Της Μελίτας Μενελάου
- Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών και Επιστήμης και Μηχανικής Υλικών
Όταν ένα κορίτσι κοιτάζει τον ουρανό, σπάνια σκέφτεται ότι κάποια μέρα θα μπορεί να σχεδιάζει αεροσκάφη ή διαστημόπλοια. Όταν παρατηρεί έναν υπολογιστή, δύσκολα φαντάζεται ότι θα μπορούσε να αναπτύξει νέες τεχνολογίες. Και όταν ακούει τη λέξη «μηχανικός», συχνά η εικόνα που σχηματίζεται στο μυαλό της δεν αντανακλά τον εαυτό της.
Για πολλές δεκαετίες, η μηχανική δεν ήταν ένας χώρος που ενθάρρυνε τις γυναίκες να ονειρεύονται. Όχι επειδή τους έλειπαν οι ικανότητες ή η δημιουργικότητα, αλλά επειδή έλειπαν τα πρότυπα. Έλειπαν οι ιστορίες που θα τους έλεγαν ότι μπορούν και εκείνες να βρεθούν στην πρώτη γραμμή της επιστήμης και της τεχνολογίας, αν το επιθυμούσαν.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Κι όμως, ακόμη και στις πιο δύσκολες εποχές, υπήρξαν γυναίκες που αρνήθηκαν να αποδεχθούν τα όρια που τους επέβαλλε η κοινωνία. Η Emily Warren Roebling συνέβαλε καθοριστικά στην ολοκλήρωση της Γέφυρας του Brooklyn τον 19ο αιώνα. Η Edith Clarke έγινε η πρώτη επαγγελματίας ηλεκτρολόγος μηχανικός στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η Beatrice Shilling άφησε το αποτύπωμά της στην αεροναυπηγική μηχανική κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Καμία από αυτές δεν ακολούθησε έναν εύκολο δρόμο. Όλες όμως απέδειξαν ότι η καινοτομία γεννιέται όταν κάποια τολμά να αμφισβητήσει τα δεδομένα της εποχής της.
Σήμερα, η κατάσταση έχει μεταβληθεί σημαντικά σε παγκόσμιο επίπεδο. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 51,8% των απασχολουμένων στην επιστήμη και την τεχνολογία στην Κύπρο, ποσοστό ελαφρώς χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γεγονός αυτό αποτελεί λόγο αισιοδοξίας, αλλά όχι εφησυχασμού, καθώς πίσω τους αριθμούς εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις: η υποεκπροσώπηση στους περισσότερους κλάδους της μηχανικής, η περιορισμένη παρουσία σε θέσεις ηγεσίας και η ανάγκη δημιουργίας περισσότερων ευκαιριών για τις νέες μηχανικούς.
Η επιστήμη προχωρά χάρη σε εκείνες και εκείνους που επιμένουν. Κάθε νέο εργαστήριο που δημιουργείται, κάθε ερευνητική πρόταση που χρηματοδοτείται, και κάθε νέα ερευνητική υποδομή που εγκαθίσταται σε ένα πανεπιστήμιο είναι το αποτέλεσμα ανθρώπων που αρνήθηκαν να συμβιβαστούν με το «δεν γίνεται». Είναι το αποτέλεσμα ανθρώπων που πίστεψαν ότι μια μικρή χώρα, όπως η Κύπρος, μπορεί να παράγει έρευνα υψηλού επιπέδου, να δημιουργεί υποδομές και να συμμετέχει ισότιμα στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Η πρόσφατη εγκατάσταση του πρώτου Vibrating Sample Magnetometer (VSM) στην Κύπρο αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νοοτροπίας. Όχι γιατί πρόκειται για ένα νέο επιστημονικό όργανο, αλλά γιατί αποδεικνύει ότι ακόμη και σε αυτή τη μικρή χώρα μπορούν να υλοποιηθούν φιλόδοξα οράματα όταν συνδυάζονται η επιμονή, η συνεργασία και η πίστη στη δύναμη της γνώσης. Πίσω από κάθε νέα υποδομή δεν βρίσκονται μόνο τεχνικές προδιαγραφές και εξοπλισμός, αλλά βρίσκονται άνθρωποι, προσπάθειες ετών και η επιθυμία να προσφερθούν περισσότερες ευκαιρίες στις επόμενες γενιές επιστημόνων.
Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο μήνυμα της Διεθνούς Ημέρας των Γυναικών στη Μηχανική που τιμάται κάθε χρόνο στις 23 Ιουνίου. Ότι η πρόοδος δηλαδή δεν είναι αποτέλεσμα τύχης. Είναι αποτέλεσμα ανθρώπων που επιμένουν όταν οι συνθήκες δεν είναι ιδανικές, που συνεχίζουν όταν οι πόροι είναι περιορισμένοι και που πιστεύουν σε έναν στόχο ακόμη και όταν αυτός μοιάζει μακρινός.
Οι μεγάλες προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών, όπως η κλιματική αλλαγή, η ενεργειακή μετάβαση, η ανάγκη για τροποποίηση γνώριμων υλικών και η τεχνητή νοημοσύνη, θα απαιτήσουν περισσότερες/ους επιστήμονες και μηχανικούς από ποτέ με νέες ιδέες, πολλές εμπειρίες αλλά και με εναλλακτικές προσεγγίσεις. Γιατί ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη κληρονομιά που μπορούμε να αφήσουμε στις επόμενες γενιές να μην είναι τα κτίρια, τα εργαστήρια ή τα ερευνητικά όργανα. Ίσως να είναι απλά η έμπνευση και η στιγμή που ένα νέο κορίτσι θα δει μια γυναίκα μηχανικό, ερευνήτρια ή ακαδημαϊκό, και θα σκεφτεί: «Αυτό μπορώ να το κάνω κι εγώ». Άλλωστε η μηχανική δεν αφορά μόνο μηχανές, υλικά και εξισώσεις, αφορά ανθρώπους που τολμούν να φανταστούν έναν καλύτερο κόσμο και να εργαστούν για να τον δημιουργήσουν. Και κάθε μεγάλη καινοτομία ξεκινά πάντοτε με το ίδιο, απλό βήμα: «με κάποια ή κάποιον που τόλμησε να ονειρευτεί».
