«Η κρίση πανικού δεν είναι έλλειψη δύναμης, είναι υπερφόρτωση ενός σώματος που πάλεψε πολύ μόνο του»
Η ψυχική υγεία αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικά αντικείμενα συζήτησης στα social media, με τους influencers να αναλαμβάνουν ρόλο συμβούλων ψυχικής υγείας. Κάπου εδώ εγείρονται ερωτήματα σχετικά με το ποιος έχει την επιστημονική κατάρτιση να μιλά για την ψυχική υγεία, πώς αναγνωρίζουμε την έγκυρη ενημέρωση και γιατί οι κρίσεις πανικού εξακολουθούν να συνοδεύονται από στερεότυπα και ενοχές.
Τι είναι η κρίση πανικού
Η κρίση πανικού δεν είναι απλώς μία έντονη στιγμή άγχους, αλλά ένα απρόσμενο επεισόδιο έντονου φόβου και αναστάτωσης. Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου, ενεργοποιείται ο μηχανισμός «συναγερμού» του οργανισμού ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματικός εξωτερικός κίνδυνος. Δηλαδή, ο οργανισμός προετοιμάζεται βιολογικά για να αντιμετωπίσει έναν άμεσο κίνδυνο που όμως στην πραγματικότητα δεν υφίσταται.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Τα συμπτώματα
Τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού μπορεί να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συχνά περιλαμβάνουν ταχυπαλμία, ζάλη, πόνο στο στήθος, δύσπνοια, αίσθηση πνιγμού ή ασφυξίας, φόβο της επικείμενης καρδιακής προσβολής και της απώλειας ελέγχου.
Τρόποι αντιμετώπισης
Μιλώντας στον «Alpha της Κυριακής» η Διδάκτωρ Σχολικής και Εξελικτικής Ψυχολογίας Αριστονίκη Θεοδοσίου Τρυφωνίδου εξηγεί ότι την ώρα της κρίσης πανικού, το πρώτο ζητούμενο είναι να περιοριστεί σταδιακά η ένταση και να αισθανθεί ο άνθρωπος ξανά ασφαλής. Μια τεχνική που μπορεί να βοηθήσει, είναι η αργή και ελεγχόμενη αναπνοή. Για παράδειγμα 4 δευτερόλεπτα εισπνοή, 6 δευτερόλεπτα εκπνοή, με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η ταχεία μείωση του καρδιακού ρυθμού. Μια δεύτερη τεχνική είναι η μέθοδος «5-4-3-2-1». Το άτομο το οποίο παθαίνει κρίση πανικού, προσπαθεί να στρέψει αλλού την προσοχή του. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρεί πέντε πράγματα που βλέπει, αναγνωρίζει τέσσερα πράγματα που μπορεί να αγγίξει, τρία που ακούει, δύο που μυρίζει και ένα που μπορεί να γευτεί. Με αυτόν τον τρόπο αποσπάται η προσοχή από τον φαύλο κύκλο της καταστροφικής εσωτερικής ενδοσκόπησης και της καταστροφολογίας.
Όπως σημειώνει η κυρία Τρυφωνίδου, όταν οι κρίσεις πανικού είναι επαναλαμβανόμενες ή επηρεάζουν την καθημερινότητα του ατόμου, χρειάζεται να αναζητείται βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας. Μία εμπειρικά τεκμηριωμένη θεραπεία είναι η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), μέσα από την οποία, το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει τις σκέψεις που πυροδοτούν τον φόβο και να αντιμετωπίζει διαφορετικά τις σωματικές αισθήσεις που θεωρούσε επικίνδυνες. «Η οξεία παρέμβαση ηρεμεί το νευρικό σύστημα η θεραπεία εκπαιδεύει τον νου να μην τρέμει τη σκιά του», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η υποβάθμιση των κρίσεων πανικού και η ενοχοποίηση
Ανάμεσα στα πιο σοβαρά ζητήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα που βιώνουν κρίσεις πανικού, βρίσκεται και η αντιμετώπιση από τον περίγυρο. Σύμφωνα με τις δηλώσεις της κυρίας Τρυφωνίδου, η ελαχιστοποίηση της σοβαρότητας των κρίσεων πανικού επιφέρει καταστροφικές συνέπειες στην ψυχική πορεία του ατόμου. Εξηγεί ότι, επειδή ο πανικός δεν φέρει τα «ορατά» τεκμήρια ενός σωματικού τραύματος, το άτομο αρχίζει να κατηγορεί τον εαυτό του. Σκέψεις όπως «αφού οι άλλοι μπορούν, γιατί εγώ καταρρέω;» ενισχύουν την πεποίθηση ότι η κατάσταση αποτελεί προσωπική του αδυναμία. Όπως σημειώνει, ο φόβος της κριτικής οδηγεί στη μυστικοπάθεια, αποτρέποντας το άτομο από το να αναζητήσει έγκαιρα επαγγελματική βοήθεια, με αποτέλεσμα την χρόνια εδραίωση της διαταραχής.
