Γράφει ο Αλέξης Μαύρος
Δικανικός αναλυτής ηλεκτρονικών δεδομένων
Μια φωτογραφία μπορεί να αποτυπώνει μια κρίσιμη στιγμή. Μια ιατρική συσκευή μπορεί να διατηρεί στη μνήμη της καταγραφές από όσα προηγήθηκαν και ακολούθησαν. Στη διερεύνηση του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη, η σύνδεση τέτοιων στοιχείων μπορεί να βοηθήσει να ξεκαθαρίσει η σειρά των γεγονότων και να ελεγχθούν οι περιγραφές όσων συνέβησαν.
Στα δημοσιεύματα του Τύπου και στις πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει για την υπόθεση αναφέρονται η ανάκτηση φωτογραφίας από κινητό και η αξιοποίηση δεδομένων του μηχανήματος πλασμαφαίρεσης. Σύμφωνα με αυτές τις αναφορές, η φωτογραφία είχε προηγουμένως αποσταλεί σε τρίτο πρόσωπο. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς συνδέονται αυτές οι πληροφορίες με τη λειτουργία των συσκευών, τις επικοινωνίες και τον χρόνο που ζητήθηκε βοήθεια.
Αυτό εξετάζει η ψηφιακή δικανική ανάλυση: την προέλευση, το περιεχόμενο και τη σύνδεση των ηλεκτρονικών στοιχείων. Ο ειδικός ελέγχει τι ακριβώς καταγράφηκε, τι σημαίνει και αν συμφωνεί με τις άλλες πηγές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι καταγραφές τόσο του μηχανήματος πλασμαφαίρεσης όσο και του απινιδωτή. Τα παραδείγματα που ακολουθούν εξηγούν τον τρόπο εξέτασης τέτοιων στοιχείων, χωρίς να αναπαράγουν πραγματικές ώρες ή μη δημοσιοποιημένα ευρήματα της υπόθεσης.
Το ηλεκτρονικό ημερολόγιο του μηχανήματος
Τα αρχεία καταγραφής μιας ιατρικής συσκευής λειτουργούν σαν ηλεκτρονικό ημερολόγιο. Ανάλογα με το μοντέλο και το λογισμικό της, μπορούν να περιλαμβάνουν την έναρξη και τη λήξη μιας διαδικασίας, προειδοποιήσεις, αλλαγές ρυθμίσεων ή διακοπές λειτουργίας. Η αξία τους είναι ότι επιτρέπουν να ανασυντεθούν στάδια της διαδικασίας από τις ίδιες τις καταγραφές. Για να γίνει αυτό, χρειάζεται πρώτα να εξακριβωθεί ποια γεγονότα αποθηκεύει η συγκεκριμένη συσκευή και τι σημαίνει κάθε ένδειξη.
Ας πάρουμε ένα ενδεικτικό παράδειγμα: το αρχείο εμφανίζει μια προειδοποίηση, ακολουθεί παύση της αντλίας και στη συνέχεια καταγράφονται επιβεβαίωση της ειδοποίησης και επανέναρξη. Η ακολουθία αυτή βοηθά να διατυπωθούν συγκεκριμένα ερωτήματα για όσα μεσολάβησαν. Η επιβεβαίωση μιας ειδοποίησης, όμως, δεν αρκεί για να γνωρίζουμε αν διορθώθηκε το πρόβλημα ή ποια ενέργεια έγινε. Αυτές οι απαντήσεις χρειάζονται τις υπόλοιπες καταγραφές, την τεχνική τεκμηρίωση και τη σύγκριση με τις διαθέσιμες περιγραφές του περιστατικού. Ένα διάστημα χωρίς καταγραφές χρειάζεται επίσης διερεύνηση. Η συσκευή μπορεί να αποθηκεύει μόνο συγκεκριμένα συμβάντα και όχι συνεχείς εγγραφές. Χρειάζεται επομένως να ελεγχθεί πότε δημιουργεί καταγραφές και αν το αρχείο που εξετάζεται είναι πλήρες. Η απουσία εγγραφών δεν αποδεικνύει από μόνη της διακοπή λειτουργίας ή διαγραφή δεδομένων.
