ALPHA της Κυριακής

Μία δεύτερη ανάγνωση της Τριμερούς στο Ελ-Αλαμέιν και της επίσκεψης Χέρτσογκ στην Κύπρο

Η Αίγυπτος δεν αποκάλυψε τα χαρτιά της για τη «Συμφωνία της Μέκκας». Το ηπιότερο προφίλ του Ισραηλινού Προέδρου Χέρτσογκ εξυπηρετεί επικοινωνιακά τη Λευκωσία.

Το κείμενο της κοινής διακήρυξης της Τριμερούς Κύπρου-Ελλάδας-Αιγύπτου που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τρίτη (8/9) δεν περιείχε καμία δυσάρεστη έκπληξη. Οι τρεις χώρες συνεχίζουν κανονικά τη στενή τους συνεργασία στον τομέα της ενέργειας, επαναδιατυπώνουν τη σύμπτωση απόψεων ως προς την εφαρμογή του Δικαίου της Θάλασσας και ως προς το πλαίσιο λύσης του Κυπριακού. Συμφωνούν επίσης ως προς την ορθότητα του Σχεδίου Τραμπ για τη Γάζα και ακολουθούν κοινή γραμμή για την διευθέτηση των εστιών έντασης σε Λίβανο και  Συρία.

Το δίλημμα της Αιγύπτου

Ωστόσο, ο ελέφαντας στο δωμάτιο είναι πάντοτε η Τουρκία. Είναι σαφές ότι οι σχέσεις Άγκυρας-Καΐρου δεν θυμίζουν σε τίποτα την ψυχρότητα που επικρατούσε, κατά τα πρώτα χρόνια διακυβέρνησης του Προέδρου Σίσι. Μετά τα γεγονότα της 7^ης Οκτωβρίου, οι περιφερειακές συγκυρίες μοιραία έφεραν τις δύο χώρες πολύ κοντά, με την Τουρκία να αναλαμβάνει και εκείνη, μαζί με τους Αιγύπτιους και τους Καταρινούς, τον δικό της διακριτό ρόλο στον γενικότερο μηχανισμό διαμεσολάβησης. Παράλληλα, παρά τους αρχικούς της ενδοιασμούς, η διακυβέρνηση Σίσι συνειδητοποίησε πως δεν μπορεί να αγνοήσει το ρόλο της Τουρκίας στην γειτονική Λιβύη. Η τουρκική βάση στη Σομαλία είναι σε θέση να επηρεάσει τις περιφερειακές ισορροπίες στο λεγόμενο ‘μαλακό υπογάστριο’ των αιγυπτιακών συμφερόντων στην Ερυθρά Θάλασσα με άμεσες επιπτώσεις στη χρησιμότητα της Διώρυγας του Σουέζ, στο μονίμως ασταθές Σουδάν και στο κρίσιμο ζήτημα της διαχείρισης του νερού – ένα θέμα που επηρεάζει τις σχέσεις της Αιγύπτου με την Αιθιοπία. Γεωγραφικά, μπορεί η Τουρκία να βρίσκεται μακριά. Οι κινήσεις της όμως, υπό πολύ συγκεκριμένες συνθήκες, θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν σημαντικά τις αιγυπτιακές επιδιώξεις, κινώντας συγκεκριμένα νήματα στην περιοχή, τη στιγμή που το Κάιρο δεν ελέγχει σήμερα στον βαθμό που θα ήθελε.

Ο παράγοντας της «Συμφωνίας της Μέκκας»

Στις 7 Αυγούστου 2026 προστέθηκε και ένας νέος παράγοντας κομβικής σημασίας, που δεν είναι άλλος από τον νέο περιφερειακό αμυντικό μηχανισμό της «Συμφωνίας της Μέκκας». Το νέο αυτό δεδομένο, που, για την τουρκική θεώρηση, μεταξύ άλλων στοχεύει να προετοιμάσει το έδαφος για την εναλλακτική ενεργειακή οδό που ανταγωνίζεται τον σχεδιασμό του IMEC, προκαλεί στην Αίγυπτο ένα πρόσθετο δίλημμα, υπό την εξής έννοια:

