ALPHA της Κυριακής

Η δυσφορία του Προέδρου Χριστοδουλίδη, τα τηλέφωνα και η διασάλευση της εμπιστοσύνης

Το διάγγελμα του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ στις 22:00 της Κυριακής στο οποίο έδινε λευκή επιταγή στις ΗΠΑ για αξιοποίηση των βρετανικών βάσεων για αμυντικούς σκοπούς, αποτελεί για πολλούς την γενεσιουργό αιτία της πρωτοφανούς κρίσης που βιώνει την τελευταία βδομάδα η  Κύπρος.

 Σχεδόν δύο ώρες μετά το διάγγελμα του Βρετανού Πρωθυπουργού, το ιρανικής κατασκευής drone shahed, από τον Λίβανο έπληξε τις βάσεις στο ακρωτήρι, με την Κύπρο να μπαίνει σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Για την Αγγλία, το διάγγελμα δεν είναι άμεσα συνδεδεμένο με την εκτόξευση του drone, την οποία θεωρεί μια «προσχεδιασμένη ενέργεια», χωρίς βεβαίως να αναπτύσσεται μια επιχειρηματολογία που να πείθει για κάτι τέτοιο.   

Η στάση που ο Βρετανός Πρωθυπουργός τήρησε το βράδυ της Κυριακής προκάλεσε δυσαρέσκεια και δυσφορία στη Λευκωσία η οποία εξέταζε μέχρι και την Τρίτη το μεσημέρι, τρόπους αυστηρής απάντησης στην Βρετανία δια της διπλωματικής οδού, θεωρώντας την σε ένα βαθμό υπεύθυνη για τη διασάλευση της δημόσιας ασφάλειας στη χώρα. Το νέφος που δημιουργήθηκε πάνω από τις σχέσεις Λευκωσίας-Λονδίνου διήρκεσε για ένα 48ωρο, με τις σκιές όμως να παραμένουν.

Η επικοινωνία Χριστοδουλίδη- Στάρμερ

Το Σάββατο 28/02 ο Βρετανός Πρωθυπουργός επικοινώνησε με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας με φόντο την κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ισραήλ και ΗΠΑ με το Ιράν. Ο Κιρ Στάρμερ διαβεβαίωσε τον Νίκο Χριστοδουλίδη, όπως ο ίδιος δημοσίευσε, ότι «oι Βρετανικές βάσεις στην Κύπρο δεν χρησιμοποιήθηκαν, ούτε και θα χρησιμοποιηθούν» για οποιοδήποτε σκοπό πέραν από ανθρωπιστικό.

Η απάντηση Στάρμερ για τις βάσεις προέκυψε μετά από ερώτημα του ιδίου του Προέδρου της Δημοκρατίας στο παρεμπιπτόντως της μεταξύ τους συζήτησης. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η απάντηση του άφησε ανοικτό στον Νίκο Χριστοδουλίδη ένα μικρό παράθυρο αμφιβολίας, για στη στάση που θα τηρούσε η Αγγλία και ο ίδιος ο Στάρμερ απέναντι στον Τράμπ σε σχέση με την εμπλοκή της Αγγλίας στον πόλεμο.

Η ίδια διαβεβαίωση για μη αξιοποίηση των βάσεων δόθηκε σύμφωνα με ανώτατες κυβερνητικές πηγές και σε τηλεφωνική τους επικοινωνία την Κυριακή 01/03, μετά τις δηλώσεις του Βρετανού υπουργού Άμυνας ότι δύο πύραυλοι κατευθύνονταν προς την Κύπρο.   

Ο ίδιος ο Πρόεδρος θέλοντας να καθησυχάσει, δημοσιοποίησε τη συνομιλία του με τον Βρετανό Πρωθυπουργό, αναφέροντας ότι «η Κύπρος δεν αποτέλεσε στόχο». Μάλιστα, ο Κιρ Στάρμερ ενημέρωσε τον Νίκο Χριστοδουλίδη ότι «απόψε (το βράδυ της Κυριακής) θα κάνει διάγγελμα». Δεν διευκρίνισε όμως σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τα όσα θα έλεγε σε αυτό.

Σημειώνεται, ότι δεν ήταν η πρώτη φορά που καλλιεργήθηκε ο φόβος για αξιοποίηση των βάσεων στην Κύπρο. Οι βάσεις αποτελούν Βρετανικό έδαφος στη βάση της συνθήκης εγκαθίδρυσης που υπεγράφη με την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960.

Ανάλογοι φόβοι για χτύπημα στις βάσεις είχαν εκφραστεί και στο παρελθόν και για άλλες κρίσεις στην περιοχή, όπως τον περασμένο Ιούνιο, όταν οι ΗΠΑ επιτέθηκαν στο Ιράν με σκοπό να καταστρέψουν το πυρηνικό του πρόγραμμα. Οι διαβεβαιώσεις επομένως ή τουλάχιστον η συνεχής ενημέρωση και επικοινωνία Αγγλίας-Κύπρου, ήταν απαραίτητη προς καθησυχασμό, στο πλαίσιο των διακρατικών σχέσεων των δύο χωρών.