Είναι οι κρίσεις πανικού ζήτημα αδυναμίας;
Η αντίληψη ότι οι κρίσεις πανικού και οι αγχώδεις διαταραχές αποτελούν ένδειξη αδύναμου χαρακτήρα εξακολουθεί να υπάρχει στην κοινωνία. Όπως σημειώνει η κυρία Τρυφωνίδου, πίσω από την συγκεκριμένη αντίληψη βρίσκεται, μεταξύ άλλων, η λανθασμένη εντύπωση ότι ο άνθρωπος μπορεί να ελέγχει απόλυτα τα συναισθήματα του αρκεί να το αποφασίσει. Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Σύμφωνα με όσα επισημαίνει η κυρία Τρυφωνίδου, η ψυχική υγεία του ανθρώπου μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες. Για παράδειγμα, από τις εμπειρίες της ζωής, το περιβάλλον, τη βιολογία και τις συνθήκες στις οποίες ζει το άτομο. Επιπλέον, στο πλαίσιο του σύγχρονου οικονομικού και κοινωνικού παραδειγματος της «τοξικής ανθεκτικότητας» και της αδιάκοπης παραγωγικότητας, η ανθρώπινη ευαλωτότητα θεωρείται αδυναμία. Κάθε απόκλιση από την αψεγάδιαστη συναισθηματική σταθερότητα ερμηνεύεται εσφαλμένα από το περιβάλλον ως προσωπική αδυναμία, διότι εξυπηρετεί την ψευδαίσθηση ότι ο καθένας μπορεί «οποτεδήποτε να ελέγξει τα συναισθήματά του με τη θέληση». Την ίδια ώρα υπογραμμίζει ότι, «η κρίση πανικού δεν είναι έλλειψη δύναμης, είναι υπερφόρτωση ενός σώματος που πάλεψε πολύ μόνο του.»
Influencers σε ρόλο συμβούλου ψυχικής υγείας
Αν είναι κάτι το οποίο παρατηρούμε όλο και περισσότερο στα social media, είναι διάφορες αναρτήσεις όπου άτομα τα οποία δεν είναι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, εξηγούν περίπλοκες ψυχικές καταστάσεις (για παράδειγμα κρίσεις πανικού), δίνουν εύκολες συμβουλές κλπ. Κάπου εδώ εγείρεται το εξής ερώτημα για το ποιοι είναι οι κίνδυνοι, όταν άνθρωποι χωρίς επιστημονική κατάρτιση δίνουν συμβουλές για θέματα ψυχικής υγείας. Απαντώντας, η κυρία Τρυφωνίδου αναφέρει ότι, η ανεξέλεγκτη διάχυση ψυχολογικού περιεχομένου από μη πιστοποιημένους δημιουργούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνιστά έναν αναδυόμενο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις στη βιβλιογραφία (Starvaggi et al., 2024 Carter et al., 2026) καταδεικνύουν ότι η παραπληροφόρηση στην ψυχική υγεία οδηγεί συστηματικά σε εσφαλμένη αυτοδιάγνωση και αυτοστοχοποίηση, καθυστέρηση κλινικής παρέμβασης και εμπορευματοποίηση του πόνου.
Κριτήρια αξιολόγησης για ασφαλή πλοήγηση στα social media
Η ψυχική υγεία δεν μπορεί ούτε να αντιμετωπίζεται, ούτε να αξιολογείται μέσα από ένα σύντομο βίντεο. Για την ασφαλή ενημέρωση γύρω από ζητήματα ψυχικής υγείας, η κυρία Τρυφωνίδου συμβουλεύει τους χρήστες, να ελέγχουν ότι ο παραγωγός περιεχομένου κατέχει νόμιμη άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και αναγνωρισμένο ακαδημαϊκό υπόβαθρο, να ελέγχουν αν οι προτεινόμενες μέθοδοι στηρίζονται σε διεθνείς κλινικές κατευθυντήριες γραμμές και εμπειρικές έρευνες. Παράλληλα, συστήνει την αναγνώριση ότι τα social media προσφέρουν αποκλειστικά γενική ενημέρωση και αποστιγματισμό, όμως σε καμια περιπτωση δεν μπορούν να αποκαταστήσουν μια εξατομικευμένη θεραπευτική συνεδρία. Καταληκτικά, συμβουλεύει τους χρήστες, να εντοπίζουν τακτικές εκμετάλλευσης του φόβου και της ενοχής με σκοπό την αύξηση της δημοφιλίας των δημιουργών.
