Πόσο ασφαλή είναι τα χρήματα που διατηρούμε στην τράπεζα και τι θα συμβεί εάν ένα πιστωτικό ίδρυμα αδυνατεί να επιστρέψει τις καταθέσεις των πελατών του;
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αποταμίευσης, στις 31 Οκτωβρίου, το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η προστασία των καταθέσεων αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς διασφάλισης της εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα.
Στην Κύπρο, το ανώτατο ποσό εγγύησης ανέρχεται στις €100.000 ανά καταθέτη και ανά αδειοδοτημένο πιστωτικό ίδρυμα. Ωστόσο, το συγκεκριμένο όριο συνοδεύεται από προϋποθέσεις, εξαιρέσεις και ειδικές ρυθμίσεις που καθορίζουν ποια χρήματα καλύπτονται και σε ποιες περιπτώσεις.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Πώς λειτουργεί
Η προστασία παρέχεται μέσω του Συστήματος Εγγύησης των Καταθέσεων και Εξυγίανσης Πιστωτικών και Άλλων Ιδρυμάτων, το οποίο λειτουργεί στην Κύπρο από το 2000.
Σκοπός του είναι η αποζημίωση των καταθετών σε περίπτωση που ένα συμμετέχον πιστωτικό ίδρυμα δεν είναι σε θέση να επιστρέψει τα χρήματά τους, καθώς και η χρηματοδότηση συγκεκριμένων μέτρων εξυγίανσης.
Το όριο των €100.000 εφαρμόζεται στο σύνολο των επιλέξιμων καταθέσεων που διατηρεί ένα πρόσωπο στο ίδιο πιστωτικό ίδρυμα και περιλαμβάνει τους δεδουλευμένους τόκους.
Αυτό σημαίνει ότι η εγγύηση δεν αφορά κάθε τραπεζικό λογαριασμό ξεχωριστά, αλλά το σύνολο των καταθέσεων του ίδιου προσώπου στην ίδια τράπεζα.
Για παράδειγμα, σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της Κεντρικής Τράπεζας, εάν κάποιος διατηρεί €20.000 σε λογαριασμό όψεως και €85.000 σε προθεσμιακή κατάθεση στην ίδια τράπεζα, το συνολικό ποσό φτάνει τις €105.000. Σε περίπτωση ενεργοποίησης του Συστήματος, η εγγυημένη αποζημίωση περιορίζεται στις €100.000, εφόσον δεν υπάρχουν ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις προς συμψηφισμό.
Αντίθετα, όταν ένα πρόσωπο διατηρεί καταθέσεις σε διαφορετικά αδειοδοτημένα πιστωτικά ιδρύματα, το όριο εξετάζεται ξεχωριστά για κάθε ίδρυμα.
Τι ισχύει για τους κοινούς λογαριασμούς
Διαφορετική είναι η αντιμετώπιση των κοινών λογαριασμών, στους οποίους υπάρχουν περισσότεροι από ένας δικαιούχοι.
Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα, το ποσό που αναλογεί σε κάθε συνδικαιούχο θεωρείται ξεχωριστή κατάθεση. Κατά κανόνα, το υπόλοιπο κατανέμεται ισόποσα, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στη σχετική σύμβαση.
Ένας κοινός λογαριασμός δύο προσώπων μπορεί επομένως να καλύπτεται μέχρι €200.000 συνολικά, υπό την προϋπόθεση ότι το μερίδιο κάθε προσώπου, μαζί με τις υπόλοιπες καταθέσεις του στην ίδια τράπεζα, δεν υπερβαίνει τις €100.000.
Ενδεικτικά, για κοινό λογαριασμό €180.000 με δύο ισότιμους δικαιούχους, αναλογούν €90.000 στον καθένα. Εάν, όμως, ο ένας διαθέτει επιπλέον προσωπική κατάθεση €20.000 στην ίδια τράπεζα, το συνολικό ποσό που του αναλογεί φτάνει τις €110.000 και η εγγυημένη αποζημίωσή του περιορίζεται στις €100.000.
Πότε καλύπτονται περισσότερα
Μια λιγότερο γνωστή πρόνοια αφορά τις περιπτώσεις στις οποίες το ποσό μιας κατάθεσης αυξάνεται προσωρινά λόγω συγκεκριμένων γεγονότων.