Μέχρι πρότινος, η ενεργειακή συνεργασία της Αιγύπτου με Κύπρο-Ελλάδα-Ευρώπη δεν θα εμπόδιζε μία παράλληλη συνεργασία με την Τουρκία ως προς τα υπόλοιπα αμιγώς ‘μεσανατολικά’ θέματα που ενδιαφέρουν την αιγυπτιακή εξωτερική πολιτική και άμυνα. Η «Συμφωνία της Μέκκας» όμως, όταν και εφόσον αποδείξει την αποτελεσματικότητά της επί του πεδίου, θα μπορούσε να καθησυχάσει σημαντικές αιγυπτιακές ανησυχίες, τόσο σε ό,τι αφορά την «θέση του Καΐρου» στην περιοχή, όσο και σε ό,τι αφορά την «θέση του Καΐρου» στην εποχή των νέων ενεργειακών διόδων.

Το νέο αυτό αιγυπτιακό δίλημμα που προκύπτει από τον «πειρασμό» της «Συμφωνίας της Μέκκας», ενισχύεται και από την διφορούμενη στάση που τηρεί η διακυβέρνηση Τραμπ. Λαμβάνοντας υπόψιν τις κατά καιρούς τοποθετήσεις του Πρέσβη των ΗΠΑ στην Άγκυρα, Τόμας Μπάρακ, προκύπτει σαφώς ότι την διακυβέρνηση Τραμπ δεν την ενδιαφέρει ιδιαίτερα εάν τελικά θα επικρατήσει η «λύση IMEC» ή η λύση του ανταγωνιστικού «τουρκόφιλου IMEC». Θεωρεί ότι, είτε με τον έναν είτε με τον άλλον τρόπο, το οικονομικό όφελος για τις Ηνωμένες Πολιτείες, παραμένει εν πολλοίς εγγυημένο.

Χωρίς απαντήσεις

Με βάση αυτά τα δεδομένα, δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει γιατί τελικά η Αίγυπτος αποφεύγει μέχρι στιγμής να λάβει μία ξεκάθαρη θέση ως προς το ενδεχόμενο εισδοχής της στη «Συμφωνία της Μέκκας». Η πρόσκληση της Τουρκίας παραμένει ανοιχτή και η Σαουδική Αραβία αφήνει να διαρρεύσουν πληροφορίες ότι (ίσως) επικρατεί ψυχρότητα μεταξύ του Μοχάμαντ Μπιν Σαλμάν και του Προέδρου Σίσι. Η εποικοδομητική ασάφεια του Καΐρου εν τέλει δεν αποσαφηνίστηκε στην Τριμερή του Ελ-Αλαμέιν. Το κείμενο της κοινής διακήρυξης δεν αναφέρεται ρητά ότι η τριμερής συνεργασίας Αιγύπτου-Κύπρου-Ελλάδας ‘κλείνει τον δρόμο’ του Καΐρου προς την Μέκκα. Καθαρές απαντήσεις από την Αίγυπτο δεν δόθηκαν – και αυτό σίγουρα δεν είναι θετικό.

Το αιγυπτιακό άγημα του 2026 και η αιματηρή 18^η Φεβρουαρίου του 1978

Από την άλλη, σε επικοινωνιακό επίπεδο, πράγματι το Κάιρο απέστειλε σαφή μηνύματα προς την Τουρκία ότι η ποιότητα των διμερών του σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία δεν πρόκειται να πληγεί.

Χαρακτηριστική ήταν η διατύπωση των συλλυπητηρίων της Αιγύπτου προς την «φίλη Κυπριακή Δημοκρατία, την κυβέρνηση και τον λαό της» για το ναυάγιο που σημειώθηκε «στα ανοιχτά των βορείων ακτών της Κύπρου», που δεν άφηνε κανένα περιθώριο στην Τουρκία να θεωρήσει πως η διακυβέρνηση Σίσι θα μπορούσε ίσως να αναβαθμίσει τις σχέσεις της με το κατοχικό καθεστώς της «ΤΔΒΚ».

