Η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να διευκρινίσει τι ακριβώς ζητά όσον αφορά τις βρετανικές βάσεις στο νησί, ανέφεραν ομιλητές σε συζήτηση που διοργάνωσε το Πανεπιστήμιο Κύπρου το βράδυ της Τρίτης για το καθεστώς και το μέλλον των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο.
Οι ομιλητές, ο τέως Γενικός Εισαγγελέας της Κυπριακής Δημοκρατίας Κώστας Κληρίδης, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Αριστοτέλης Κωνσταντινίδης και ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Κώστας Μ. Κωνσταντίνου, ανέλυσαν το θέμα ο καθένας από μία διαφορετική οπτική.
Στην υπόθεση του Μαυρίκιου και του αρχιπελάγους Τσάγκος αναφέρθηκε στην ομιλία του ο τέως Γενικός Εισαγγελέας της Κυπριακής Δημοκρατίας Κώστας Κληρίδης, επισημαίνοντας τις «επίμονες διεκδικήσεις ενός μικρού κράτους», του Μαυρικίου, το οποίο, όπως ανέφερε, παρά την αρνητική στάση του Ηνωμένου Βασίλειου, επέμεινε «φορτικά» μέχρι που πέτυχε την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Λονδίνο και δικαιώθηκε.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Με πρωτοβουλία πολιτών προτάσεις νόμων στη Βουλή
Το ΥΠΕΞ στηρίζει τον ΠΟΥ για ανθρωπιστικές αποστολές στη Γάζα
Σημείωσε ότι το 1965 το Ηνωμένο Βασίλειο με τη λεγόμενη συμφωνία του Lancaster House είχε συμφωνήσει με εκλεγμένους αντιπροσώπους του Μαυρικίου τον διαχωρισμό των νησιών του αρχιπελάγους Τσάγκος από τον Μαυρίκιο ώστε να χρησιμοποιηθεί το σύμπλεγμα Ντιέγκο Γκαρσία από τις Ηνωμένες Πολιτείες ως στρατιωτική βάση.
Είπε ακόμη, ότι, οι συνεχιζόμενες αμφισβητήσεις της νομιμότητας της πράξης αυτής από τον Μαυρίκιο οδήγησαν σε συζήτηση του θέματος από την Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, και ζητήθηκε η γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, το οποίο έκρινε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο είχε υποχρέωση να τερματίσει τη διοίκηση του αρχιπελάγους το συντομότερο δυνατόν έτσι ώστε να ολοκληρωθεί η υποχρέωση για πλήρη αποαπικοιοποίηση των εδαφών του Μαυρικίου κατά τρόπο ο οποίος να συνάδει με το δικαίωμα των λαών για αυτοδιάθεση. Παρότι η Βρετανική Κυβέρνηση δεν αποδεχόταν τη γνωμοδότηση, ανέφερε, το Δικαστήριο την έστειλε στην Γενική Συνέλευση των ΗΕ, η οποία τον Μάρτιο του 2019 ενέκρινε το ψήφισμα 73/295 με το οποίο επικύρωσε τη συμβουλευτική γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου και διακήρυξε ότι το Αρχιπέλαγος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Μαυρικίου καλώντας το Ηνωμένο Βασίλειο να αποσυρθεί από το Αρχιπέλαγος εντός 6 μηνών, κάτι που δεν έγινε.
Μία από τις θέσεις της Βρετανίας ήταν ότι οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι του Μαυρικίου συναίνεσαν στον διαχωρισμό, σημείωσε ο κ. Κληρίδης, αναφέροντας ότι το Δικαστήριο έκρινε ότι η συγκατάθεση του τότε υπουργικού συμβουλίου της αποικίας του Μαυρικίου δεν βασίστηκε στην ελεύθερη και γνήσια έκφραση της λαϊκής θέλησης, εφόσον το ένα μέρος τελούσε υπό την υποτέλεια του άλλου.
