ALPHA της Κυριακής

57 μέρες αντιφάσεων μετατοπίσεων και αλληλοαναιρούμενων δηλώσεων

Πόσο καιρό θα κρατούσε ο πόλεμος στο Ιράν; Πόσο θα διαρκέσει η εκεχειρία; Ποιοί είναι οι στόχοι των ΗΠΑ; Αυτά είναι μόνο μερικά απ’ τα βασικά ερωτήματα των τελευταίων 57 ημερών κι ο Ντόναλντ Τραμπ φρόντισε πολλάκις να αποδείξει πως η λαϊκή ρήση «άλλα αντ’ άλλων», δε βγήκε καθόλου τυχαία. Από τις 28 Φεβρουαρίου μέχρι και τη στιγμή που γράφτηκε αυτό το κείμενο, ο Πλανητάρχης δίνει ρεσιτάλ αντιφάσεων, μετατοπίσεων και… αλληλοαναιρούμενων δηλώσεων ως προς τους στόχους, την πρόοδο και τη φύση της σύγκρουσης· πολεμικής και διπλωματικής.

Ο Πλανητάρχης με…δικά του λόγια

«Πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος και πόσο η εκεχειρία;» ήταν το βασικό ερώτημα που εγείρετο από την ημέρα μηδέν. Ο Λευκός Οίκος μιλούσε για ολιγοήμερες επιχειρήσεις, αλλά ο Τραμπ διέψευσε εαυτόν πολλάκις: 

1 Μαρτίου: «Θα μας πάρει τέσσερις με πέντε εβδομάδες ή λιγότερες».

9 Μαρτίου: «Ο πόλεμος έχει ολοκληρωθεί, οι ΗΠΑ βρίσκονται πολύ μπροστά από το χρονοδιάγραμμα».

20 Μαρτίου: «Πλησιάζουμε πολύ στην επίτευξη των στόχων μας. […] Δεν θέλω κατάπαυση του πυρός. Ξέρετε, δεν συμφωνείς σε κατάπαυση του πυρός όταν κυριολεκτικά αφανίζεις τον αντίπαλο».

23 Μαρτίου: «Βρίσκεται σε εξέλιξη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αλλά οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να βομβαρδίζουν».

1 Απριλίου: «Ο πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του», όμως ταυτόχρονα υπόσχεται εντατικοποίηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Αλλά…

8 Απριλίου: Ενώ απειλεί με ενεργειακό αφανισμό την Ισλαμική Δημοκρατία, 88 λεπτά πριν τη λήξη ενός εκ των πολλών τελεσιγράφων του, ανακοινώνει την κατάληξη σε συμφωνία εκεχειρίας 15 ημερών και την έναρξη συνομιλιών με τον εχθρό.  

22 Απριλίου: Ενώ εξαπολύει ωμές προειδοποιήσεις για επανέναρξη των μαχών, επίσης στο παρά ένα της εκπνοής της εκεχειρίας, ανακοινώνει παράτασή της μέχρι νεωτέρας, ώστε να δοθεί χρόνος στη διπλωματία και στην «σοβαρά διασπασμένη κυβέρνηση του Ιράν […] μέχρι να μπορέσουν οι ηγέτες και οι εκπρόσωποί της να καταλήξουν σε μια ενιαία (ειρηνευτική) πρόταση».

Εν ολίγοις, η εικόνα που δημιούργησε σταδιακά, άκρως παράδοξη: ένας πόλεμος που έχει ήδη κερδηθεί, αλλά έπρεπε να συνεχιστεί με μεγαλύτερη ένταση. Ωστόσο, τα όπλα σίγησαν προσωρινά κι η διπλωματία έγινε – για λίγο τουλάχιστον – το λάβαρό του.

Πως καταλήξαμε, όμως, στις διαπραγματεύσεις; Απ’ το «Είναι αργά», στο «Διαπραγματευόμαστε»

1 Μαρτίου: «Θέλουν να μιλήσουν και αποδέχθηκα να μιλήσουμε».

3 Μαρτίου: «Η αντιαεροπορική τους άμυνα, η πολεμική αεροπορία τους, το ναυτικό τους και η διοίκησή τους αφανίστηκαν. Θέλουν να μιλήσουν. Αλλά τους είπα πως είναι πολύ αργά».

21 Μαρτίου: «Δεν έμεινε κανένας για να μιλήσουμε. Δεν έχουμε κανέναν να διαπραγματευτούμε».

23 Μαρτίου: «Με ικανοποίηση αναφέρω ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν είχαν τις τελευταίες δυο ημέρες πολύ καλές και παραγωγικές συνομιλίες για τον πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών μας στη Μέση Ανατολή».

Κι αφού επικράτησε το απόλυτο μπάχαλο, με τον ίδιο να μιλά για διαπραγματεύσεις και το Ιράν να τον διαψεύδει, υποδεικνύοντας πως πρόκειται μόνο για ανταλλαγή μηνυμάτων, μέσω τρίτων, εντούτοις Αμερικανοί και Ιρανοί κατέληξαν στις 11 Απριλίου να κάθονται στο διπλωματικό τραπέζι του Ισλαμαμπάντ, σε ένα «πόκερ» που δεν οδήγησε πουθενά.

Ο δεύτερος γύρος συνομιλιών, που θα πραγματοποιείτο αυτή τη βδομάδα επίσης στο Πακιστάν, δεν έγινε ποτέ. Καμία αντιπροσωπεία δεν πάτησε το πόδι της στην πακιστανική πρωτεύουσα, καθώς οι δυο πλευρές όχι μόνο δεν συμφωνούν στα καυτά ζητήματα, αλλά έχουν και το δάκτυλο στη σκανδάλη.

