ALPHA της Κυριακής

Παρά τις αντιρρήσεις της αρμενικής κοινής γνώμης, η κυβέρνηση του Ερεβάν τείνει χείρα φιλίας στον Νετανιάχου

Αναμφίβολα, τα γεγονότα που διαδέχθηκε το ένα το άλλο σε πολεμικό επίπεδο από τις 7 Οκτωβρίου 2023 και μέχρι σήμερα, έχουν πλήξει σημαντικά την εικόνα του Ισραήλ σε διεθνές επίπεδο, επικοινωνιακά και διπλωματικά. Πολλοί και ποικίλοι είναι οι λόγοι που συνέτειναν ώστε η ισραηλινή διπλωματία να βρίσκεται μονίμως σε θέση άμυνας-επίθεσης έναντι των αλλεπάλληλων διεθνών επικρίσεων σχετικά με την διαχείριση ενός πολέμου που δεν λέει να τελειώσει. Παρ’ όλα αυτά, η φετινή 78^η επέτειος της ισραηλινής ανεξαρτησίας, που γιορτάστηκε την περασμένη Τετάρτη (22/4) μέσα σε ένα προσωρινό κλίμα «μη-ειρήνης» και «μη-πολέμου», έκρυβε μία απρόσμενη θετική εξέλιξη σε διπλωματικό επίπεδο, η οποία, παρότι πέρασε σχεδόν απαρατήρητη από τα διεθνή και ισραηλινά μέσα, έχει την δική της ιδιαίτερη σημασία.

We extend our congratulations to the Government & people of #Israel on #YomHaAtzmaut.#Armenia stands ready to expand 🇦🇲-🇮🇱 ties & explore new opportunities for cooperation. pic.twitter.com/yX3Zhc2Kl7

— MFA of Armenia🇦🇲 (@MFAofArmenia) April 21, 2026

Πρόκειται για μια ανάρτηση στην πλατφόρμα Χ του υπουργείου εξωτερικών της Αρμενίας, ανήμερα της ισραηλινής Ημέρας της Ανεξαρτησίας, που αποφάσισε να τείνει χείρα φιλίας προς την ισραηλινή πλευρά – ένα γεγονός που, κατά κοινή ομολογία, ξάφνιασε πολλούς στα κέντρα λήψεως αποφάσεων στην Ιερουσαλήμ. Η φωτογραφία της ανάρτησης απεικόνιζε το αρχαίο φρούριο της Μασάντα, στην έρημο της Ιουδαίας – ένας τόπος συνυφασμένος με την εβραϊκή εξέγερση κατά των Ρωμαίων, η διήγηση της οποίας παραπέμπει στον χορό του Ζαλόγγου. «Η Αρμενία είναι έτοιμη να διευρύνει τους δεσμούς της με το Ισραήλ και να ανακαλύψει νέους τομείς συνεργασίας», ήταν η φράση που πλαισίωσε την ανάρτηση, προκαλώντας τις δημόσιες ευχαριστίες εκ μέρους του επίσημου λογαριασμού του ισραηλινού υπουργείου εξωτερικών.

Η αμοιβαία καχυποψία μεταξύ Ισραήλ και Αρμενίας

Τα σχόλια των, Αρμενίων κυρίως, χρηστών του Χ ήταν ξεκάθαρα επικριτικά σε αυτήν την διπλωματική ξαφνική αβρότητα του Ερεβάν, αποκαλύπτοντας όλη την γκάμα του αρνητικού κλίματος που επικρατεί στην αρμενική κοινή γνώμη. Αφήνοντας κατά μέρους τα αναμενόμενα σχόλια που αναφέρονταν στα ενεργά πολεμικά μέτωπα της Μέσης Ανατολής, , τα σχόλια τόνισαν ιδιαίτερα τις παράλληλες αναγνώσεις της Αρμενικής Γενοκτονίας με την ανθρωπιστική πτυχή των επιχειρήσεων του IDF στην Γάζα, κατηγορώντας το αρμενικό υπουργείο εξωτερικών ότι δεν πρέπει να παραβλέπει πολύ συγκεκριμένες αναλογίες. Ειδικότερα όμως, υπενθύμιζαν τις στενές σχέσεις στρατιωτικής συνεργασίας του Ισραήλ με το (εχθρικό) Αζερμπαϊτζάν, τις πάλαι ποτέ καλές σχέσεις του Ισραήλ με την (εξίσου εχθρική) Τουρκία, αλλά και διάφορα περιστατικά με δράστες ακραία εβραϊκά στοιχεία που έχουν κατά καιρούς στοχεύσει αρμενικά χριστιανικά προσκυνήματα στους Αγίους Τόπους.