Σε συμβολικό επίπεδο, η συμμετοχή αιγυπτιακού αγήματος στην στρατιωτική παρέλαση της 1^η Οκτωβρίου στη Λευκωσία προχωράει ένα βήμα παραπέρα: Κλείνει έναν κύκλο στην πορεία των σχέσεων Αιγύπτου-Κυπριακής Δημοκρατίας, που είχε ανοίξει στις 18 Φεβρουαρίου 1978. Εκείνη τη μέρα, δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς άνοιξαν πυρ κατά Αιγυπτίων καταδρομέων, που είχαν αποσταλεί από την κυβέρνηση Σαντάτ στο Αεροδρόμιο Λάρνακας για να θέσουν υπό έλεγχο ένα αεροπλάνο που έπεσε θύμα αντικαθεστωτικών αεροπειρατών. Ωστόσο, η έλευση των Αιγυπτίων καταδρομέων δεν είχε προηγουμένως εγκριθεί από την κυπριακή κυβέρνηση. Το γεγονός ότι 15 Αιγύπτιοι καταδρομείς σκοτώθηκαν από κυπριακά πυρά αποτέλεσε για χρόνια μια σημαντική σκιά στις σχέσεις Κύπρου-Αιγύπτου.

Όταν, λοιπόν, θα βλέπουμε το αιγυπτιακό άγημα να παρελαύνει στην παρέλαση της 1^ης Οκτωβρίου στο κέντρο της Λευκωσίας, καλό θα ήταν να αναλογιστούμε και τον συμβολισμό αυτής της ενδιαφέρουσας ιστορικής πτυχής των κυπροαιγυπτιακών σχέσεων.

Ο Πρόεδρος Χέρτσογκ ως επικοινωνιακή εναλλακτική

Σε εντελώς διαφορετικό κλίμα κινήθηκε η μονοήμερη επίσκεψη εργασίας που πραγματοποίησε ο Ισραηλινός Πρόεδρος, Ισαάκ Χέρτσογκ, στη Λευκωσία την περασμένη Πέμπτη (10/9). Παρότι, σύμφωνα με το ισραηλινό πολιτικό σύστημα στερείται εκτελεστικών αρμοδιοτήτων, ο Πρόεδρος Χέρτσογκ, μετά την έκδοση διεθνούς εντάλματος σύλληψης κατά του Νετανιάχου, έχει αναλάβει να ‘καλύψει θεσμικά κενά’, δρώντας ως κομιστής και διαβιβαστής μηνυμάτων, αξιοποιώντας την μακρά του πολιτική πείρα.

Η επίσκεψη αυτή ουσιαστικά επαναδιαβεβαίωσε ότι ο IMEC παραμένει κοινός στόχος, ενώ δεν αποκλείσθηκε στο μέλλον, η Κύπρος να φιλοξενήσει τους επόμενους γύρους επαφών Ισραήλ-Λιβάνου που βρίσκονται σε εξέλιξη με την ενθάρρυνση των ΗΠΑ. Παράλληλα, με δεδομένο ότι η διαδικασία σχηματισμού της νέας ισραηλινής κυβέρνησης που θα προκύψει από τις κάλπες της 27^ης Οκτωβρίου αναμένεται να διαρκέσει αρκετά, κρίνεται απαραίτητος ένας παράλληλος συντονισμός ανάμεσα στο κυπριακό Υπουργείο Εξωτερικών και το διπλωματικό γραφείο του Προέδρου Χέρτσογκ, προκειμένου να καλυφθούν τυχόν ‘κενά’ που ενδεχομένως προκύψουν.

Από την άλλη, Κύπρος και Ισραήλ δείχνουν να μην υποτιμούν καθόλου τον επικοινωνιακό παράγοντα, τη στιγμή μάλιστα που οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ισραηλινή διπλωματία είναι πολλές. Έτσι, οι ηπιότεροι τόνοι των δημόσιων τοποθετήσεων του Προέδρου Χέρτσογκ – σε αντίθεση με το ‘πολεμικό ύφος’ των δηλώσεων Νετανιάχου και Κατς – σίγουρα εξυπηρετούν καλύτερα τη  στάση που θέλει να τηρήσει η κυπριακή πλευρά ως προς το Ισραήλ, τόσο εντός ΕΕ, όσο και ως προς την εσωτερική κοινή γνώμη. Άλλωστε, η έντονη κριτική που εκφράστηκε εκ μέρους της κυπριακής αντιπολίτευσης για τις στενές σχέσεις που διατηρεί η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη με τη σημερινή ισραηλινή ηγεσία, δεν μπορεί να αγνοηθεί.