Στην Κύπρο προβλέπεται πρόσθετη προστασία μέχρι €300.000, πέραν της βασικής εγγύησης, για περίοδο έως 12 μηνών, όταν πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις.
Η ρύθμιση αφορά, μεταξύ άλλων, χρήματα που προέρχονται από συναλλαγές ακινήτων σχετικές με ιδιωτικές κατοικίες, κληρονομιές, αποζημιώσεις ασφαλιστηρίων συμβολαίων, παροχές συνταξιοδότησης και ορισμένες αποζημιώσεις λόγω απόλυσης ή θανάτου.
Η πρόσθετη προστασία δεν παρέχεται ανεξαιρέτως. Απαιτείται τεκμηρίωση της προέλευσης των χρημάτων, ενώ η περίοδος κάλυψης υπολογίζεται σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανόνες.
Ποιες καταθέσεις εξαιρούνται
Το Σύστημα καλύπτει, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, καταθέσεις φυσικών και νομικών προσώπων, περιλαμβανομένων εταιρειών.
Η προστασία ισχύει επίσης για καταθέσεις σε ξένα νομίσματα, με την αποζημίωση να καταβάλλεται σε ευρώ.
Ωστόσο, δεν καλύπτονται όλα τα χρηματοοικονομικά προϊόντα που προσφέρονται μέσω μιας τράπεζας. Στις εξαιρέσεις περιλαμβάνονται συγκεκριμένες κατηγορίες καταθέσεων χρηματοδοτικών και επενδυτικών οργανισμών, ασφαλιστικών επιχειρήσεων, καθώς και ορισμένοι πιστωτικοί τίτλοι που εκδίδονται από τράπεζες.
Επιπλέον, η ύπαρξη δανείου δεν συνεπάγεται αυτόματα απώλεια της εγγύησης. Κατά τον υπολογισμό της αποζημίωσης λαμβάνονται υπόψη ληξιπρόθεσμες οφειλές του καταθέτη προς το συγκεκριμένο πιστωτικό ίδρυμα, εφόσον υφίσταται δικαίωμα συμψηφισμού.
Πότε επιστρέφονται τα χρήματα
Εφόσον ενεργοποιηθεί το Σύστημα Εγγύησης Καταθέσεων, προβλέπεται ότι το σχετικό ποσό αποζημίωσης καθίσταται διαθέσιμο εντός επτά εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία οι καταθέσεις κατέστησαν μη διαθέσιμες.
Η ενεργοποίηση προϋποθέτει σχετική διαπίστωση από την Κεντρική Τράπεζα ή προβλεπόμενη δικαστική διαδικασία. Ακολούθως, δημοσιοποιούνται οδηγίες για την αποζημίωση των δικαιούχων.
Για τις καταθέσεις που υπερβαίνουν το εγγυημένο όριο, περαιτέρω αποζημίωση ενδέχεται να προκύψει μέσω της διαδικασίας εκκαθάρισης του πιστωτικού ιδρύματος, χωρίς όμως να διασφαλίζεται η πλήρης ανάκτηση του επιπλέον ποσού.
Τι πρέπει να ελέγχουν οι καταθέτες
Η βασική αρχή των €100.000 εφαρμόζεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, δεν υπάγονται υποχρεωτικά όλες οι τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο στο κυπριακό Σύστημα.
Για παράδειγμα, τα υποκαταστήματα τραπεζών με έδρα σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ καλύπτονται από το σύστημα εγγύησης της χώρας καταγωγής τους.
Οι καταθέτες μπορούν να ζητούν από την τράπεζά τους το προβλεπόμενο ενημερωτικό έντυπο, στο οποίο αναφέρονται το αρμόδιο σύστημα εγγύησης, το όριο προστασίας και οι βασικές εξαιρέσεις.
Η εγγύηση καταθέσεων αποτελεί ουσιαστικό δίχτυ προστασίας, αλλά δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε ποσό διατηρείται σε μια τράπεζα είναι αυτομάτως και πλήρως εξασφαλισμένο. Η γνώση των ορίων και των προϋποθέσεων είναι το πρώτο βήμα για την προστασία των αποταμιεύσεων.
