ALPHA της Κυριακής

Όταν οι λέξεις χάνουν τη σημασία τους

Εάν κάτι θα πρέπει να αλλάξει στο λεξικό της σημερινής Μέσης Ανατολής είναι οι όροι «εκεχειρία» και «κατάπαυση πυρός». Οι εξελίξεις στην περιοχή μετά την εφαρμογή της «εκεχειρίας» στο μέτωπο του Ιράν, μόνο σε εκεχειρία δεν παραπέμπουν. Οι αμερικανικές και ιρανικές δυνάμεις, όχι μόνο βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα, αλλά ανά τακτά διαστήματα προβαίνουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις-αστραπή, προκειμένου αμφότερες οι πλευρές να αποφύγουν τετελεσμένα που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν το όποιο προβάδισμα θεωρούν πως διατηρούν επί του πεδίου. Χαρακτηριστικό ήταν το σημαντικό ιρανικό πλήγμα στο Κουβέιτ την Τετάρτη (3/6), που μετέτρεψε σε συντρίμμια το διεθνές αεροδρόμιο της χώρας, στέλνοντας σαφή μηνύματα στις ΗΠΑ να περιορίσουν το εύρος των προετοιμασιών τους για την επανέναρξη των επιθέσεων, αλλά και προς τις γειτονικές αραβικές κυβερνήσεις να περιορίσουν τις διευκολύνσεις τους προς την Ουάσιγκτον. Χαρακτηριστικά είναι επίσης και οι σποραδικές αμερικανικές επιθέσεις στα ιρανικά λιμάνια του Μπαντάρ Αμπάς και των νησιών Κεσμ και Χαργκ, με στόχο να αποδυναμωθεί το Ιράν ως προς τις δυνατότητές του να διακινήσει το πετρέλαιό του.  

Με λανθασμένες λέξεις 

Θα μπορούσε κανείς να κατανοήσει πολλές λεκτικές υπερβάσεις προκειμένου να περιγράψει με κάποια λογική τις σποραδικές πολεμικές εξάρσεις στον Περσικό Κόλπο. Πίσω από κλειστές πόρτες, οι διαπραγματεύσεις Ιράν-ΗΠΑ συνεχίζονται, μέσω Πακιστάν, Ομάν και Κατάρ. Σε μία από τις πολλές πρόσφατες δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ διαφάνηκε η πρόθεση των ΗΠΑ να προχωρήσουν σε συμφωνία με το Ιράν για τον καθορισμό του πλαισίου τερματισμού του πολέμου «πολύ σύντομα», ακόμα και μέσα σε αυτό το Σαββατοκύριακο, με την Τεχεράνη να μην βιάζεται να το διαψεύσει. Πρόκειται για ένα ενδεχόμενο, που εκφράστηκε πάμπολλες φορές μέχρι τώρα και με βάση αυτό το δεδομένο, είναι ίσως λογικό οι λέξεις να χάνουν το νόημά τους εν αναμονή μιας κάποιας θετικής τελικής διευθέτησης. 

Στην περίπτωση του Λιβάνου όμως, οι έννοιες «εκεχειρία» και «κατάπαυση πυρός» έχασαν πλέον το νόημά τους εντελώς, επειδή δεν διαφαίνεται πια κανένα αίσιο τέλος. Αυτό άλλωστε είναι το κοινό μυστικό όλων των εμπλεκομένων μερών. Και δεν υπάρχει χαρακτηριστικότερο παράδειγμα από τη συμφωνία «κατάπαυσης του πυρός» που υπέγραψαν οι κυβερνήσεις του Λιβάνου και του Ισραήλ, με την διαμεσολάβηση της διακυβέρνησης Τραμπ τα ξημερώματα της Πέμπτης (4/6). 

Ο εχθρός του Λιβάνου 

Τα κατά συνθήκην ψεύδη μίας ‘διευθετικής’ συμφωνίας πράγματι περιέχονται. Ισραήλ και Λίβανος δεν είναι εχθροί και οι δύο χώρες σέβονται την εθνική κυριαρχία η μία της άλλης – παρά τις συνοριακές διαφορές που ούτως ή άλλως έχουν επί δεκαετίες (π.χ. η παραμεθόρια περιοχή Μπιντ Τζμπελ που αμφότερες διεκδικούν). Από την άλλη όμως, Λίβανος και Ισραήλ γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο τακτικός λιβανικός στρατός δεν στράφηκε ποτέ κατά των ισραηλινών στρατιωτικών δυνάμεων που βρίσκονται εδώ και μήνες στον Νότιο Λίβανο, ενώ συνεχίζει να τηρείται λίγο-πολύ η άγραφη δέσμευση του IDF να αποφεύγει να βομβαρδίζει λιβανικές κρατικές υποδομές, όσο τουλάχιστον διαρκούν οι άμεσες επαφές των δύο κυβερνήσεων στην Ουάσιγκτον, οι οποίες αισίως συμπλήρωσαν τον τέταρτο γύρο τους – χωρίς να υπάρχουν συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.  

