Όταν η φρίκη αποκτά πρόσωπο το μέγεθός της τραγωδίας γίνεται πιο οδυνηρο. Πενήντα δύο χρόνια μετά, ο ιστορικός ερευνητής Οδυσσέας Χρίστου φέρνει στο φως τα πειστήρια ενός από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της τουρκικής εισβολής. Τη σφαγή στα Περβόλια της Πέρτζιενας, στην Κάτω Δερύνεια.
ΜΑΡΙΑ ΚΥΡΙΛΛΟΥ
«Ξυπνήσαμε από τους βομβαρδισμούς κατά τις 5, είχα δυο μωρά, ο άνδρας μου ήταν στον στρατό, που ήταν να πάμε; Στα περβόλια της Πέρτζιενας, εκεί μείναμε όλη την ημέρα, ακούγαμε και τα τανκς που περνούσαν από μακριά»
Θύματα δεκάδες Αμμοχωστιανοί οι οποίοι στις 17 Αυγούστου μέσα στο χάος των ημερών, παρασυρόμενοι από τη διάδοση φημών, πήραν τον δρόμο του γυρισμού. Ανίδεοι ότι οι εισβολείς είχαν προωθηθεί εν μέσω εκεχειρίας νοτιότερα. Είκοσι ένας συνολικά άμαχοί οδηγήθηκαν σε χωράφια και εκτελέστηκαν. Κάποιοι κατάφεραν να διαφύγουν. Οι υπόλοιποι, μεταφέρθηκαν αιχμάλωτοί στα Άδανα.
Η επιστροφή στην Αμμόχωστο αποδείχθηκε μια από τις μεγαλύτερες παγίδες θανάτου της τουρκικής εισβολής. Ανάμεσα στα δεκάδες αθώα θύματα και επτά μικρά παιδιά, ηλικίας από 3 μέχρι 14 ετών.
Στα ντοκουμέντα της φρίκης αποτυπώνεται ο τρόμος που βίωσαν. Σε πρώτο πλάνο, το εμπορικό βαν του καθαριστήριου της Αμμοχώστου ARIZONA. Στο βάθος διακρίνονται εκατέρωθεν του δρόμου τουλάχιστον επτά βιαίως ακινητοποιημένα οχήματα. Στο οδόστρωμα διάσπαρτα αντικείμενα και απόθεση ασβέστη.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΧΡΙΣΤΟΥ-Ιστορικός ερευνητής
«Φωτογραφίες οι οποίες λήφθηκαν από Τούρκους δημοσιογράφους. Στη διασταύρωση που οδηγεί στον Άγιο Μέμνωνα. Φωτογραφίες κατά μήκος του δρόμου, όπου διακρίνονται βίαια ακινητοποιημένα οχήματα, λεηλατημένα, με φορά από και προς την Αμμόχωστο»
Σε άλλη φωτογραφία-τεκμήριο απεικονίζονται 10 μικρά οχήματα ένθεν και ένθεν του δρόμου, κάποια από αυτά με ανοικτές πόρτες και πορτ μπαγκάζ. Στο δεξιό πίσω ελαστικό ενός ταξί είναι εμφανή ίχνη αίματος, ενώ στο βάθος διακρίνεται ένα παιδικό καροτσάκι.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΧΡΙΣΤΟΥ-Ιστορικός ερευνητής
«Στο σημείο όπου βρίσκεται η συστάδα των ευκαλύπτων μεταξύ της πολυκατοικίας και του οδοφράγματος, βρέθηκαν ξαφνικά μπροστά σε Τούρκους. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι μαζεύαν ομάδες και ακούγονταν πυροβολισμοί»
Ανάμεσα στους αυτόπτες μάρτυρες της ενέδρας θανάτου και οι ιδιοκτήτες του “Αριζόνα”. Το φορτηγάκι τους έγινε σήμα κατατεθέν της σφαγής. Το ζευγάρι είδε το κανόνι του τανκ να τους σημαδεύει και να βάλλει προς το μέρος τους. Γλύτωσαν προσποιούμενοι τους νεκρούς και διέφυγαν από σίγουρο θάνατο.
ΜΑΡΙΑ ΚΥΡΙΛΛΟΥ
«Ο πεθερός και η πεθερά μου πήγαν να φέρουν κάτι για τα μωρά, υπέθεσαν ότι δεν υπήρχε κίνδυνος. Πήγαν στο σπίτι πράγματι δεν είδαν κάτι να συμβαίνει στην Αγία Ζώνη, έπιασαν τρόφιμα και ξεκίνησαν να έρθουν να μας βρουν. Στον δρόμο αντίκρυσαν τα τανκς, για να τα αποφύγουν έστριψαν σε μια πάροδο. Νόμιζαν ότι έφυγαν και τότε τους πυροβόλησε το τανκ»
ΣΑΒΒΑΣ ΚΥΡΙΛΛΟΥ-Ιδιοκτήτης ΑΡΙΖΟΝΑ
«Πέρασε η σφαίρα κάτω από τα πόδια του πατέρα μου και ένα από τα θραύσματά τον κτύπησαν στο στήθος. Είπε της μάνας μου επαίξαν μας ρε γυναίκα, σκύψε να κάνουμε τους πεθαμένους. Και έτρεχαν να πάνε στα περβόλια που ήταν η υπόλοιπη οικογένεια».