Το συγγνώμη του Βρετανού υπουργού Άμυνας

Πληροφορίες του ALPHA της Κυριακής αναφέρουν ότι μετά την συνέντευξή του Βρετανού Υπουργού Άμυνας την Κυριακή και τον πανικό που προκλήθηκε για τους πυραύλους, ο ίδιος συνομίλησε με τον Κύπριο ομόλογό του Βασίλη Πάλμα, ο οποίος ζήτησε να του μεταφερθεί αν υπήρχαν οποιεσδήποτε ενδείξεις για τις αναφορές του και αν επίκειτο απειλή για την Κύπρο. Ο Βρετανός του είπε ότι επρόκειτο περί ατοπήματος και απολογήθηκε λέγοντας του χαρακτηριστικά «i am sorry».  

Το διάγγελμα που προκάλεσε έκπληξη

Κάποιος που παρακολουθούσε το διάγγελμα του Στάρμερ το οποίο ακολούθησε των δηλώσεων, μπορούσε να θεωρήσει ότι η άδεια που έδιδε στον Τράμπ, αφορούσε όλες τις Βρετανικές βάσεις και κατά συνέπεια και αυτές στην Κύπρο.

Μετά το χτύπημα στην Κύπρο στις 12:03 επικράτησε σιγή ασυρμάτου από το Ηνωμένο Βασίλειο.  Η πρώτη επικοινωνία πραγματοποιήθηκε νωρίς το πρωί μεταξύ του υπουργού Εξωτερικών Κωνσταντίνου Κόμπου και του Foreign Office. Στα αλλεπάλληλα τηλεφωνήματα που ακολούθησαν, υπήρξαν διαβεβαιώσεις ότι οι βάσεις δεν χρησιμοποιήθηκαν προς όφελος των ΗΠΑ για τη σύρραξη. Γι’ αυτό το λόγο οι Βρετανοί θεωρούσαν ότι δεν όφειλαν κάποια ενημέρωση προς τη Λευκωσία.

Η προσπάθεια επικοινωνίας της Downing Street με το προεδρικό

Μετά το χτύπημα πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Κιρ Στάρμερ επιχείρησε δύο φορές να επικοινωνήσει με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας την προηγούμενη Δευτέρα, χωρίς αποτέλεσμα. Στα μηνύματα που έφταναν στον Nίκο Χριστοδουλίδη γινόταν λόγος για «παρερμηνεία των δηλώσεων του». Η κυβέρνηση καλείτο να διαχειριστεί μια μεγατόνων και απρόβλεπτη κρίση στη χώρα η οποία αιφνιδίασε λόγω ενός κακού συντονισμού και επικοινωνίας. Ο χειρισμός της Βρετανίας από το προεδρικό κρίθηκε επιπόλαιος από κυβερνητικές πηγές ενώ κυριαρχούσε το αίσθημα του εκνευρισμού, αφού η Κύπρος βρέθηκε μπλεγμένη, χωρίς να είχε άμεση σχέση με την σύρραξη στην περιοχή.

Δεν είναι τυχαίο που ο Βρετανός υπουργός Άμυνας ο οποίος προκάλεσε και το πρώτο ρήγμα στις σχέσεις Λευκωσίας-Λονδίνου, ενώ βρισκόταν στην Κύπρο την περασμένη Πέμπτη συναντήθηκε μόνο με τον Βασίλη Πάλμα και όχι με τον Νίκο Χριστοδουλίδη. Ευλόγως κάποιος θα ανέμενε ότι με φόντο τα όσα είχαν προηγηθεί, Νίκος Χριστοδουλίδης και Τζον Χίλεΐ θα είχαν έστω και ένα μικρό τετ α τετ για συντονισμό, κάτι που δεν έγινε ποτέ.

Επίσης, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στο διάγγελμα του το βράδυ της Τετάρτης, απέφυγε να ευχαριστήσει την Αγγλία για την αποστολή φρεγάτας και συστημάτων αεράμυνας στην περιοχή, περιοριζόμενος μόνο στις ευχαριστίες προς την Γαλλία και την Ελλάδα.  

Επαναξιολόγηση του καθεστώτος των βάσεων

Η ενόχληση εμφανής και από το γεγονός ότι η κυβέρνηση δεν απέκλεισε και επαναξιολόγηση του καθεστώτος των βρετανικών βάσεων για πρώτη φορά από το 1960, σε επίπεδο κυβέρνησης.