Ο Πλανητάρχης, πάντως, μέρα παρά μέρα το τελευταίο 10 ήμερο, διαμήνυε πως οι διαπραγματεύσεις είναι θέμα χρόνου, για να επανέλθει όμως ξανά στις πολεμικές απειλές, μέσω Truth Social.

23 Απριλίου: «O Πρόεδρος Τραμπ δεν χρειάζεται συμφωνία για να πάρει αυτό που θέλει».

Ποιοί οι στόχοι του πολέμου;

Παρόμοια ασυνέπεια παρουσιάζουν τα λεγόμενά του και ως προς τους λόγους που τον οδήγησαν να σύρει τη Μέση Ανατολή στον πόλεμο.

• Καταστροφή Πυρηνικού Προγράμματος

28 Φεβρουαρίου: Ο Τραμπ παρουσιάζει ως βασικό λόγο της επίθεσης την αποτροπή απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν και την «εξάλειψη της απειλής».

2 Απριλίου: Δηλώνει ότι «δεν τον νοιάζει» το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, υπονομεύοντας τον βασικό λόγο έναρξης του πολέμου.

21 Απριλίου: Τα… γυρίζει και θέλει πάση θυσία να βγάλει απ’ το Ιράν το εμπλουτισμένο ουράνιο. «Θα χρειαστεί χρόνος για να ξεθαφτεί, θα είναι μια μακρά διαδικασία».

• Καταστροφή Βαλλιστικού Προγράμματος

Πολύ σύντομα στη λίστα των στόχων μπαίνει και η καταστροφή των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν. Μολονότι, μάλιστα, ο Αμερικανός Πρόεδρος πανηγύριζε καθημερινά για τον όλεθρο, που οι Δυνάμεις του κατάφερναν στο βαλλιστικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, εκείνη μέχρι και την εφαρμογή της εκεχειρίας αποδείκνυε πως έχει αποθέματα για να ματώσει όχι μόνο το Ισραήλ, αλλά και τα κράτη του Κόλπου.

• Αλλαγή καθεστώτος

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και ως προς την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος.

28 Φεβρουαρίου: Καλεί ανοιχτά τον ιρανικό λαό να «πάρει τη χώρα στα χέρια του» και να ανατρέψει το καθεστώς.

Σε μετέπειτα δηλώσεις του υποστήριξε πως η αλλαγή του καθεστώτος δεν συνιστά απαραίτητα στόχο, για να επανέλθει στις 30 Μαρτίου διαβεβαιώνοντας πως: «Έχουμε αλλαγή καθεστώτος».

Στάση απέναντι στους Ιρανούς πολίτες

Η στάση απέναντι στον ιρανικό λαό μεταβάλλεται επίσης εντυπωσιακά. Στην αρχή του πολέμου, παρουσιάζονται ως καταπιεσμένοι πολίτες που πρέπει να εξεγερθούν. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, μετατράπηκαν — σύμφωνα με τον ίδιο — σε δυναμικούς ανθρώπους που υποστηρίζουν τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς και τον καλούν να συνεχίσει.

Η αλλαγή αυτή δεν ήταν απλώς ρητορική. Αναδιαμόρφωσε πλήρως το ηθικό αφήγημα του πολέμου.

Ρόλος Συμμάχων – ΝΑΤΟ

Ακόμη και οι σύμμαχοι αντιμετωπίζονται με διπλό τρόπο. Από τη μία, ο Τραμπ διακήρυσσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν χρειάζονται κανέναν. Από την άλλη, όμως, ζητούσε διεθνή συνεργασία για κρίσιμα ζητήματα και αποστολή διεθνούς νηοπομπής στα Στενά του Ορμούζ. Κι όταν οι νατοϊκοί εταίροι του γύρισαν την πλάτη, έγινε έξαλλος, επαναφέροντας στο προσκήνιο την απειλή απόσυρσης των ΗΠΑ απ’ τη Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Κι αυτό – τουλάχιστον σε επίπεδο δηλώσεων – μαρτυρεί πως η αυτάρκεια συνυπάρχει με την… ανάγκη.

Συμπέρασμα

Χωρίς κανείς να έχει μπορέσει να μπει στο μυαλό του αλλοπρόσαλλου Ντόναλντ Τραμπ, εντούτοις αποκαλύπτεται ένα σταθερό μοτίβο: καμία θέση δεν παραμένει αμετάβλητη. Οι δηλώσεις αναιρούν η μία την άλλη, οι στόχοι επαναπροσδιορίζονται απ’ τη μια στιγμή στην άλλη και οι εκτιμήσεις αλλάζουν αναλόγως… διάθεσης.

Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται ένα τοπίο ασάφειας, που μοιάζει να καθορίζεται περισσότερο από τα επικοινωνιακά τερτίπια και τις ορέξεις του Αμερικανού Προέδρου. 

Και τελικά, ίσως αυτό να είναι και το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο αυτών των 57 ημερών: ότι η ισχύς παρουσιάζεται εξ ανάγκης ως το απόλυτο όπλο, η διπλωματία ως περιστασιακή επιλογή και η αλήθεια ως… κάτι διαπραγματεύσιμο.

Μόνο που σε μια εύφλεκτη περιοχή, όπως η Μέση Ανατολή, η προσέγγιση αυτή κάθε άλλο παρά διασφαλίζει την ειρήνη. Αντιθέτως, τροφοδοτεί την αβεβαιότητα και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι εξελίξεις να καθοριστούν όχι από κάποιον σαφή σχεδιασμό ή από μια σωστή, διπλωματική διαδικασία, αλλά από το επόμενο τελεσίγραφο (που δεν οδηγεί πουθενά) ή ακόμη χειρότερα απ’ την επόμενη – πιθανώς αντικρουόμενη – δήλωση, διαταγή ή απόφαση.