Κάποτε στην Κύπρο η διενέργεια ενός αρραβώνα προϋπόθετε τη σύναψη προικοσυμφώνου. Ήταν το χαρτί στο οποίο καταγράφονταν τα περιουσιακά στοιχεία που παραχωρούσε η οικογένεια της νύφης και του γαμπρού για το νέο ζευγάρι. Δεν ήταν απλά ένα χαρτί, αντιθέτως η ισχύς του επεκτεινόταν και στο νομικό κομμάτι, αφού αθέτηση των συμφωνηθέντων που καταγράφονταν στο προικοσύμφωνο, μπορούσε να οδηγήσει τα μέρη σε αντιδικία ενώπιον του Εκκλησιαστικού Δικαστηρίου.
Για τον θεσμό των προικοσυμφώνων και την παρουσία τους στην κυπριακή κοινωνία άλλων εποχών, μίλησε στην εκπομπή Alpha Ενημέρωση, η φιλόλογος Δρ. Ευθυμία Λεμονιάτη, η οποία μελέτησε εις βάθος το θέμα.
Όπως είπε η κ. Λεμονιάτη, πριν το 1935 τα προικοσύμφωνα συντάσσονταν χειρόγραφα πριν την ανταλλαγή των αρραβώνων, σε μία συνάθροιση των γονέων του ζευγαριού, του ιερέα ή του δασκάλου, κάποιες φορές των νονών ή της προξενήτρας οι οποίοι λειτουργούσαν και ως μάρτυρες της συμφωνίας.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Μετά το1935 – όταν τοποτηρητής του εκκλησιαστικού θρόνου ήταν ο Λεόντιος – όλοι αυτοί οι άγραφοι κανόνες της Εκκλησίας για τον γάμο, κωδικοποιήθηκαν και εκδόθηκαν τυποποιημένοι σε τεφτέρια που ήταν διπλότυπα. Αυτά, όπως εξήγησε η κ. Λεμονιάτη, συμπληρώνονταν, και το ένα έμενε στον Ιερό Ναό ενώ το δεύτερο πήγαινε στην Μητρόπολη και φυλασσόταν εκεί. Αυτός είναι και ένας λόγος που μέχρι σήμερα διασώζονται αρκετά από αυτά τα προικοσύμφωνα, όπως εξήγησε. Η μορφή, δε, των προικοσυμφώνων ήταν τυποποιημένη.
Αξίζει να σημειωθεί εξάλλου ότι μέχρι και τη δεκαετία του 1960, περισσότερη προίκα έδινε ο γαμπρός και ήταν αυτός που αναλάμβανε να χτίσει το σπίτι της νέας οικογένειας, αλλά και να γηροκομήσει τους γονείς του. Μετά το 1960, ωστόσο, σταδιακά αυτές οι υποχρεώσεις άρχισαν να περνούν στη νύφη. «Μόνο στην Άχνα απ’ όσα μελέτησα παρέμεινε το έθιμο να χτίζει το σπίτι ο γαμπρός», είπε η κ. Λεμονιάτη.
Στα προικοσύμφωνα της Πάφου, της Τσάδας και άλλων περιοχών που μελέτησε η κ. Λεμονιάτη, αναγραφόταν η οικία που ήταν υποχρεωμένη η οικογένεια του γαμπρού, να δώσει στην κοπέλα.
Στην Σαλαμιού ωστόσο, όπως είπε, συνέβαινε κάτι διαφορετικό, αφού εκεί αναλάμβαναν να δώσουν προίκα και οι δύο πλευρές. Μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις στα προικοσύμφωνα στη Σαλαμιού (που ήταν κτηνοτροφική περιοχή) περιλαμβάνονταν ζώα, όπως αιγοπρόβατα, τα οποία συνήθως έδινε ο γαμπρός, ενώ πολλές φορές έδινε και δέντρα. Άλλωστε όπως εξήγησε η κ. Λεμονιάτη, εκείνη την εποχή υπήρχαν ξεχωριστοί τίτλοι ιδιοκτησίας για δέντρα που μπορεί να βρίσκονταν σε χωράφι που ανήκε σε άλλο πρόσωπο.
Από τα ζώα, το βόδι και το γαϊδούρι ήταν τα πιο πολύτιμα, γι’ αυτό και συνήθιζαν να περιλαμβάνουν στα προικοσύμφωνα από ένα βόδι και ένα γαϊδούρι. Αυτό ήταν κάτι φυσιολογικό, σημείωσε η κ. Λεμονιάτη, αφού με τα δύο αυτά ζώα η οικογένεια μπορούσε να οργώσει το χωράφι της, και το γαϊδούρι να είναι το μεταφορικό της μέσο.
Η ερευνήτρια αναφέρθηκε και σε άλλα αντικείμενα που εντόπισε σε προικοσύμφωνα εκείνης της εποχής, όπως σε μια περίπτωση στη Σαλαμιού όπου αναγραφόταν ως προικώο μια πλεκτομηχανή. Σε κάποιες περιπτώσεις εντόπισε ραπτομηχανές και μάλιστα με αναγραφή της μάρκας τους. Στον άνδρα, δε, μπορούσε να δοθεί αλωνιστική μηχανή ή αν είχε περβόλι, να του δοθούν ώρες χρήσης νερού για να το ποτίζει.
Τέλη της δεκαετίας του ’70 άρχισε να φθίνει ο θεσμός της προίκας και το 1980 με το νέο καταστατικό της Εκκλησίας, έπαψε πια να είναι υποχρεωτική η σύναψη προικοσυμφώνου για να ευλογήσει ο ιερέας τη μνηστεία. Επίσημα τα προικοσύμφωνα καταργήθηκαν το 1995, όπου και νομικά καταργήθηκε ο θεσμός της προίκας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Δίκη Αββακούμ: Οικοδόμος μαρτύρησε ότι ο μοναχός Νεκτάριος του ζήτησε να μην εκδίδει αποδείξεις | AlphaNews
