Το υδατικό στο Cyprus Forum: Τριπλασιάστηκε η κατανάλωση νερού σε 24 χρόνια, το στρατηγικό πλάνο και γιατί επείγει η μετάβαση

Επί τάπητος βρέθηκε το υδατικό σε πάνελ στο πλαίσιο του Cyprus Forum 2026.

Στο πλαίσιο της συζήτησης, παρουσιάστηκαν οι πτυχές του στρατηγικού πλάνου του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων για τα επόμενα χρόνια, τα προβλήματα που εντοπίζονται στην διαχείριση του νερού, από την παραγωγή έως την τιμολόγηση και την κατανάλωση, αλλά και οι λύσεις που θα μπορούσαν να υιοθετηθούν για να επισφραγιστεί η υδατική επάρκεια.

Το υδατικό όπως τόνισε ο συντονιστής της συζήτησης Ανδρέας Καζαμίας, δεν είναι πρόβλημα το οποίο προέκυψε τα τελευταία χρόνια, ωστόσο ήρθε στο προσκήνιο, λόγω και της ανομβρίας που αντιμετώπισε η χώρα τα τελευταία χρόνια, αναδεικνύοντας την ανάγκη για μια ενοποιημένη λύση στην παραγωγή, στην διανομή, στην χρήση και επανάχρηση του νερού.

Η μεγαλύτερη απειλή για την υδατική επάρκεια στην Κύπρο, ίσως να μην είναι η ανομβρία αλλά η αντιμετώπισή των προκλήσεων υποδομών ως μια «προσωρινή κρίση», όπως τόνισε η κ. Ηλιάνα Τόφα Χριστίδου, Διευθύντρια Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων.

Στόχος του Τμήματος είναι από τα έκτακτα μέτρα που λαμβάνονται για την «ασφάλεια» των επόμενων καλοκαιριών στο δίκτυο που θα παραμένει αξιόπιστο ακόμη και σε «δύσκολες» περιόδους, εστιάζοντας τόσο στην προετοιμασία, στην παραγωγή από διάφορες πηγές αλλά και την ορθολογιστική χρήση.

Η μετάβαση, βασίζεται στα στάδια της διαχείρισης της κρίσης, της αύξησης στην παραγωγή, στην μείωση των απωλειών και της ζήτησης νερού και στην μόνιμη ανθεκτικότητα έως το 2050.

Γιατί επείγει η μετάβαση

Όπως σημείωσε ο κ. Μιχάλης Μιχαήλ, Ανώτερος Εκτελεστικός Μηχανικός του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, η κατανάλωση νερού έχουν αυξηθεί από τα 36 εκατομμύρια κυβικά νερού/έτος το 1991, στα 119 εκατομμύρια κ.μ νερού/έτος το 2025, ενώ την ίδια ώρα τα τελευταία χρόνια οι εισροές στα φράγματα έχουν μειωθεί δραματικά. Συγκεκριμένα το 2024 28 εκ. κυβικά νερού έφτασαν στα φράγματα, ενώ το 2025 μόλις 12 εκ. κ.μ..

Όμως στην εξίσωση για επάρκεια νερού δεν είναι μόνο τα φράγματα.

Στο πλάνο που ενέκρινε το Υπουργικό Συμβούλιο στις 2 Σεπτεμβρίου για εξαετές πλάνο και μακροπρόθεσμο έως το 2050, περιλαμβάνεται η ενίσχυση της αφαλάτωσης. Επί του παρόντος μέσω αφαλατώσεων παράγονται 282 χιλιάδες κ.μ. νερού την ημέρα, με τον στόχο για το 2050 να είναι τα 500 χιλιάδες κ.μ.

Ενώ προβλέπεται η εγκατάσταση τεσσάρων νεών μόνιμων μονάδων που θα παράγουν 180.000 κ.μ νερού την ημέρα.

Όσον αφορά το ανακτημένο νερό, το 85% διανέμεται και χρησιμοποιείται.

Σημαντικός πυλώνας είναι και η μείωση των απωλειών νερού, με την πλειοψηφία να αφορά φυσικές απώλειες. Όπως τόνισε ο κ. Μιχαήλ, η πιο φτηνή επιλογή για νερό, δεν είναι άλλη από το να μην χάνουμε αυτό που παράγουμε.

