της εμπιστοσύνης στα κατονομαζόμενα πρόσωπα που άσκησαν δημόσια αξιώματα ή ρόλους με δημόσιο ενδιαφέρον. Με πολιτικούς-θεσμικούς όρους, το πόρισμα της Αρχής μάς δίνει, κατ’ αρχήν, λόγους να αμφιβάλλουμε αν δημόσιοι αξιωματούχοι και λειτουργοί τίμησαν την εμπιστοσύνη με την οποία τους περιβάλλαμε. Μας ωθεί να προβληματισθούμε θεσμικά-πολιτικά: Πώς οργανώνεται η διαφθορά; Πώς ασκεί την εξουσία του ένας δημόσιος αξιωματούχος ή λειτουργός, είτε για ίδιον όφελος,  είτε για να μεθοδεύσει οφέλη για άλλα πρόσωπα του ενδιαφέροντός του; Τι είδους χάρες ανταλλάσσουν οι διαπλεκόμενοι μεταξύ τους; Πώς (δεν) προστατεύουν οι αξιωματούχοι του κράτους το δημόσιο συμφέρον;

Η διαφθορά ως χορογραφία

Το πρώτο πράγμα που συνάγει κανείς από την ανακοίνωση της Αρχής είναι ότι η διαφθορά είναι συλλογικό επίτευγμα. Δεν διεκπεραιώνεται από ένα άτομο∙ είναι πρότζεκτ, βραχύβιο ή διαρκές. Πολλοί πρέπει να συνεργήσουν.

Η διαφθορά έχει τρία συστατικά [1]. Πρώτον, ευκαιρίες. Συνήθως οι ευκαιρίες παρουσιάζονται όταν υπηρεσίες του κράτους καλούνται να λάβουν αποφάσεις, τις οποίες ιδιώτες ενδιαφερόμενοι προσπαθούν να επηρεάσουν, προσφεύγοντας αθέμιτα σε λήπτες αποφάσεων. Στην Ελλάδα λ.χ. τέτοιες ευκαιρίες είναι οι αγροτικές επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ, στην Κύπρο οι πολιτογραφήσεις, κλπ. Δεύτερον, τα άτομα. Οι επηρεαζόμενοι θέλουν αδίστακτα ευνοϊκή μεταχείριση. Οι επιρρεπείς στη διαφθορά λήπτες αποφάσεων επιζητούν οφέλη, συνήθως οικονομικά ή σταδιοδρομικά, για τον εαυτό τους ή τρίτους, ή επιστρέφουν χάρες που έλαβαν στο παρελθόν. Η διαφθορά έχει τη δική της ανταποδοτική ηθική. Τρίτον, οι εκλογικεύσεις, δηλαδή οι δικαιολογίες για διεφθαρμένη συμπεριφορά. Ακόμα και οι μαφιόζοι νοιώθουν την ανάγκη να εκλογικεύουν  – να δικαιολογούν στο όνομα κάποιων αρχών – τα εγκλήματά τους.  

Η διαφθορά είναι μια απαιτητική χορογραφία στην οποία όλοι ξέρουν τα βήματά τους. Πότε να (μη) μιλήσουν, πότε να (μην) κλείσουν τα μάτια, πότε να (μην) ερευνήσουν αλλά να προσποιούνται ότι ερευνούν, πότε να (μην) πάρουν πρωτοβουλία. Τι εντολές να δώσουν ή να μη δώσουν, σε ποιους. Τι να αποκρύψουν, πότε. Πώς να παρακάμψουν επίσημες διαδικασίες χωρίς να γίνουν αντιληπτοί. Η ανακοίνωση της Αρχής μας επιτρέπει να δούμε τη χορογραφία της διαφθοράς.  

Η χειραγώγηση της Δικαιοσύνης

Δείτε την περίπτωση του Ρώσου ολιγάρχη Ντμίτρι Ριμπολόβλεφ. Στο πλαίσιο της έκδοσης διαζυγίου με την σύζυγό του Ελένα, βρίσκεται σε διαμάχη μαζί της για περιουσιακά θέματα. Η σύζυγός του απαιτούσε το ήμισυ της οικογενειακής περιουσίας, η οποία ανερχόταν σε δισεκατομμύρια. Ο ολιγάρχης ήθελε με κάθε τρόπο να αποτρέψει την αποδοχή των αξιώσεων της συζύγου του. Για να συμβεί αυτό, έπρεπε να χειραγωγηθεί η Δικαιοσύνη: να βρεθεί δικαστής να εκδώσει απόφαση ευνοϊκή για τον ολιγάρχη. Φαίνεται να βρέθηκε.