Aναφέρθηκε στην συμβολή της Κύπρου στην υπόθεση σημειώνοντας μεταξύ άλλων ότι στην προφορική της αγόρευση η Κυπριακή Δημοκρατία ανέφερε ότι το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου σε απόφαση του τον Ιούλιο 2018 στην υπόθεση Bashir αποφάνθηκε ότι η εδαφική έκταση 3% της Κύπρου που παραμένει έδαφος των βρετανικών βάσεων παραμένει Βρετανική αποικία. Η Κυπριακή Δημοκρατία σημείωσε ακόμη ότι η διακοπή της εδαφικής ακεραιότητας μια χώρας και η κατακράτηση μέρους της επικράτειάς της από την αποικιακή δύναμη, είναι ασυμβίβαστη με τις αρχές της αυτοδιάθεσης και της ολοκληρωμένης αποαπικοιοποίησης και δεν μπορεί νόμιμα ένας λαός να απεμπολήσει αυτό το δικαίωμα ή να συγκατατεθεί στον περιορισμό του.
Καταλήγοντας ο κ. Κληρίδης είπε ότι οι επίμονες διεκδικήσεις ενός μικρού κράτους, ενισχυμένες από τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου, την γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, και την συνακόλουθη απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των ΗΕ, είχαν ως αποτέλεσμα την επανάκτηση της κυριαρχίας ενός μέρους του εδάφους του, του οποίου η κυριαρχία παρακρατείτο από την πρώην αποικιακή δύναμη και οδήγησαν σε μια συναινετική επανατοποθέτηση του θέματος πάνω σε μία σύγχρονη νομική βάση πλήρους συμβατής με το διεθνές δίκαιο.
Στις διάφορες νομικές οδούς που θα μπορούσε να ακολουθήσει η Κύπρος – επιδίωξη μονομερούς κατάργησης, επαναδιαπραγμάτευση, ή μια διευθέτηση όπως το 2014 – αναφέρθηκε στην ομιλία του ο Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Αριστοτέλης Κωνσταντινίδης.
Σημειώνοντας ότι ζούμε σε μια περίοδο που βιώνουμε ιστορικές αλλαγές και ο ρόλος του διεθνούς δικαίου περιφρονείται, ο κ. Κωνσταντινίδης ανέφερε ότι η συζήτηση δίνει την αφορμή να υπενθυμιστεί ότι το διεθνές δίκαιο για μικρά κράτη όπως η Κύπρος, «όσο και αν απαξιώνεται, δεν παύει να είναι αποκούμπι και όταν χρειάζεται να ασκήσουμε πάρα πολλές νόμιμες διεκδικήσεις, εν τέλει θα καταλήξουμε στο διεθνές δίκαιο». Οπότε, είπε, τουλάχιστον η Κυπριακή Δημοκρατία δεν θα πρέπει να συμβάλει σε αυτή τη διάβρωση του διεθνούς δικαίου, γιατί αν εκλείψουν ή αν διαβρωθούν οι κανόνες και μηχανισμοί που υπάρχουν διαθέσιμοι «δεν θα μπορούμε να τους χρησιμοποιήσουμε».
Κάνοντας μια ανάλυση των επιλογών που έχει η Κύπρος σχετικά με το καθεστώς των βρετανικών Βάσεων, ο κ. Κωνσταντινίδης, είπε ότι εάν επιδιωχθεί η μονομερής κατάργηση του καθεστώτος το οποίο θεωρεί, όπως είπε, πολιτικά «πολύ πιο δύσκολο, ιδίως με άλυτο το Κυπριακό», νομικά είναι κάτι το οποίο «μπορεί να ευσταθεί», αλλά θέλει μελέτη συγκεκριμένων πτυχών πολύ σε βάθος .
Αν αυτό που επιδιώκεται είναι, μέσω διαπραγματεύσεων με το Ηνωμένο Βασίλειο, μερική τροποποίηση της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης, των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων , είπε ότι «μπορεί να γίνει» με το υφιστάμενο καθεστώς και τους κανόνες της Σύμβασης της Βιέννης που αντανακλούν το εθιμικό δίκαιο.
«Αν θέλουμε κάτι πιο απλό, πιο εύκολο, όπως αυτό που είχαμε το 2014 και αυτό προφανώς μπορεί να γίνει», είπε, επισημαίνοντας ότι αυτά είναι σενάρια που έχουν να κάνουν, ανάλογα με την ενδεχόμενη πολιτική στόχευση.
«Θέλω να πιστεύω ότι έχουν εξεταστεί τα διάφορα αυτά σενάρια. Ωστόσο, η απόφαση είναι εξόχως πολιτική», είπε. Πάντως, το Διεθνές Δίκαιο φαίνεται να μπορεί να διευκολύνει τις πολιτικές επιδιώξεις, όποιες και αν είναι αυτές, κατέληξε.
