Την ανάγκη ορθής εφαρμογής της νομοθεσίας που προνοεί τη διαβάθμιση κρατικών εγγράφων που κατατίθενται ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων, συζήτησαν τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Θεσμών και διαπίστωσαν ενδεχόμενες καταχρηστικές πρακτικές, αφού ενημερώθηκαν ότι ουδέποτε επιβλήθηκε οποιαδήποτε ποινή σε κάποιον που εντοπίστηκε να παραβιάζει τους σχετικούς κανονισμούς.
Μιλώντας στην εκπομπή Alpha Ενημέρωση, ο δικηγόρος και εκπρόσωπος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου Παντελής Χριστοφίδης εξήγησε ότι υπάρχει κοινή παραδοχή μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών πως το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο είναι επαρκές. Ωστόσο, όλοι συμφωνούν πως το ζητούμενο δεν είναι η τροποποίηση της νομοθεσίας, αλλά η σωστή εφαρμογή της, ώστε η διαβάθμιση εγγράφων να γίνεται με βάση συγκεκριμένα κριτήρια και όχι αδιακρίτως.
Όπως υπέδειξε, καθοριστικής σημασίας είναι η τήρηση των αρχών της αναλογικότητας και της αναγκαιότητας, οι οποίες αποτελούν βασικές αρχές τόσο του κυπριακού όσο και του ευρωπαϊκού δικαίου.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ποινικές ευθύνες και για καταχρηστική διαβάθμιση
Ο δικηγόρος υπενθύμισε ότι ο νόμος του 2021 για τους κανόνες ασφαλείας διαβαθμισμένων πληροφοριών, εγγράφων και υλικού προβλέπει ποινικές κυρώσεις όχι μόνο για όσους διαδίδουν ή αφήνουν να διαρρεύσουν διαβαθμισμένες πληροφορίες, αλλά και για όσους παραλείπουν να συμμορφωθούν με τις πρόνοιες της νομοθεσίας, των κανονισμών και των σχετικών διαταγμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, λειτουργός του δημόσιου ή ευρύτερου δημόσιου τομέα που προχωρεί σε καταχρηστική διαβάθμιση εγγράφου μπορεί να βρεθεί ενώπιον της δικαιοσύνης, εφόσον διαπιστωθεί ότι ενδέχεται να έχει διαπραχθεί ποινικό αδίκημα. Σε περίπτωση καταδίκης, οι προβλεπόμενες ποινές φτάνουν μέχρι τα επτά χρόνια φυλάκισης ή χρηματικό πρόστιμο έως €350.000, ή και τις δύο ποινές.
Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε και κατά τη συζήτηση στη Βουλή, μέχρι στιγμής δεν έχει επιβληθεί ποινή για καταχρηστική διαβάθμιση κρατικών εγγράφων.
Στο «μικροσκόπιο» η προεδρική λιμουζίνα
Αφορμή για τη συζήτηση αποτέλεσε, μεταξύ άλλων, η περιβόητη επιστολή που αφορούσε την αγορά νέου υπηρεσιακού οχήματος για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, η οποία διαβαθμίστηκε ως απόρρητη, αλλά ήρθε στο «φως» της δημοσιότητας. Το ζήτημα που τέθηκε ήταν κατά πόσο μια επιστολή με συνοπτική αναφορά στην ανάγκη αγοράς οχήματος, χωρίς τεχνικά χαρακτηριστικά ή άλλες ευαίσθητες λεπτομέρειες, δικαιολογούσε τη συγκεκριμένη διαβάθμιση.
Ο κ. Χριστοφίδης σημείωσε ότι η αξιολόγηση της ευαισθησίας μιας πληροφορίας συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από τρίτους, είτε κακόβουλα είτε ακόμη και χωρίς τέτοια πρόθεση. Παράλληλα, διευκρίνισε ότι το σχετικό διάταγμα του 2025 περιλαμβάνει ευρύ φάσμα πληροφοριών που μπορούν να χαρακτηριστούν διαβαθμισμένες, όπως στοιχεία για τις δυνατότητες ή τα ευάλωτα σημεία κρίσιμων εθνικών υποδομών, προσωπικό και πηγές υπηρεσιών πληροφοριών, καθώς και οικονομικά και τεχνολογικά προγράμματα.
Έφερε για παράδειγμα, την αποκάλυψη ευρημάτων ελέγχου ασφαλείας που θα μπορούσε να αναδείξει αδυναμίες συστημάτων, ενώ η δημοσιοποίηση λεπτομερειών για συναντήσεις ενδέχεται, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει σε στοχοποίηση προσώπων ή θεμάτων.
Ενημέρωση λειτουργών και έλεγχος των αποφάσεων
Ο Εκπρόσωπος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου ανέφερε ότι έχει ήδη αρχίσει και αναμένεται να εντατικοποιηθεί η ενημέρωση λειτουργών του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα από την Εθνική Αρχή Ασφάλειας. Η Αρχή έχει εκδώσει κατευθυντήριες οδηγίες για τη διαχείριση διαβαθμισμένων πληροφοριών, οι οποίες παρέχουν πρακτική καθοδήγηση για την αξιολόγηση του βαθμού διαβάθμισης, λαμβάνοντας υπόψη την ενδεχόμενη ζημιά που θα μπορούσε να προκύψει από μη εξουσιοδοτημένη αποκάλυψη.
Όπως ανέφερε, πριν από την έκδοση των οδηγιών και του σχετικού διατάγματος του 2025, μελετήθηκαν και νομοθεσίες άλλων κρατών, καθώς και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τρίτων χωρών, μεταξύ των οποίων και ο Καναδάς. Παράλληλα, εισηγήθηκε τη συστηματική ενημέρωση των αρμόδιων λειτουργών, αλλά και την ενδεχόμενη επικαιροποίηση των κατευθυντήριων οδηγιών, ώστε να λαμβάνονται υπόψη περιστατικά που έχουν ήδη καταγραφεί.
«Άλλο τα προσωπικά δεδομένα κι άλλο η εθνική ασφάλεια»
Ο κ. Χριστοφίδης υπογράμμισε ότι το ζήτημα δεν αφορά την αλλαγή του βασικού νόμου του 2021 ή του σχετικού διατάγματος, αλλά τον τρόπο με τον οποίο ασκείται στην πράξη η αρμοδιότητα διαβάθμισης. Το κρίσιμο, όπως είπε, είναι να διασφαλιστεί ότι όσοι έχουν την εξουσία να χαρακτηρίζουν ένα έγγραφο ως διαβαθμισμένο εφαρμόζουν σωστά τα προβλεπόμενα κριτήρια και υπόκεινται σε έλεγχο.
Έθεσε, μάλιστα, το ερώτημα κατά πόσο ο μεγάλος αριθμός διαβαθμισμένων εγγράφων υποδηλώνει την ανάγκη για αυστηρότερη εποπτεία των σχετικών αποφάσεων. Καταλήγοντας, ξεκαθάρισε ότι πρέπει να διαχωρίζεται η προστασία των προσωπικών δεδομένων και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τον GDPR από τη διαβάθμιση πληροφοριών για λόγους εθνικής ασφάλειας, καθώς πρόκειται για δύο διαφορετικά ζητήματα.
*Η κεντρική φωτογραφία δημιουργήθηκε με το chatgpt.com