Αναφέρει η ανακοίνωση της Αρχής:

«[…] υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις οι οποίες δημιουργούν εύλογη υπόνοια ότι ο πρώην Πρόεδρος του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, κ. Χάρης Σολομωνίδης, κατά κατάχρηση ή εκμετάλλευση του δικαστικού του αξιώματος, συμφώνησεμε τη Δικηγορική Εταιρεία Ανδρέας Νεοκλέους & Σία Δ.Ε.Π.Ε. να προσληφθεί η σύζυγός του στην εν λόγω Δικηγορική Εταιρεία, με αντάλλαγμα την έκδοση εκ μέρους του Δικαστή αποφάσεων υπέρ των πελατών της Δικηγορικής Εταιρείας […]».

Η υπόθεση Ριμπολόβλεφ δεν τελειώνει με τη φερόμενη δωροδοκία του δικαστή. Σε ταξίδι της στην Κύπρο, η σύζυγος του ολιγάρχη συλλαμβάνεται, με σκοπό να της ασκηθεί ποινική δίωξη για φερόμενη κλοπή πολύτιμου κοσμήματος (αργότερα αφέθηκε ελεύθερη). Δημόσιοι αξιωματούχοι και λειτουργοί ενεργούν σε συνεννόηση με ιδιώτες εκπροσώπους ή βοηθούς του ολιγάρχη για το σκοπό αυτό. Ένα ολόκληρο κύκλωμα τίθεται στην υπηρεσία του. Ακόμα και η κεφαλή του κράτους φέρεται, χωρίς ντροπή, να υπηρετεί τον ολιγάρχη.

Η Αρχή αναφέρει ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που καταδεικνύουν ενδεχόμενες πράξεις διαφθοράς.

«Ο τέως Πρόεδρος κ. Νίκος Αναστασιάδης, […] φέρεται να ενήργησε ως […] πρόσωπο που έλαβε ή αποδέχτηκε αθέμιτο πλεονέκτημα […], προκειμένου να ασκήσει ή να προτείνει ότι θα ασκήσει, ανάρμοστη (αθέμιτη) επιρροή […] στη διαδικασία λήψης αποφάσεων δημόσιων λειτουργών». 

Η Αρχή αναφέρει, επιπλέον, ότι:

«οι Λειτουργοί Επιθεώρησης διαπίστωσαν επίσης, στη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, ότι υπήρξε συμφωνία μεταξύ του τέως Προέδρου κ. Αναστασιάδη και του κ. Ριμπολόβλεφ, σύμφωνα με την οποία ο κ. Ριμπολόβλεφ θα κάλυπτε το κόστος ιδιωτικής πτήσης του τέως Προέδρου από τις Βρυξέλλες στην Αθήνα στις 21/03/2014, και ότι η συμφωνία αυτή διευκολύνθηκε από τον κ. Χατζηκυριάκο».

Σε προγενέστερο σημείο, η Αρχή είχε αναφέρει ότι:

«ο κ. Ανδρέας Χατζηκυριάκος [ως] σύνδεσμος μεταξύ του τέως Προέδρου κ. Αναστασιάδη και του κ. Ριμπολόβλεφ, εμπλεκόταν στον συντονισμό της στήριξης ή της φαινομενικής στήριξης των εμπλεκόμενων κρατικών Αρχών και λειτουργών στο σχέδιο της σύλληψης της κας Ριμπολόβλεβα».

Θυμίζω ότι, την ημέρα των βουλευτικών εκλογών, ο δημοσιογράφος κ. Ανδρέας Χατζηκυριάκος μας βομβάρδιζε, σε τηλεοπτικούς σταθμούς, με εμβριθείς αναλύσεις για τους κινδύνους του λαϊκισμού και την ανάγκη να προστατευθούν, τάχα μου, οι θεσμοί, δηλαδή να ενισχυθούν τα παραδοσιακά κόμματα. Υπό το φως των ευρημάτων της Αρχής, δεν  χρειάζονται σχόλια για την ποιότητα των σχολίων του.

Η Αρχή διαπιστώνει ότι ο τότε Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας κ. Ρίκκος Ερωτοκρίτου, χειρίστηκε προσωπικά το θέμα της σύλληψης της συζύγου του ολιγάρχη ορός όφελος του ολιγάρχη.