Η αλήθεια είναι ότι οι σχέσεις Ισραήλ και Αρμενίας δεν υπήρξαν ποτέ ομαλές. Ωστόσο, προκαλεί έντονο ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι δύο λαοί, Εβραίοι και Αρμένιοι, πέρασαν παρόμοιες εμπειρίες διωγμών κατά την μακρά πορεία της Ιστορίας τους. Οι Εβραίοι πέρασαν ένα Ολοκαύτωμα, που έχει διεθνώς αναγνωριστεί, και οι Αρμένιοι πέρασαν την δική τους Γενοκτονία, η αναγνώριση της οποίας παραμένει ένα ζήτημα αμφιλεγόμενο σε πολλές χώρες του κόσμου (και στο Ισραήλ). Πέρα, όμως, από αυτήν την δυσάρεστη ιστορική σύμπτωση, οι σχέσεις Ισραήλ-Αρμενίας, ενώ λογικά θα μπορούσαν να βρουν πολλά σημεία σύγκλισης, η Γεωγραφία έπαιξε (και συνεχίζει να παίζει) έναν πολύ σπουδαίο ρόλο.

Η Αρμενία «θύμα» της Γεωγραφίας και των γειτόνων της

Με την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η ανεξάρτητη πλέον Αρμενία βρέθηκε εγκλωβισμένη ανάμεσα σε ισχυρότερους παίκτες της περιοχής. Οι πνιγηρές ιστορικές μνήμες ήταν επόμενο να δημιουργήσουν αρνητικό κλίμα και σε διακρατικό επίπεδο με την γειτονική Τουρκία στα δυτικά σύνορα της χώρας. Ο ανταγωνισμός με το γειτονικό Αζερμπαϊτζάν και οι εδαφικές διαφορές με αφορμή κυρίως τον θύλακα του Ναγκόρνο Καραμπάχ οδήγησαν σε επανειλημμένες στρατιωτικές συγκρούσεις στα ανατολικά σύνορα.

Η μετασοβιετική Ρωσία αποτέλεσε τον βασικό ‘μαξιλάρι ασφαλείας’ για την αδύναμη Αρμενία, με αποτέλεσμα συχνά να αναγκάζεται να αποκοπεί από την ευρωπαϊκή Δύση, με την οποία το αρμενικό πολιτισμικό αποτύπωμα θα μπορούσε ευκολότερα να συμβαδίσει. Συγχρόνως όμως, σε ενεργειακό και εμπορικό επίπεδο, ο δίαυλος επικοινωνίας με το ισχυρότερο από κάθε άποψη γειτονικό Ιράν αποδείχθηκε ζωτικής σημασίας για την αρμενική πλευρά. Έτσι, οι στενοί οικονομικοί και πολιτικοί δεσμοί Ερεβάν-Τεχεράνης ήταν μοιραίο να επιβάλουν μία αναγκαστική ψυχρότητα με το αντίπαλο δέος, που δεν ήταν άλλο από το Ισραήλ. Η αμοιβαία καχυποψία που αναπτύχθηκε, είχε ως παράπλευρη απώλεια την μικρή αριθμητικά – αλλά εξαιρετικά σημαντική – Αρμενική Κοινότητα που διαβιοί στο Ισραήλ, διατηρώντας την ιδιαίτερη εθνοθρησκευτική φυσιογνωμία της δικής της διακριτής, Αρμενικής Συνοικίας στην Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήμ. Μάλιστα, όταν κατά το παρελθόν, επί θητείας Κλίντον, συζητείτο σοβαρά ο επαναδιαχωρισμός της Ιερουσαλήμ σε «ισραηλινή» και «παλαιστινιακή», η Αρμενική Συνοικία, λόγω της στρατηγικής της θέσης ανάμεσα στην δυτική Νέα Πόλη και την Εβραϊκή Συνοικία της Παλιάς Πόλης, όπου βρίσκεται το Τείχος των Δακρύων, θεωρείτο βέβαιο ότι θα περιληφθεί στο εβραϊκό τμήμα της Ιερουσαλήμ, όποτε και εφόσον θα διαχωριζόταν. Η ψυχρότητα ανάμεσα στο Ισραήλ και την αρμενική κυβέρνηση δεν έδωσε ποτέ την δυνατότητα στο Ερεβάν να λάβει μία επίσημη θέση για την τύχη των Αρμενίων Ομογενών που συνεχίζουν να ζουν στην Ιερουσαλήμ και οι οποίοι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, θα μπορούσαν να αποτελέσουν «γέφυρα», πολιτισμική αλλά και πολιτική, τόσο μεταξύ Ισραήλ και Αρμενίας, όσο και μεταξύ Ισραήλ-Αρμενίας και Παλαιστινίων (χριστιανών ή μη). Οι γεωγραφικές και στρατηγικές δεσμεύσεις της «μητροπολιτικής» Αρμενίας και οι στενές της σχέσεις με το Ιράν, απέκλειαν τέτοιους, ρομαντικούς εν τέλει, οραματισμούς.

