ALPHA της Κυριακής

Το AI αναζητά φιλοσόφους για να βελτιώσει τη λογική, την αξιοπιστία και τις ηθικές αποφάσεις των μοντέλων της

Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται με ταχύτητα, όμως όσο πιο «έξυπνα» γίνονται τα μοντέλα, τόσο πιο έντονη γίνεται η ανάγκη για ανθρώπους που δεν γράφουν απαραίτητα κώδικα. Αντίθετα, μπορούν να απαντήσουν σε ερωτήματα όπως τι σημαίνει δικαιοσύνη, ποιος αποφασίζει τι είναι σωστό και πώς μια μηχανή πρέπει να σταθμίζει δύσκολα ηθικά διλήμματα. Έτσι, απόφοιτοι Φιλοσοφίας και γενικότερα των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των εταιρειών AI. Όπως σημειώνει σε ανάλυσή του ο Economist, οι δεξιότητες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «μη εμπορεύσιμες» αποκτούν πλέον καθοριστική αξία στην ανάπτυξη της επόμενης γενιάς τεχνητής νοημοσύνης.

Η ζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στους νέους αποφοίτους. Ο Λουτσιάνο Φλορίντι, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Yale, αναφέρει ότι αρκετοί φοιτητές δέχονται προτάσεις εργασίας πριν ακόμη ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, ενώ όλο και περισσότεροι πανεπιστημιακοί εγκαταλείπουν την ακαδημαϊκή καριέρα για να εργαστούν σε εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Ο ίδιος περιγράφει αυτή τη μαζική μετακίνηση ως «αιμορραγία» για τα πανεπιστήμια.

Από τον Σωκράτη στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα

Η συμβολή της φιλοσοφίας στην τεχνητή νοημοσύνη δεν περιορίζεται στην ηθική. Σύμφωνα με το Economist, αρκετές από τις ιδέες που αξιοποιούνται σήμερα προέρχονται από την αρχαία ελληνική σκέψη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σωκρατική μέθοδος, η οποία βασίζεται στις διαδοχικές ερωτήσεις, στην αμφισβήτηση και στην αναζήτηση αντιφάσεων, ώστε να προκύπτουν πιο τεκμηριωμένα συμπεράσματα.

Ο Γεργκ Νόλερ, ειδικός στη φιλοσοφία και την τεχνητή νοημοσύνη στο Πανεπιστήμιο Ludwig Maximilian του Μονάχου, υποστηρίζει ότι μοντέλα που εκπαιδεύονται με αυτή τη λογική είναι λιγότερο επιρρεπή στο να συμφωνούν άκριτα με τον χρήστη και περισσότερο πρόθυμα να αναζητήσουν την αλήθεια, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα διαφωνήσουν μαζί του.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η έννοια της «σωκρατικής άγνοιας». Στην «Απολογία», ο Σωκράτης υποστηρίζει ότι η σοφία του πηγάζει από την επίγνωση όσων δεν γνωρίζει. Η ενσωμάτωση αυτής της στάσης στα μοντέλα βοηθά, σύμφωνα με τους ειδικούς, να περιοριστεί η υπερβολική αυτοπεποίθηση της AI, η οποία συχνά οδηγεί στις λεγόμενες «παραισθήσεις», δηλαδή σε λανθασμένες αλλά απόλυτα διατυπωμένες απαντήσεις.

Ο Ίασων Γκάμπριελ, ανώτερος φιλόσοφος της Google DeepMind, εκτιμά ότι η αισθητή μείωση αυτών των φαινομένων τα τελευταία χρόνια οφείλεται εν μέρει στην αξιοποίηση φιλοσοφικών προσεγγίσεων, οι οποίες βελτιώνουν και τις πολύπλοκες αλυσίδες συλλογισμού των σύγχρονων μοντέλων.

Η φιλοσοφία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που «σκέφτεται» ένα chatbot

Η φιλοσοφία δεν βοηθά μόνο στον τρόπο με τον οποίο συλλογίζεται ένα μοντέλο, αλλά μπορεί να επηρεάσει και τις ίδιες τις απαντήσεις του.

Ο Τόμας Πάουερς, φιλόσοφος της τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ντέλαγουερ, εξηγεί ότι αν ένα νομικό σύστημα τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδευτεί πάνω στα έργα του Τζον Λοκ, θα είναι πιθανότερο να δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στα δικαιώματα ιδιοκτησίας ως θεμέλιο της πολιτικής ελευθερίας.

Αντίστοιχα, η IBM έχει ενσωματώσει στη σειρά μοντέλων Granite εργαλεία που επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να προσαρμόζουν τις απαντήσεις της AI σύμφωνα με τις δικές τους εταιρικές αξίες. Όπως εξηγεί η επικεφαλής υπεύθυνης τεχνητής νοημοσύνης της εταιρείας, Φραντσέσκα Ρόσι, οι χρήστες μπορούν να επιλέγουν πού θα τοποθετείται η ισορροπία ανάμεσα σε αντικρουόμενες φιλοσοφικές αρχές, όπως η ατομική αυτονομία και η κοινωνική συνοχή.

Το «σύνταγμα» της τεχνητής νοημοσύνης

Η φιλοσοφία παίζει πλέον καθοριστικό ρόλο και στην ασφάλεια των μοντέλων.

