Του Βάκη Χαραλάμπους
- Οικονομολόγος, Μέλος Κ.Ε. ΑΚΕΛ
Τα κυπριακά νοικοκυριά, σύμφωνα με την Έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, εμφανίζονται πλουσιότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, κυρίως επειδή κατέχουν περισσότερη και ακριβότερη ακίνητη περιουσία. Αυτός όμως ο πλούτος είναι σε μεγάλο βαθμό «στα χαρτιά» και δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχα εισοδήματα, ρευστότητα ή οικονομική ασφάλεια.
Ο διάμεσος καθαρός πλούτος των κυπριακών νοικοκυριών αυξήθηκε από €195.900 το 2017 σε €240.600 το 2023, έναντι €140.100 στην Ευρωζώνη. Η αύξηση αυτή δεν οφείλεται σε υψηλότερους μισθούς ή σε μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια αλλά στην υψηλή ιδιοκατοίκηση και στην αύξηση των τιμών των ακινήτων. Σχεδόν το 90% της συνολικής περιουσίας των κυπριακών νοικοκυριών είναι τοποθετημένο σε ακίνητα.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Συνεπώς, πρόκειται για πλούτο σε μεγάλο βαθμό εγκλωβισμένο σε τοίχους και οικόπεδα. Δεν είναι ρευστότητα που μπορεί να πληρώσει τον λογαριασμό του ηλεκτρισμού, τη δόση του δανείου ή τα αυξημένα έξοδα του νοικοκυριού. Πίσω από την εικόνα της περιουσιακής ευημερίας βρίσκεται μια κοινωνία με εξαιρετικά περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες.
Σε αντίθεση με την υψηλή ακίνητη περιουσία, τα κυπριακά νοικοκυριά διαθέτουν πολύ περιορισμένα χρηματοοικονομικά διαθέσιμα με διάμεση αξία, για το 2023, μόλις €4.300, έναντι €16.600 στην Ευρωζώνη. Οι διάμεσες καταθέσεις περιορίζονταν στις €2.400, όταν στην Ευρωζώνη έφταναν τις €10.000.
Την ίδια ώρα, το διάμεσο ετήσιο ακαθάριστο εισόδημα ανερχόταν στις €30.900, κατά 17% χαμηλότερο από την Ευρωζώνη. Οι ονομαστικές αυξήσεις των τελευταίων χρόνων εξανεμίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από την ακρίβεια και από το 2021 μέχρι το 2023, το διάμεσο εισόδημα μειώθηκε σε πραγματικούς όρους.
Οι βασικές δαπάνες των κυπριακών νοικοκυριών αυξήθηκαν, χωρίς αντίστοιχη βελτίωση της δυνατότητας αποταμίευσης. Μόλις το 18,2% των κυπριακών νοικοκυριών δηλώνει ότι οι δαπάνες του είναι χαμηλότερες από τα εισοδήματά του, έναντι 44% στην Ευρωζώνη.
Το χρέος αφορά λιγότερους, αλλά όσοι χρωστούν σηκώνουν πολύ μεγαλύτερο βάρος. Το διάμεσο χρέος είναι κατά 90% υψηλότερο και η διάμεση μηνιαία δόση κατά 38% υψηλότερη από την Ευρωζώνη. Για τα χαμηλότερα εισοδήματα, οι δόσεις απορροφούν περισσότερο από το μισό τους εισόδημα.
Οι ανισότητες είναι εξίσου έντονες. Το πλουσιότερο 10% κατείχε κατά το 2023 το 40,1% των συνολικών περιουσιακών στοιχείων, ενώ το χαμηλότερο 20% κατείχε μόλις το 0,5%. Το ανώτερο 10% είχε διάμεσο εισόδημα σχεδόν 10 φορές μεγαλύτερο από το χαμηλότερο 20%. Οι ενοικιαστές διαθέτουν, περίπου, το μισό διαθέσιμο εισόδημα έναντι των ιδιοκτητών.
Εξαιρετικά ανησυχητική είναι και μεταβολή της σύνθεσης των νοικοκυριών προς μικρότερα και γηραιότερα νοικοκυριά.
Τα πιο πάνω στοιχεία καταρρίπτουν το εύκολο αφήγημα περί ευημερίας. Η πραγματική εικόνα δεν μετριέται μόνο με την αξία ενός σπιτιού. Μετριέται με αξιοπρεπή εισοδήματα, προσιτή στέγη, μικρότερο βάρος χρέους και τη δυνατότητα των νοικοκυριών να ζουν και να αποταμιεύουν χωρίς διαρκή ανασφάλεια.
Πηγή: Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Έρευνα για τα Οικονομικά των Νοικοκυριών και την Κατανάλωση (HFCS), wave 2023 (June 2026).