Στην πραγματικότητα, η συμφωνία «κατάπαυσης πυρός» Ισραήλ-Λιβάνου της 4^ης Ιουνίου 2026 δεν είναι τίποτε άλλο από το πολιτικό αφήγημα ενός νέου επιχειρησιακού σχεδίου που πρόκειται να τεθεί σε εφαρμογή επί του πεδίου. Κοινός εχθρός είναι η φιλοϊρανική Χεζμπολάχ, η οποία χαρακτηρίζεται ξεκάθαρα στο κείμενο ότι δεν είναι εχθρός μόνο του Ισραήλ και των ΗΠΑ, αλλά και του ίδιου του Λιβάνου. Είναι η πρώτη φορά που ένα επίσημο κείμενο, υπογεγραμμένο από την λιβανική κυβέρνηση, χαρακτηρίζει την Χεζμπολάχ ως εχθρό του λιβανικού κράτους. Είναι γεγονός ότι προηγήθηκαν πλείστες δημόσιες δηλώσεις τόσο του Προέδρου Ζοζέφ Αούν όσο και του Πρωθυπουργού Ναουάφ Σαλάμ ότι η συγκεκριμένη οργάνωση «σύρει τον Λίβανο σε έναν περιττό πόλεμο, προκειμένου να στηρίξει ξένα (ιρανικά) συμφέροντα», αλλά το να κατατάσσεται το στρατιωτικό σκέλος ενός νόμιμου κόμματος που εκπροσωπείται στο κοινοβούλιο και εκπροσωπεί μία μεγάλη μερίδα της Σιιτικής Κοινότητας, αποτελεί σίγουρα ένα σημαντικό πολιτικό γεγονός.  

Όταν το μέτωπο κατακερματίζεται 

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, τα πράγματα είναι ακόμα πιο πολύπλοκα. Συγκεκριμένα, η συμφωνία ορίζει ότι το μέτωπο Ισραήλ-Χεζμπολάχ στον Νότιο Λίβανο, στην πραγματικότητα θα ‘κατακερματιστεί’ σε «πιλοτικές περιοχές», όπου ο IDF θα κληθεί να τις ‘απαλλάξει’ από την παρουσία της Χεζμπολάχ, με τελικό στόχο είτε να εξαφανίσει κάθε της ίχνος είτε να αναγκάσει την οργάνωση να αποσυρθεί βορείως του ποταμού Λιτάνι. Όμως, η διαφορά σε σχέση με προγενέστερες ισραηλινές επιχειρήσεις, έγκειται στο εξής λεπτό σημείο: Μόλις «ξεκαθαριστεί» μία μικρή περιοχή από τους Ισραηλινούς, τότε αμέσως θα αναλάβει τον έλεγχό της ο τακτικός λιβανικός στρατός, ο οποίος εν τω μεταξύ θα έχει «εκπαιδευθεί/βοηθηθεί κατάλληλα» από τον αμερικανικό στρατό. Πώς θα γίνει αυτή εκπαίδευση, με ποια χρονοδιαγράμματα και – κυρίως – πού ακριβώς (στον Λίβανο; Στο εξωτερικό;) – όλα αυτά παραμένουν αδιευκρίνιστα, τουλάχιστον προς το παρόν.  

Τα επιχειρησιακά σχέδια όταν περιγράφονται σε λίγες παραγράφους φαντάζουν εύκολα. Η πράξη όμως συχνά διαψεύδει τις προσδοκίες, ειδικά εάν ληφθεί υπόψιν ότι πολλοί στρατιώτες και αξιωματικοί του τακτικού λιβανικού στρατού προέρχονται οι ίδιοι από την τοπική Σιιτική Κοινότητα. Πώς άραγε Σιίτες στρατιώτες θα γίνουν συνεργοί – έμμεσοι, έστω – στην καταπολέμηση του ‘εθνικού εχθρού’ που δεν είναι άλλος από την Χεζμπολάχ, το κόμμα της οποίας ενδεχομένως να έχουν ψηφίσει ή συγγενείς τους να συγκαταλέγονται στο ένοπλό της δυναμικό;  

Παράλληλα, ποιος εγγυάται ότι το σχέδιο «κατακερματισμού του μετώπου» με την δημιουργία «πιλοτικών επιχειρησιακών ζωνών» στον Νότιο Λίβανο δεν θα έχει την ίδια αποτυχημένη μοίρα που είχε αντίστοιχο επιχειρησιακό σχέδιο του IDF στην Γάζα επί θητείας του τότε ισραηλινού ΥΠΑΜ, Γιοάβ Γκάλαντ;  

Και η πραγματικότητα 

Όταν οι λέξεις δοκιμάζονται στην πράξη, μόνο τότε αναδεικνύεται το πραγματικό τους περιεχόμενο. Και η συμφωνία «κατάπαυσης του πυρός» Ισραήλ-Λιβάνου της 4^ης Ιουνίου 2026 περιγράφει ένα επιχειρησιακό σχέδιο, καταδικασμένο να επαναλάβει δοκιμασμένες αποτυχίες. 

Από την άλλη, η διακυβέρνηση Τραμπ θεωρεί πως με ένα βιαστικό, άγαρμπο κλείσιμο του λιβανικού μετώπου, θα μπορούσε να πετύχει μία βιαστική συνολική διευθέτηση με το Ιράν. Άλλωστε, αυτό είναι το μοναδικό επιχείρημα που προβλήθηκε στην ισραηλινή πλευρά για να την αναγκάσει να συνυπογράψει μία συμφωνία «κατάπαυσης πυρός», που μοιάζει περισσότερο με «άσκηση επί χάρτου», ικανή να οδηγήσει τον Λίβανο σε έναν ακόμα εμφύλιο σπαραγμό.