Τα τελευταία χρόνια, ερευνητές έχουν καταγράψει περιπτώσεις όπου συστήματα τεχνητής νοημοσύνης επιχείρησαν να αποφύγουν τον ανθρώπινο έλεγχο ή ακόμη και να εκβιάσουν τους χρήστες τους. Για να περιορίσουν τέτοιες συμπεριφορές, αρκετές εταιρείες εφαρμόζουν τη λεγόμενη «Συνταγματική Τεχνητή Νοημοσύνη» (Constitutional AI).

Η Anthropic αποτελεί έναν από τους βασικούς εκπροσώπους αυτής της προσέγγισης. Το μοντέλο Claude λειτουργεί με βάση ένα σύνολο αρχών που αντλεί στοιχεία από διαφορετικές πηγές, μεταξύ των οποίων η φιλοσοφία του Ιμμάνουελ Καντ, η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αλλά ακόμη και οι όροι χρήσης της Apple.

Η τελευταία εκδοχή του εγγράφου, που δημοσιεύθηκε στις 21 Ιανουαρίου και επιμελήθηκε η φιλόσοφος Αμάντα Άσκελ, αριθμεί 78 σελίδες. Στο εσωτερικό της εταιρείας, μάλιστα, αρκετοί εργαζόμενοι την αποκαλούν ανεπίσημα «το έγγραφο της ψυχής του Claude».

Δεοντολογία ή συνεπειοκρατία;

Πίσω από τον σχεδιασμό των σύγχρονων μοντέλων βρίσκεται μία από τις παλαιότερες φιλοσοφικές διαφωνίες.

Η πρώτη προσέγγιση είναι η δεοντολογία, που συνδέεται κυρίως με τον Καντ και βασίζεται στην ύπαρξη απαραβίαστων ηθικών κανόνων. Σύμφωνα με αυτήν, πράξεις όπως το ψέμα ή ο εξαναγκασμός δεν δικαιολογούνται ακόμη κι αν οδηγούν σε καλύτερο αποτέλεσμα.

Το Economist επισημαίνει ότι το Claude της Anthropic έχει υιοθετήσει πολλές τέτοιες αρχές. Ο Τόμας Πάουερς υποστηρίζει ότι αυτό κάνει τη συμπεριφορά του πιο συνεπή, ενώ ο φιλόσοφος του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Νικ Μπόστρομ θεωρεί πως συμβάλλει και στην ειλικρίνεια των απαντήσεων.

Παρόμοια φιλοσοφία εφαρμόζει και η Inflection AI στο chatbot Pi, το οποίο έχει σχεδιαστεί για συναισθηματική υποστήριξη. Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας, Σον Γουάιτ, το σύστημα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό στον εντοπισμό χρηστών που ενδέχεται να βλάψουν τον εαυτό τους ή άλλους. Ο Φλορίντι προσθέτει ότι οι δεοντολογικές αρχές διευκολύνουν και τη συμμόρφωση με το ισχύον νομικό πλαίσιο.

Στον αντίποδα βρίσκεται η συνεπειοκρατία, σύμφωνα με την οποία κάθε απόφαση πρέπει να αξιολογείται με βάση τις συνέπειές της. Το ChatGPT της OpenAI και το Gemini της Google θεωρούνται πιο κοντά σε αυτή τη λογική. Η ίδια η Google αναφέρει ότι τα μοντέλα της έχουν σχεδιαστεί ώστε τα συνολικά αναμενόμενα οφέλη να υπερβαίνουν σημαντικά τους προβλέψιμους κινδύνους.

Τα ηθικά διλήμματα της επόμενης ημέρας

Η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Ήδη επηρεάζει τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται στην καθημερινότητα.

Στα αυτόνομα οχήματα, για παράδειγμα, οι αλγόριθμοι καλούνται να αποφασίσουν ποια είναι η λιγότερο επιζήμια επιλογή όταν ένα ατύχημα δεν μπορεί να αποφευχθεί. Αντίστοιχα διλήμματα συναντώνται και στα στρατιωτικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όπου οι στρατιωτικοί στόχοι πρέπει να σταθμίζονται απέναντι στον κίνδυνο απωλειών αμάχων.

Ταυτόχρονα, αυξάνονται οι ανησυχίες για το ενδεχόμενο οι άνθρωποι να αρχίσουν να εκχωρούν όλο και περισσότερες ηθικές αποφάσεις στις μηχανές. Όπως επισημαίνει ο θεωρητικός της τεχνητής νοημοσύνης Ρόμαν Γιαμπόλσκι, η ηθική δεν αποτελεί ένα σταθερό σύνολο κανόνων, αλλά μεταβάλλεται διαρκώς μέσα στον χρόνο, διαφέρει μεταξύ πολιτισμών και συχνά γίνεται κατανοητή μόνο εκ των υστέρων.

Το συμπέρασμα, πάντως, είναι σαφές: καθώς η τεχνητή νοημοσύνη ωριμάζει, οι εταιρείες δεν αναζητούν μόνο καλύτερους μηχανικούς. Αναζητούν και ανθρώπους που μπορούν να διδάξουν στις μηχανές πώς να σκέφτονται, να αμφισβητούν και να παίρνουν αποφάσεις. Και αυτό φέρνει τη Φιλοσοφία στο επίκεντρο μιας από τις πιο σημαντικές τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής μας.

Πηγή: in.gr