Αντικείμενο συζήτησης παραμένει μέχρι σήμερα η παραπλανητική ανακοίνωση που μετέδωσε το ραδιόφωνο του ΡΙΚ.
ΣΑΒΒΑΣ ΚΥΡΙΛΛΟΥ-Ιδιοκτήτης ΑΡΙΖΟΝΑ
«Ήταν μια μεγάλη γκάφα. Όπως ανακοίνωσαν μέσω του ραδιοφώνου, όσοι ήθελαν να επιστρέψουν στην Αμμόχωστο, μπορούν να το κάνουν»
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΧΡΙΣΤΟΥ-Ιστορικός ερευνητής
«Πώς οι κάτοικοι μπήκαν σε επικίνδυνη ζώνη. Ένα ανακοινωθέν στις 17/8 το πρωί, οι δικαστικοί υπάλληλοι της Αμμοχώστου να πάνε στα δικαστήρια. Η αλήθεια είναι ότι δεν βρέθηκε ποτέ αυτή η ανακοίνωση»
Οι φωτογραφίες ντοκουμέντο που ξετρύπωσε ο Οδυσσέας Χρίστου από τα τουρκικά αρχεία, αποκαλύπτουν και κάτι ακόμη: την προώθηση περί τα 300 περίπου μέτρα των τουρκικών στρατευμάτων μετά τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός της 16ης Αυγούστου 1974, στη Κάτω Δερύνεια. Η εν λόγω φωτογραφία λήφθηκε από τις τουρκικές θέσεις και αποτυπώνει το πρόχειρο μπλόκο που έστησαν Τούρκοι ένοπλοι στον δρόμο Δερύνειας – Αμμοχώστου, μετά τις 17 Αυγούστου. Έχουν τα όπλα τους στραμμένα προς τη Δερύνεια και τις θέσεις των ελάχιστων υπερασπιστών της κωμόπολης.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΧΡΙΣΤΟΥ-Ιστορικός ερευνητής
«Έστησαν με τσιμέντα και βαρέλια από κάποια οικοδομή πρόχειρο οδόφραγμα. Στις 25 Οκτωβρίου οι Τούρκοι προέλαυσαν αρκετά, έφεραν το οδόφραγμα τους γύρω στις χίλιες ιάρδες στη σημερινή του θέση»
Μπροστά τους, ανέπαφα ακόμη από τις μπότες του Αττίλα, διακρίνονται το κτήριο της αντιπροσωπίας αυτοκίνητων Τρικωμίτη και το διπλανό διώροφο κτίριο που βρίσκεται σήμερα πάνω στο σημείο ελέγχου των κατοχικών αρχών. Στο βάθος, τα κτήρια πέριξ του οδοφράγματος της Δερύνειας.
Η διάσωση της Δερύνειας και της υπόλοιπης ελεύθερης Αμμοχώστου οφείλεται σε μια χούφτα κληρωτών και εφέδρων που κατά την οπισθοχώρηση έστησαν στα υψώματα, στην περιοχή του σημερινού οδοφράγματος, την τελευταία γραμμή άμυνας.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΧΡΙΣΤΟΥ-Ιστορικός ερευνητής
«Οι Τούρκοι προέλαυσαν από το περιοχή “Δυόμιση Μίλι” δεν ήρθαν από την καρδιά της Αμμοχώστου, αλλά κυκλωτικά και περικύκλωσαν την περιοχή στις 17 Αυγούστου. Εδώ που είμαστε τώρα, μια μονάδα υπό τον λοχαγό Κάτσιο, προσπάθησαν να στήσουν κάποια άμυνα. Αυτοί ουσιαστικά γλύτωσαν την ελεύθερη Αμμόχωστο. Αυτοί προχωρούσαν μέχρι να συναντήσουν αντίσταση»
Σε άλλη φωτογραφία διακρίνονται Τούρκοι στρατιώτες στην ταράτσα του δημοτικού σχολείου Κάτω Δερύνειας να εποπτεύουν την περιοχή.
Δείτε το ρεπορτάζ του Χριστόφορου Νέστορος:
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Μία ώρα προ του τελευταίου φωτός… Οι φωτογραφίες που έφεραν στο φως την πικρή αλήθεια για τους τέσσερις αγνοούμενους της Λαπήθου | AlphaNews
