Ποιος μας φυλάει από τους φύλακες;
Προσωπικά δεν γνωρίζω αν στην υπόθεση του «μαύρου βαν» υπήρξε κάλυψη ή παρανομία από οποιονδήποτε αξιωματούχο. Βάσιμες υποψίες έχω, το χέρι στη φωτιά δεν το βάζω. Και ακριβώς γι’ αυτό θα περίμενα από ένα κράτος δικαίου να κάνει το απολύτως αυτονόητο. Να ερευνήσει, να καταλήξει και να ενημερώσει τους πολίτες.
Δυστυχώς όμως αντί να γίνει το αυτονόητο, βρισκόμαστε μπροστά σε μια κατάσταση που ο μέσος πολίτης δυσκολεύεται να αισθανθεί ότι δεν εμπαίζεται. Η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς είχε αποφασίσει να διευρύνει την έρευνά της για την υπόθεση του «μαύρου βαν». Δηλώνει μάλιστα ξεκάθαρα, ότι σε αυτήν περιλαμβανόταν και το ενδεχόμενο ασυμβίβαστου του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα και ότι η Νομική Υπηρεσία γνώριζε την πρόθεσή της. Η Νομική Υπηρεσία, από την άλλη, υποστηρίζει ότι οι πτυχές που της γνωστοποιήθηκαν είχαν ήδη διερευνηθεί και ότι ουδέν μεμπτό προέκυψε. Τελικά η έρευνα τερματίστηκε.
Δεν είναι δική μου δουλειά, ως πολίτη, να αποφασίσω ποια είναι η αλήθεια. Δική μου απαίτηση όμως είναι να υπάρχει ένας θεσμικός μηχανισμός που να μπορεί να το αποφασίσει ανεξάρτητα και πέραν πάσης σκιάς. Διότι όταν δημιουργείται η εικόνα ότι ένας θεσμός που ενδέχεται να αποτελούσε αντικείμενο ελέγχου βρίσκεται ταυτόχρονα σε θέση να επηρεάζει το κατά πόσο αυτός ο έλεγχος μπορεί να προχωρήσει, τότε έχουμε πρόβλημα εμπιστοσύνης. Και η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται με ανακοινώσεις. Κερδίζεται με διαφάνεια.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
This is Cyprus. Δυστυχώς.
Μια δημοκρατία όταν οι πολίτες της έχουν λόγο να αμφιβάλλουν, δεν τους ζητά να πιστέψουν. Τους δίνει λόγο να πιστέψουν. Γιατί η δύναμη ενός θεσμού δεν αποδεικνύεται όταν μπορεί να ελέγχει τους άλλους αλλά όταν αποδέχεται ότι μπορεί να ελεγχθεί και ο ίδιος.
Πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια οι Αθηναίοι είχαν θεσμοθετήσει την Εύθυνα, τη διαδικασία λογοδοσίας των αρχόντων μετά τη θητεία τους. Υπήρχαν λογιστές και εύθυνοι για να ελέγχουν όσους ασκούσαν δημόσια εξουσία. Οι αρχαίοι Έλληνες, με όλα τα ελαττώματα της δημοκρατίας τους, είχαν αντιληφθεί κάτι που εμείς επιλέγουμε να ξεχνούμε. Ότι όποιος ασκεί εξουσία πρέπει να μπορεί να ελέγχεται. Και δεν μπορεί να είναι ο ίδιος κριτής του ελέγχου του.
Αυτό είναι που με ανησυχεί περισσότερο στην Κύπρο σήμερα. Όχι αν ο ένας αξιωματούχος είναι ένοχος ή αθώος. Αυτό πρέπει να το κρίνει μια πραγματικά ανεξάρτητη διαδικασία. Με ανησυχεί ότι υπόθεση με την υπόθεση, ανακοίνωση με ανακοίνωση, αντίφαση με αντίφαση, συνεχίζουμε να μη λαμβάνουμε καθαρές απαντήσεις. Και ύστερα απορούν οι άρχοντες γιατί οι πολίτες δεν εμπιστεύονται τους θεσμούς.
Ο Γενικός Εισαγγελέας και η Νομική Υπηρεσία δεν είναι ένας οποιοσδήποτε κρατικός μηχανισμός. Βρίσκονται στον πυρήνα της λειτουργίας του κράτους δικαίου. Γι’ αυτό ακριβώς δεν αρκεί να ενεργούν νόμιμα. Οι διαδικασίες τους πρέπει να είναι τόσο καθαρές ώστε να μη δημιουργείται ούτε η παραμικρή υποψία ότι κάποιοι ελέγχονται διαφορετικά από τους υπόλοιπους.
Η κυπριακή κοινωνία δεν ζητά καταδίκες. Ούτε ζητά να υποκαταστήσει τους ανακριτές, τους δικαστές ή τους θεσμούς. Η κοινωνία ζητά έλεγχο. Ζητά απαντήσεις. Ζητά λογοδοσία.Ζητά με άλλα λόγια, αυτό που σε μια ευνομούμενη πολιτεία θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο. Κανένας θεσμός και κανένας αξιωματούχος να μην είναι υπεράνω ελέγχου. Όχι επειδή είναι κατ’ ανάγκην ένοχος, αλλά ακριβώς επειδή μόνο ο ανεξάρτητος έλεγχος μπορεί να αποδείξει ότι δεν είναι.Και κυρίως ζητά να σταματήσει αυτός ο εμπαιγμός της νοημοσύνης των πολιτών. Γιατί κάθε φορά που μια εύλογη απορία απαντάται με ένα «ουέ κι’ αλλοίμονο» , κάθε φορά που μια αντίφαση γεννά μια δεύτερη αντίφαση και κάθε φορά που ένας έλεγχος σταματά χωρίς να αφήνει πίσω του πειστικές απαντήσεις, δεν κλείνει ένας φάκελος αλλά ανοίγει ακόμη μία ρωγμή στην εμπιστοσύνη του πολίτη προς το κράτος.
Το «μαύρο βαν» κάποια στιγμή θα πάψει να βρίσκεται στην επικαιρότητα. Θα έρθει η επόμενη υπόθεση, η επόμενη ανακοίνωση, η επόμενη θεσμική αντιπαράθεση. Για μένα προσωπικά θα μείνει το αναπάντητο ερώτημα. Ποιος ελέγχει εκείνους που έχουν την εξουσία να ελέγχουν όλους τους υπόλοιπους; Η λογοδοσία δεν μπορεί να λειτουργεί α λα καρτ. Δεν μπορεί να είναι αυστηρή προς τα κάτω και τυφλή προς τα πάνω. Και κυρίως δεν μπορεί να εξαρτάται από το ποιος βρίσκεται κάθε φορά στην άλλη πλευρά του ελέγχου.
Ο κύπριος πολίτης έχει δείξει ότι μπορεί να συγχωρήσει ένα λάθος. Μπορεί ακόμη να αποδεχθεί μια απόφαση με την οποία διαφωνεί. Εκείνο που δεν συγχωρεί είναι να τον θεωρούν αφελή και ηλίθιο. Γιατί όσο η σελίδα της λογοδοσίας παραμένει λευκή, τόσο πιο μαύρη γίνεται η εικόνα της αξιοκρατίας σε αυτόν τον τόπο.