Εθνικό πρόγραμμα 319 εκ. ευρώ, με ορίζοντα εφαρμογής 2027 – 2041, στοχεύει στην μείωση των απωλειών νερού.

Γιωρκάτζης: Ανάγκη για ανεξάρτητο ενιαίο φορέα για διαχείριση

Ο Πρόεδρος του ΕΟΑ Λευκωσίας Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης τόνισε από την πλευρά του την ανάγκη ενός ανεξάρτητου ενιαίου φορέα για τη διαχείριση του νερού.

Φέροντας ως παράδειγμα την τιμολόγηση του νερού, όπου εμπλέκεται τόσο το Υπουργείο Εσωτερικών, όσο και το Υπουργείο Γεωργίας. Όπως εξήγησε, το Υπουργείο Γεωργίας, καθορίζει την τιμή στην οποία χρεώνεται το νερό στους ΕΟΑ, ενώ το Υπουργείο Εσωτερικών καθορίζει την τελική τιμή που θα χρεώνεται το νερό στους καταναλωτές.

Την ίδια ώρα, αναφέρθηκε και στην οριζόντια πολιτική που εφαρμόζεται, εκφράζοντας την διαφωνία του, φέροντας ως παράδειγμα το ποσό που δίνεται για αναβάθμιση του δικτύου για μείωση των απωλειών, όπου ανεξαρτήτως μεγέθους οι ΕΟΑ λαμβάνουν το ίδιο ποσό.

Η προσέγγιση «fit for purpose»

Ο Αλέξανδρος Στεφανάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής στη Σχολή Χημικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος στο Πολυτεχνείο Κρήτης τόνισε πως μέρος της λύσης είναι η προσέγγιση αποκέντρωσης σε τοπικό επίπεδο, όσον αφορά τη διαχείριση λυμάτων.

Ήδη όπως σημείωσε, αυτό προβλέπεται και στην Ευρωπαϊκή Οδηγία που συμπεριλαμβάνει πως οποιαδήποτε κοινότητα άνω των 1.000 κατοίκων θα πρέπει να έχει μονάδα επεξεργασίας λυμάτων ούτως ώστε να είναι δυνατή η επανάχρηση νερού.

Τόνισε την ίδια ώρα την προσέγγιση «fit for purpose», δηλαδή η ποιότητα θα πρέπει να είναι αντίστοιχη του σκοπού για την οποία προορίζεται.

Ενώ παρουσίασε εναλλακτικές λύσεις που χρησιμοποιούνται σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπως για παράδειγμα μια κοινότητα στην Τσεχία, όπου με έναν αγωγό, το ανακτημένο νερό χρησιμοποιείται για το πότισμα χωραφιών.

Η ανάγκη για σωστές μετρήσεις δεδομένων

Ο Μάριος Χαριλάου, Ερευνητής Υδροπληροφορικής και Σχεδιασμού Υδατικής Πολιτικής και Διευθύνων Σύμβουλος της Morphosis, ανέδειξε την σημασία των σωστών μετρήσεων δεδομένων ούτως ώστε να είναι δυνατή η εφαρμογή της βέλτιστης επιλογής, αλλά και των μετρήσιμων αποτελεσμάτων.

Σημείωσε την ίδια ώρα, την ανάγκη καταγραφής δεδομένων «μικρότερου πεδίου», για τον σωστό καθορισμό των αναγκών και των λύσεων.

Ενώ εστίασε και στο ζήτημα των παράνομων γεωτρήσεων όπου χρειάζεται μεγαλύτερη επίβλεψη.

Απαντώντας σε ερώτηση εάν το βάρος ρίχνεται στις αφαλατώσεις, η κ. Τόφα τόνισε πως δεν είναι μόνο η αφαλάτωση και πως εξετάζονται και άλλες πηγές.

Ενώ όσον αφορά το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των αφαλατώσεων, στο μέλλον πρόθεση του τμήματος είναι η λειτουργεία αφαλατώσεων με ανανεώσιμες πηγές.

Ενώ ο πρώην βουλευτής Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, τόνισε απαντώντας σε ερώτηση, το ζήτημα που έφερε και ο κ. Γιωρκάτζης κατά την ομιλία του με την εμπλοκή τόσων πολλών φορέων.

Αναφέροντας πως τόσοι πολλοί που εμπλέκονταν μπορούσαμε να βάλουμε ένα πλάνο, ένα budget στο τραπέζι, «δεν θα ήμασταν εδώ».