Αναφέρει η Αρχή:

«Ο κ. Ερωτοκρίτου χειρίστηκε τον φάκελο προσωπικά και σκόπιμα δεν προώθησε τον φάκελο στον [Γενικό Εισαγγελέα] κ. Κληρίδη για τις οδηγίες του αλλά διασφάλισε την άμεση επιστροφή του φακέλου στην Αστυνομία, κατά παρέκκλιση από τις καθιερωμένες διαδικασίες που εφαρμόζονταν στη Νομική Υπηρεσία». […] Οι Λειτουργοί Επιθεώρησης διαπίστωσαν ότι τα στοιχεία που είχαν ενώπιόν τους υποδείκνυαν άμεση παρέμβαση του κ. Ερωτοκρίτου στο περιεχόμενο της Ένορκης Δήλωσης που προσκομίστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου προς υποστήριξη της αίτησης για την έκδοση του εντάλματος σύλληψης της κας Ριμπολόβλεβα».

Η συμβολή του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας και του τότε Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα θα ήταν λειψή αν δεν συνέδραμε τον ολιγάρχη και η Αστυνομία. Αναφέρει η Αρχή:

«ο Ανώτερος Αξιωματικός της Αστυνομία κ. Ι. Σωτηριάδης απέκρυψε σκόπιμα το αρχικό εν θέματι παράπονο από τον άμεσο προϊστάμενό του, παρά την σοβαρότητα της υποθέσεως και παρά το ότι γνώριζε πως όφειλε να τον ενημερώσει. […] Υπήρχε διαρροή πληροφοριών που κατείχε η Αστυνομία, από τον κ. Σωτηριάδη προς την πλευρά του παραπονουμένου [του ολιγάρχη] σε πραγματικό χρόνο, ενώ παράλληλα φαίνεται ότι πραγματοποιούνταν προσπάθειες από μέρους του για παρακολούθηση της κας Ριμπολόβλεβα μετά την αποφυλάκισή της. Το παράπονο που υποβλήθηκε από την δικηγόρο της Ριμπολόβλεβα για το θέμα της παρακολούθησης, δεν έτυχε διερεύνησης από την Αστυνομία ή από τον κ. Σωτηριάδη, ενώ υπεύθυνος για την εν λόγω παρακολούθηση ήταν ο κ. Σωτηριάδης».

Η μεγάλη εικόνα

Δείτε τη μεγάλη εικόνα.  Η διαφθορά είναι συλλογικό έργο – μοιάζει με χορογραφία. Όλοι πρέπει να κάνουν τα σωστά βήματα.

Σύμφωνα με την έρευνα της Αρχής, για να προστατευθούν τα συμφέροντα συγκεκριμένου ιδιώτη, λήπτες αποφάσεων και ιδιώτες, σε αγαστή συνεργασία, φέρονται να έχουν τελέσει ενδεχόμενες πράξεις διαφθοράς: ένας δικαστής φέρεται να δωροδοκήθηκε∙ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας φέρεται να άσκησε αθέμιτη επιρροή∙ ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας και ένας Ανώτερος Λειτουργός της Αστυνομίας φέρονται να καταχράστηκαν την εξουσία τους. Οι λήπτες αποφάσεων φαίνεται να έχουν μια διεστραμμένη αντίληψη για τα αξιώματά τους: αντί να νοιάζονται για το κοινό καλό, φέρονται να υπηρετούν επιμέρους άτομα και συμφέροντα.

Τα βήματα της χορογραφίας μαθαίνονται με τη μακρά εξάσκηση. Ο τότε Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας Ερωτοκρίτου καταδικάστηκε τον Μάρτιο 2017 σε τρεισήμισι χρόνια φυλάκιση για αδικήματα διαφθοράς. Στη δίκη Ερωτοκρίτου είχε καταθέσει μάρτυρας υπεράσπισης ο τότε πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης, ο οποίος έχει διορίσει τον κ. Ερωτοκρίτου στην θέση του. Ο κ. Αναστασιαδης, μας λέει η Αρχή, «είχε στενή σχέση με τον αποβιώσαντα ιδρυτή και συνέταιρο της Δικηγορικής Εταιρείας Ανδρέας Νεοκλέους & Σία Δ.Ε.Π.Ε, ο οποίος ήταν ο νομικός σύμβουλος του κ. Ριμπολόβλεφ στην Κύπρο».

Στη χορογραφία της διαφθοράς, τα άτομα έχουν ασκηθεί στο συντονισμό – έχουν κοινή αντίληψη για τα αυτονόητα, ξέρουν που να σταθούν και τι να κάνουν. Οποιος/α αμφιβάλλει ας ξαναδεί το «Νονό» και το «El Chapo».

Θα συνεχίσω στο επόμενο.

[1] Krambia-Kapardis, M. (2016) Corporate Fraud and Corruption, Palgrave, σ. 16