Η σωστή ερμηνεία κάθε ένδειξης είναι ουσιαστική. Μια προειδοποίηση πίεσης μπορεί να αφορά το κύκλωμα του μηχανήματος και όχι την αρτηριακή πίεση του ασθενούς. Αντίστοιχα, η ένδειξη ότι η αντλία λειτουργεί δεν αποτελεί από μόνη της μέτρηση της πραγματικής ροής του αίματος. Η ψηφιακή ανάλυση αποσαφηνίζει τι κατέγραψε το σύστημα. Η σημασία του για την κατάσταση του ασθενούς αξιολογείται μαζί με τους αρμόδιους ιατρικούς και τεχνικούς ειδικούς.
Η συμβολή των καταγραφών του απινιδωτή
Οι καταγραφές του απινιδωτή μπορούν να βοηθήσουν στην ανασύνθεση της προσπάθειας παροχής βοήθειας. Ανάλογα με τη συσκευή, μπορεί να αποτυπώνουν πότε ενεργοποιήθηκε, πότε ανέλυσε τον καρδιακό ρυθμό, ποιες οδηγίες έδωσε και αν χορηγήθηκαν ηλεκτρικά σοκ. Σε ορισμένα μοντέλα διατηρείται επίσης καταγραφή της ηλεκτρικής δραστηριότητας της καρδιάς, δηλαδή ηλεκτροκαρδιογράφημα, καθώς και μετρήσεις για τις θωρακικές συμπιέσεις κατά την καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ).
Η σύγκριση αυτών των πληροφοριών με τις άλλες καταγραφές βοηθά να εξεταστεί η σειρά των ενεργειών. Χρειάζεται, ωστόσο, να διακρίνουμε τι έδωσε ως οδηγία η συσκευή και τι τεκμηριώνεται ότι πραγματοποιήθηκε. Μια οδηγία για ΚΑΡΠΑ δεν σημαίνει ότι η ΚΑΡΠΑ έγινε. Η ένδειξη «δεν συνιστάται σοκ» δεν σημαίνει ότι ο ασθενής συνήλθε. Ακόμη και μια ειδοποίηση για τα ηλεκτρόδια χρειάζεται συνεκτίμηση με τα υπόλοιπα στοιχεία πριν αποδοθεί σε συγκεκριμένη ενέργεια. Οι επαναλαμβανόμενες φωνητικές οδηγίες δεν αντιστοιχούν απαραίτητα σε διαφορετικά σοκ. Ο αριθμός των χορηγήσεων ελέγχεται στις σχετικές καταγραφές της συσκευής, με βάση την τεχνική τεκμηρίωση του συγκεκριμένου μοντέλου.
Η φωτογραφία και οι πληροφορίες που τη συνοδεύουν
Στο κινητό τηλέφωνο, η εξέταση προχωρά πέρα από όσα φαίνονται στην εικόνα. Μαζί με μια φωτογραφία μπορεί να έχουν διασωθεί πληροφορίες για τον χρόνο δημιουργίας της, αντίγραφά της ή εγγραφές αποστολής σε μια εφαρμογή επικοινωνίας. Οι ειδικοί εξετάζουν αν πρόκειται για το αρχικό αρχείο ή για μεταγενέστερο αντίγραφο. Η ώρα αποθήκευσης μιας εικόνας σε άλλη συσκευή μπορεί να διαφέρει από την ώρα λήψης της, ενώ η αποστολή της δεν δείχνει πότε την είδε ο παραλήπτης.
