Του Δρ. Μάριου Αργυρίδη
- Επικεφαλής Τμήματος Ψυχολογίας, στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφος
Σε μια εποχή όπου η ψυχική υγεία απασχολεί ολοένα και περισσότερο κοινωνίες, επαγγελματίες και οικογένειες, νέα διεθνή επιστημονικά δεδομένα έρχονται να υπενθυμίσουν κάτι ουσιαστικό, σχεδόν αυτονόητο – αλλά συχνά ξεχασμένο: τη βαθιά και πολυεπίπεδη σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Μια σχέση που δεν είναι απλώς αισθητική ή ψυχαγωγική, αλλά φαίνεται να αγγίζει τον πυρήνα της ψυχικής μας ισορροπίας.
Μια πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο ιδιαίτερα υψηλού κύρους επιστημονικό περιοδικό Environment International, φέρνει την Κύπρο στο επίκεντρο μιας μεγάλης διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας. Πρόκειται για μία από τις πιο εκτεταμένες έρευνες στο πεδίο της ψυχικής υγείας και της εικόνας σώματος, με τη συμμετοχή περισσότερων από 50.000 ατόμων από 58 διαφορετικές χώρες.
Ανάμεσα στους επιστήμονες που συμμετείχαν ενεργά στη μελέτη είναι και ο Καθηγητής Μάριος Αργυρίδης, Πρόεδρος του Τμήματος Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφος, εκπροσωπώντας την Κύπρο σε ένα ερευνητικό εγχείρημα παγκόσμιας εμβέλειας.
Ένα παγκόσμιο εύρημα με εντυπωσιακή συνέπεια
Τα αποτελέσματα της μελέτης είναι εντυπωσιακά όχι μόνο για το περιεχόμενό τους, αλλά και για τη σταθερότητά τους: ανεξάρτητα από χώρα, πολιτισμικό πλαίσιο, ηλικία ή φύλο, η επαφή με τη φύση συνδέεται με μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή.
Ωστόσο, αυτό που διαφοροποιεί τη συγκεκριμένη έρευνα από προηγούμενες είναι ότι αποκαλύπτει πως αυτή η σχέση δεν είναι άμεση. Η φύση δεν «μας κάνει» απλώς πιο ευτυχισμένους. Αντίθετα, λειτουργεί μέσα από πιο σύνθετες και ουσιαστικές ψυχολογικές διεργασίες. Συγκεκριμένα, η επαφή με φυσικά περιβάλλοντα φαίνεται να ενισχύει:
- την αυτοσυμπόνια, δηλαδή την ικανότητα να φερόμαστε στον εαυτό μας με κατανόηση αντί για αυστηρή κριτική,
- την αίσθηση ψυχικής «αποκατάστασης», εκείνη τη βαθιά ηρεμία που βιώνουμε όταν απομακρυνόμαστε από την ένταση της καθημερινότητας,
- και κυρίως μια πιο θετική εικόνα σώματος – μια στάση αποδοχής, σεβασμού και εκτίμησης προς το σώμα μας.
Αυτοί οι παράγοντες λειτουργούν ως «γέφυρα» που συνδέει τη φύση με την ευημερία, οδηγώντας τελικά σε υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή.
Η Κύπρος στον παγκόσμιο χάρτη της ψυχικής ευημερίας
Η συμμετοχή της Κύπρου στη μελέτη προσφέρει μια σημαντική ευκαιρία να κατανοήσουμε τη θέση της χώρας μας σε διεθνές επίπεδο. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι Κύπριοι συμμετέχοντες ακολουθούν το ίδιο μοτίβο με τον υπόλοιπο κόσμο: η φύση συμβάλλει ουσιαστικά στην ψυχική ευημερία, όχι άμεσα, αλλά μέσω της βελτίωσης της σχέσης με τον εαυτό και το σώμα.
Σε αντίθεση με λίγες χώρες όπου παρατηρήθηκαν αποκλίσεις στα επιμέρους αποτελέσματα, η Κύπρος εντάσσεται στο ευρύτερο, σταθερό διεθνές πρότυπο. Αυτό σημαίνει ότι οι βασικοί ψυχολογικοί μηχανισμοί που συνδέουν τη φύση με την ευημερία φαίνεται να λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο και στον κυπριακό πληθυσμό.
Με άλλα λόγια, η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση – αλλά μέρος μιας παγκόσμιας πραγματικότητας όπου η φύση λειτουργεί ως κοινός ψυχολογικός «πόρος».
Η ουσία βρίσκεται στον τρόπο που βιώνουμε τη φύση
Ίσως το πιο ουσιαστικό εύρημα της μελέτης είναι ότι η φύση δεν επηρεάζει άμεσα την ευτυχία ή την ικανοποίηση από τη ζωή. Αντίθετα, η επίδρασή της είναι έμμεση – αλλά πιο βαθιά. Η επαφή με τη φύση δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για:
- ψυχική ηρεμία και μείωση του στρες,
- απομάκρυνση από την έντονη αυτοκριτική που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη ζωή,
- και επανασύνδεση με το σώμα μας με έναν πιο υγιή και αποδεκτικό τρόπο.
Έτσι, η φύση δεν αλλάζει απλώς το πώς νιώθουμε στιγμιαία. Αλλάζει το πώς σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας σε βάθος χρόνου.
Μήνας Ψυχικής Υγείας: Ένα μήνυμα με πρακτική αξία
Καθώς ο Μάιος είναι αφιερωμένος διεθνώς στην Ψυχική Υγεία, τα ευρήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Σε ένα περιβάλλον όπου αυξάνονται τα επίπεδα άγχους, δυσαρέσκειας και προβλημάτων εικόνας σώματος, η απάντηση ίσως δεν βρίσκεται μόνο σε σύνθετες θεραπευτικές παρεμβάσεις αλλά και σε κάτι πιο απλό: την καθημερινή, συνειδητή επαφή με τη φύση.
Για την Κύπρο, αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία. Με τον πλούτο φυσικών τοπίων –από τις παραλίες μέχρι τα βουνά και την ύπαιθρο– η χώρα διαθέτει ένα σημαντικό «φυσικό κεφάλαιο» που μπορεί να αξιοποιηθεί όχι μόνο για αναψυχή, αλλά και ως εργαλείο πρόληψης και προαγωγής της ψυχικής υγείας.
Η μελέτη αυτή δεν προσφέρει απλώς ένα ακόμη επιστημονικό εύρημα αλλά προτείνει μια διαφορετική οπτική για την ψυχική υγεία: ότι η ευημερία δεν είναι μόνο αποτέλεσμα εσωτερικής προσπάθειας, αλλά και αποτέλεσμα σχέσης – με το περιβάλλον, με το σώμα, με τον ίδιο τον εαυτό. Και μέσα σε αυτή τη σχέση, η φύση φαίνεται να έχει έναν ρόλο πιο βαθύ από όσο μέχρι σήμερα αναγνωρίζαμε.
Ίσως, τελικά, η φροντίδα της ψυχικής υγείας να ξεκινά από κάτι απλό: μια βόλτα σε ένα φυσικό τοπίο. Και την άδεια να είμαστε, έστω για λίγο, λίγο πιο ήπιοι με τον εαυτό μας.