Τη θέση ότι η συζήτηση μορφών πλήρους ή μερικής αποστρατικοποίησης στην Κύπρο, ή στρατιωτικής ουδετερότητας, θα ήταν μια «πραγματιστική στρατηγική επιλογή», εξέφρασε στη δική του ομιλία ο Κώστας Μ. Κωνσταντίνου, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.
Είπε ακόμη ότι η ουσιαστική και συνολική διευθέτηση του ζητήματος των βρετανικών βάσεων δεν μπορεί να γίνει πριν την λύση του Κυπριακού, όπου, ως μέρος της συνολικής διευθέτησης θα μπορούσε να συμφωνηθεί η κατάργηση ή χρονικός περιορισμός της παρουσίας τους. Το τι μπορεί «και πρέπει» η κυβέρνηση να διεκδικήσει, είπε, μεταξύ άλλων, είναι οι Βρετανικές Βάσεις να διαβουλεύονται με την Κυπριακή Δημοκρατία για οποιαδήποτε εμπλοκή τους σε πολεμικές συρράξεις και να λαμβάνεται η συναίνεση της Λευκωσίας.
Σημειώνοντας ότι υπάρχει αυξανόμενη ανάγκη για ξένες βάσεις, λόγω της αλλαγής του τρόπου διεξαγωγής των νέων πολέμων, είπε ότι θα πρέπει η Κυπριακή Δημοκρατία να αποφασίσει εάν θέλει να έχει Βρετανικές ή άλλες βάσεις στο νησί, αν θα προσφέρει μόνιμες ή προσωρινές βάσεις, ή αν θα παρέχει στρατιωτικές διευκολύνσεις σε άλλες χώρες και για ποιο λόγο.
Καταλήγοντας, εξέφρασε την άποψη ότι η Κύπρος, μακροπρόθεσμα, εξασφαλίζει καλύτερα την ασφάλεια της με πρόνοιες στρατιωτικής – όχι πολιτικής – ουδετερότητας οι οποίες θα της επέτρεπαν να μην συμμετέχει, έμμεσα ή άμεσα, σε πολεμικές συρράξεις που παραβιάζουν θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου, αλλά την ίδια στιγμή να στηρίζει, όπου μπορεί, δράσεις που εδράζονται στη διεθνή νομιμότητα, στο πλαίσιο του ΟΗΕ, και με βάση την Κοινή Ευρωπαϊκή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας, με τρόπο που να μην αναπαράγουν νεοαποικιακές ιεραρχίες ασφάλειας και εξάρτησης, αλλά να ενισχύουν την κυριαρχική ισότητα και την πολιτική αυτονομία των κρατών.
Στη συζήτηση που ακολούθησε, η πρώην Υπουργός Εξωτερικών Ερατώ Κοζάκου Μαρκουλλή σε δική της παρέμβαση ισχυρίστηκε ότι αν η Κυβέρνηση έθεσε θέμα κατάργησης των βάσεων, «είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για την πορεία του Κυπριακού», σημειώνοντας ότι, οτιδήποτε άλλο που θα απομακρύνει από «την ύψιστη προτεραιότητα» που είναι η λύση του Κυπριακού, «θα είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για την Κύπρο».
Απαντώντας σε ερώτηση, ο κ. Κληρίδης εξέφρασε τη θέση ότι δεν πρέπει να λαμβάνεται πολύ αυστηρά τι λέει η κάθε συνθήκη σε κάποιες συμφωνίες που έχουν υπογραφεί το 1960 υπό πίεση από τους Βρετανούς ως όρο για να δοθεί ανεξαρτησία στην Κύπρο. Μπορεί το δικαστήριο να αποφανθεί ότι μια πρώην αποικιοκρατική δύναμη συνεχίζει να κατακρατεί εδάφη του κράτους, και ότι είναι αναχρονιστική όσον αφορά στο διεθνές δίκαιο όπως εξελίχθηκε μέχρι σήμερα, είπε, μεταξύ άλλων. Είπε ακόμη ότι τώρα είναι μια καλή στιγμή να το επιδιώξει η Κυπριακή Δημοκρατία αυτό.