Η διαγραφή από ένα σημείο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χάθηκαν όλα τα αντίγραφα. Μια εικόνα μπορεί να έχει αφαιρεθεί από τη συλλογή φωτογραφιών, αλλά να παραμένει σε μια συνομιλία, σε αντίγραφο ασφαλείας ή στη συσκευή του παραλήπτη. Αυτό εξηγεί γιατί αξίζει να εξετάζονται διαφορετικές πηγές. Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε διαγραμμένο αρχείο ανακτάται: η δυνατότητα εξαρτάται από τη συσκευή, την εφαρμογή, τον τρόπο διαγραφής και όσα συνέβησαν στη συνέχεια.
Μια φωτογραφία μπορεί επίσης να συνδεθεί με το ιστορικό του μηχανήματος. Αν, για παράδειγμα, στην εικόνα διακρίνεται καθαρά η οθόνη της συσκευής, μπορούν να συγκριθούν οι ενδείξεις της με τις αποθηκευμένες καταγραφές. Τα στοιχεία αποστολής της φωτογραφίας μπορούν να εξεταστούν μαζί με άλλες επικοινωνίες. Με αυτόν τον τρόπο, μια εικόνα αποκτά θέση μέσα στη σειρά των γεγονότων.
Οι υπολογιστές και η σωστή ανάγνωση της ώρας
Οι υπολογιστές του ιατρείου μπορούν να προσφέρουν πρόσθετες πληροφορίες μέσα από ηλεκτρονικά ραντεβού, έγγραφα, επικοινωνίες ή ιστορικό αλλαγών, εφόσον αυτά τηρούνται. Εδώ έχει σημασία μια απλή διάκριση: άλλο η ώρα ενός γεγονότος και άλλο η ώρα που κάποιος έγραψε τη σχετική σημείωση. Μια μεταγενέστερη καταχώριση μπορεί να περιγράφει κάτι που συνέβη νωρίτερα. Οι δύο χρόνοι χρειάζεται να καταγράφονται χωριστά, ώστε να είναι σαφές τι αντιπροσωπεύει ο καθένας.
Πριν συνδυαστούν οι χρονικές πληροφορίες, ελέγχονται τα ρολόγια των συσκευών. Το κινητό, το ιατρικό μηχάνημα και μια κάμερα μπορεί να μη δείχνουν ακριβώς την ίδια ώρα. Έτσι, δύο καταγραφές μπορεί να φαίνεται πως δεν συμφωνούν μεταξύ τους, ενώ η διαφορά οφείλεται σε μια λανθασμένη ρύθμιση. Οι ειδικοί εξετάζουν τις αποκλίσεις και τις συγκρίνουν με ανεξάρτητες πηγές, όπως οι διαθέσιμες καταγραφές μιας κλήσης για βοήθεια. Στόχος είναι να προσδιοριστεί η σειρά των γεγονότων με όση ακρίβεια επιτρέπουν τα δεδομένα. Οι αρχικές χρονικές ενδείξεις διατηρούνται στα πρωτότυπα αρχεία. Τυχόν απόκλιση της ώρας και η αβεβαιότητα στον υπολογισμό της τεκμηριώνονται χωριστά.
Η προστασία των αρχικών αρχείων
Η αξιοπιστία της εξέτασης αρχίζει από τη συλλογή των στοιχείων. Η συλλογή και η εξέτασή τους πρέπει να γίνονται με τη νόμιμη διαδικασία και με τεκμηρίωση του τρόπου διαχείρισής τους. Καταγράφεται από πού προήλθε κάθε αρχείο, πώς συλλέχθηκε και ποιος το διαχειρίστηκε. Τα πρωτότυπα δεδομένα διατηρούνται για επανεξέταση και χρησιμοποιούνται έλεγχοι για να διαπιστωθεί αν άλλαξαν μετά τη συλλογή τους. Μια φωτογραφία της οθόνης ή μια εκτύπωση μπορεί να βοηθά στην παρουσίαση ενός ευρήματος, αλλά συχνά δεν περιλαμβάνει όλες τις πληροφορίες του αρχικού αρχείου. Μια εξαγόμενη αναφορά μπορεί επίσης να περιλαμβάνει μόνο μέρος των δεδομένων που διατηρεί η συσκευή. Η διατήρηση του αρχικού αρχείου επιτρέπει να ελεγχθεί ξανά το ίδιο εύρημα και ο τρόπος με τον οποίο προέκυψε το συμπέρασμα.