Ισραήλ και Αρμενία σε αντίπαλα «στρατηγικά» στρατόπεδα

Οι επανειλημμένες απόπειρες Ισραηλινών διανοουμένων και πολιτικών προσωπικοτήτων να αναγνωριστεί από την Κνέσετ η Αρμενική Γενοκτονία κατέληγαν σε αδιέξοδο. Όλες ανεξαιρέτως οι ισραηλινές κυβερνήσεις των περασμένων δεκαετιών δεν ήθελαν με κανέναν τρόπο να διαταράξουν τις σχέσεις τους με την Τουρκία, η οποία εκλαμβανόταν τότε ως η πλέον εγγύτερη και αναντικατάστατη δυτική ασπίδα ασφαλείας έναντι του αραβικού μουσουλμανικού κόσμου στην Μέση Ανατολή. Αλλά και αφού οι σχέσεις με την Τουρκία διαταράχθηκαν, ειδικά από το 2010 και εντεύθεν, η ισραηλινή πολιτική ηγεσία δεν μπορούσε να αγνοήσει τις σχέσεις Ερεβάν-Τεχεράνης. Παράλληλα, οι σχέσεις με το αντίπαλο Αζερμπαϊτζάν ενισχύθηκαν, τόσο ως «αντίβαρο» στο ‘τουρκικό κενό’ που προέκυψε, όσο και ως πρόθυμος και πλούσιος αγοραστής ισραηλινών αμυντικών συστημάτων.

Χρειάστηκε να φτάσουν λίγα μόλις εικοσιτετράωρα πριν το ξέσπασμα του πολέμου Αρμενίας-Αζερμπαίτζάν ώστε η αρμενική διπλωματία να αποφασίσει να εγκαινιάσει την πρεσβεία της στο Τελ Αβίβ τον Σεπτέμβριο του 2020. Οι επείγουσες εκκλήσεις (σχεδόν προειδοποιήσεις) του νεοτοποθετηθέντος Αρμενίου πρέσβη, Αρμέν Σμπατιάν, με στόχο το Ισραήλ «να απαγορεύσει στον αζερικό στρατό να χρησιμοποιήσει ισραηλινό οπλισμό κατά της Αρμενίας», όπως δήλωνε ξεκάθαρα σε κατ’ ιδίαν και δημόσιες τοποθετήσεις του, ερμηνεύθηκαν ως «θράσος» στα ισραηλινά κέντρα αποφάσεων, αντιτάσσοντας το επιχείρημα ότι «εάν η Αρμενία ήθελε να αποκτήσει ισραηλινά όπλα, δεν είχε παρά να το ζητήσει πρώτη, λαμβάνοντας υπόψιν τις ισραηλινές ευαισθησίες ως προς τις ειδικές της σχέσεις με το Ιράν». Η λειτουργία της αρμενικής πρεσβείας στο Τελ Αβίβ δεν κατάφερε να συμπληρώσει ούτε έναν μήνα, με τον Σμπατιάν να επιστρέψει άρον άρον στο Ερεβάν τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς.

Αλλαγή προσανατολισμού;  

Έκτοτε όμως, φαίνεται πως το νερό μπήκε σε άλλο αυλάκι. Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν τερμάτισαν τον πόλεμο με την διαμεσολάβηση των ΗΠΑ της διακυβέρνησης Τραμπ. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι, μπορεί η αρμενική πλευρά να μην κέρδισε τον πόλεμο, κέρδισε όμως έναν δίαυλο επικοινωνίας με τις ΗΠΑ, που υπό άλλες συνθήκες θα καλείτο προηγουμένως να περάσει πρώτα από τις δύσβατες συμπληγάδες του Κρεμλίνου. Τέλος, ως επισφράγισμα της Pax Americana του Νοτίου Καυκάσου, Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν συγκαταλέγονται στις πρώτες χώρες που αποδέχθηκαν να συμμετάσχουν στο λεγόμενο Συμβούλιο Ειρήνης του Προέδρου Τραμπ με τον στόχο να τερματιστεί ο πόλεμος στην Μέση Ανατολή, που είναι σε εξέλιξη. Και ίσως, τώρα το Ερεβάν θεωρεί πως ήρθε η ώρα να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στις οι σχέσεις του με την ισραηλινή πλευρά.

Επισήμως, πέρα από ένα τυπικό «ευχαριστούμε πολύ» του ισραηλινού υπουργείου εξωτερικών στο πολυσυζητημένο tweet της περασμένης Τετάρτης, τίποτε άλλο δεν έχει ειπωθεί ακόμα από επίσημα χείλη. Ωστόσο, ακριβώς μία μέρα αργότερα, την περασμένη Πέμπτη 23/4, η κρατική ισραηλινή τηλεόραση μετέδωσε ένα εκτενές ρεπορτάζ-αφιέρωμα για την Αρμενική Γενοκτονία, με πολλές αναφορές στην καθημερινότητα της ολιγάριθμης αρμενικής κοινότητας στην Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήμ. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό επικοινωνιακά, είναι εμφανές. Με ποιον, όμως, τρόπο οι διαφαινόμενες αμοιβαίες καλές προθέσεις θα μετουσιωθούν σε κάτι περισσότερο ουσιαστικό, παραμένει άγνωστο.