Επι του παρόντος η Λευκωσία, κρατά χαμηλούς τόνους στο θέμα επαναξιολόγησης του καθεστώτος, ιδιαίτερα μετά την επικοινωνία που είχαν Χριστοδουλίδης και Στάρμερ και την ανακοίνωση αποστολής στρατιωτικής βοήθειας. Η συνάντηση του Προέδρου την Παρασκευή με την επικεφαλής των μυστικών βρετανικών υπηρεσιών, επιβεβαιώνει ότι η Λευκωσία δεν έχει την ευχέρεια να αρνείται να συναντηθεί με εκπροσώπους της Βρετανίας ιδιαίτερα με φόντο την κρίση στη φλεγόμενη γειτονιά μας.

Ένας εκ των λόγων για τους οποίους δεν έγινε επαναξιολόγηση του καθεστώτος των βάσεων μέχρι σήμερα αποτελεί η έγνοια όλων προηγούμενων κυβερνήσεων και της παρούσας, να μην διασαλευτούν οι σχέσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας με ένα σύμμαχο στη διαδικασία επίλυσης του κυπριακού και όχι μόνο. Οι βάσεις επίσης, αποτελούσαν και αποτελούν ακόμη για μερικούς ένα σύμβολο προστασίας και ασφάλειας στην περιοχή. Νόμισμα που αποδεικνύεται όμως μετά τα τελευταία γεγονότα ότι έχει τελικά δύο όψεις.      

Το μέλλον των σχέσεων

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, μέχρι την Κυριακή θεωρούσε ότι με τον Στάρμερ είχε μια πολύ στενή σχέση επικοινωνίας και εμπιστοσύνης. To αίσθημα που κυριαρχεί στο προεδρικό είναι ότι αδίκησε τον εαυτό του. Ήταν ο πρώτος Βρετανός Πρωθυπουργός που επισκέφθηκε την Κύπρο πριν από ένα χρόνο, μετά το 1971. Μάλιστα επέλεξε να προσγειωθεί στο αεροδρόμιο Λάρνακας και όχι στις Βρετανικές Βάσεις, σεβόμενος την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας.  

Προφανώς, ο Πρωθυπουργός αισθάνεται ο φτωχός συγγενής της όλης υπόθεσης καθώς αν και επέδειξε προθυμία για αξιοποίηση των βάσεων από τους Αμερικανούς, την ίδια ώρα δεχόταν πυρά από τον Λευκό Οίκο. Ό,τι και αν έχει στο μυαλό του για εμπλοκή της χώρας του στη σύρραξη, αυτό δεν ξεκαθαρίζεται επ’ ακριβώς όχι μόνο σε σχέση με την Κύπρο αλλά και γενικότερα, με τον ίδιο να περιορίζεται επανειλημμένα στο ότι «oι Βρετανικές βάσεις θα χρησιμοποιηθούν μόνο για αμυντικούς σκοπούς». Η στάση αυτή εξακολουθεί να προκαλεί ανασφάλεια στη Λευκωσία.

Διπλωματικοί κύκλοι εκτιμούν ότι δεν θα είναι προς το συμφέρον της Κύπρου να χαλάσει τις σχέσεις της με το Ηνωμένο Βασίλειο έστω και αν έχει δίκαιο, δεδομένου ότι η Αγγλία αποτελεί παρά τις εκ του πονηρού ενέργειες της διαχρονικά, εγγυήτρια δύναμη του νησιού. Είναι επίσης μια χώρα που εξακολουθεί παρά τις εσωτερικές αδυναμίες να αφήνει ηχηρό αποτύπωμα στο διεθνές γίγνεσθαι.

 Για να είμαστε και ρεαλιστές δεν μπορεί η Λευκωσία να γυρίσει την πλάτη σε ένα τέτοιο κράτος. Αν αυτό γινόταν από το προεδρικό θα ήταν τουλάχιστον αφελές.   

Στο παρελθόν, άνοιξε το θέμα επαναξιολόγησης του καθεστώτος των βάσεων στον δημόσιο διάλογο ιδιαίτερα μετά την απόφαση που αφορά τα νησιά Τσάγκος, με το διεθνές δικαστήριο να κρίνει ως παράνομη την αποκοπή των νησιών από τον Μαυρίκιο, καλώντας την Βρετανία να τερματίσει τη διοίκησή της στην περιοχή το συντομότερο δυνατόν.

Νομικοί συνηγορούν ότι εν έτη 2026 δεν μπορούν οι βάσεις να είναι κυρίαρχες σε έδαφος ενός άλλου ανεξάρτητου κράτους. Με αυτό ως προηγούμενο, η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε όταν η κρίση καταλαγιάσει να ανοίξει μια συζήτηση για το μέλλον των βάσεων στην Κύπρο, με δεδομένο πλέον ότι χιλιάδες πολίτες που κατοικούν εντός της περιοχής των βάσεων, βιώνουν την ανασφάλεια από πρώτο χέρι.