Όταν τα στοιχεία εξετάζονται μαζί
Στην υπόθεση Μαζωνάκη, το κρίσιμο είναι πώς συνδέονται η φωτογραφία, οι επικοινωνίες, οι καταγραφές των συσκευών και ο χρόνος που ζητήθηκε βοήθεια. Αν οι πληροφορίες συμφωνούν, μπορούν να ενισχύσουν μια περιγραφή των γεγονότων. Αν διαφέρουν, η ασυμφωνία χρειάζεται εξήγηση: μπορεί να οφείλεται στο ρολόι μιας συσκευής, στο διαφορετικό είδος της καταγραφής ή σε ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στις περιγραφές. Κάθε ενδεχόμενο χρειάζεται έλεγχο, χωρίς προαποφασισμένο συμπέρασμα.
Η τεχνολογική εξέλιξη δημιουργεί και μια διαρκή ανάγκη εκπαίδευσης για τα κρατικά και αστυνομικά εργαστήρια ψηφιακής δικανικής ανάλυσης. Η κατάρτιση χρειάζεται να καλύπτει, πέρα από τα κινητά τηλέφωνα και τους υπολογιστές, κάθε κατηγορία συσκευής που αποθηκεύει ή επεξεργάζεται ηλεκτρονικά δεδομένα: από ιατρικά μηχανήματα μέχρι συστήματα ασφαλείας και οχήματα. Κάθε τέτοια συσκευή μπορεί να διατηρεί στοιχεία χρήσιμα για μια έρευνα, αλλά απαιτεί γνώση του τρόπου λειτουργίας και καταγραφής της. Η συνεχής επιμόρφωση των εξεταστών, η ανανέωση των εργαλείων και η συνεργασία με ειδικούς διαφορετικών κλάδων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για αξιόπιστη συλλογή και ερμηνεία αυτών των στοιχείων.
Η ευθύνη του ειδικού είναι να εξηγεί καθαρά ποια γεγονότα στηρίζονται στα δεδομένα, πού υπάρχουν κενά και ποιες απαντήσεις απαιτούν πρόσθετη διερεύνηση. Η χρονική σειρά από μόνη της δεν καθορίζει την αιτία ενός συμβάντος ούτε την ευθύνη ενός προσώπου. Τα ψηφιακά ευρήματα συνεκτιμώνται με τις καταθέσεις, τα ιατρικά δεδομένα και τα υπόλοιπα τεκμήρια. Έτσι οι αρμόδιες Αρχές μπορούν να ελέγξουν τους ισχυρισμούς με συγκεκριμένα στοιχεία και να στηρίξουν την κρίση τους σε μια πληρέστερη εικόνα των γεγονότων.
Ο Αλέξης Μαύρος είναι δικανικός αναλυτής ηλεκτρονικών δεδομένων, κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου (MSc) στην ψηφιακή δικανική ανάλυση από το University College Dublin και πιστοποιημένος εξεταστής υπολογιστών (CFCE, IACIS). Δεν έχει καμία εμπλοκή στη συγκεκριμένη υπόθεση και δεν έχει πρόσβαση στη δικογραφία. Όσα πραγματικά στοιχεία αναφέρονται προέρχονται αποκλειστικά από δημοσιευμένες πληροφορίες. Οι τεχνικές εξηγήσεις στηρίζονται στην εκπαίδευση, την επαγγελματική του κατάρτιση και την εμπειρία του, και τα παραδείγματα είναι επεξηγηματικά: δεν περιγράφουν ευρήματα της έρευνας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Άρση απορρήτου των επικοινωνιών για την υπόθεση Μαζωνάκη, ανοίγουν τα τηλέφωνα των εμπλεκομένων | AlphaNews
