Του Στέλιου Γ. Προκοπίου
- Διεθνολόγος Υποψ. Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων
Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της 36ης Συνόδου κορυφής της Ατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), το κυρίαρχο θέμα που μονοπώλησε στα Ελληνικά και Κυπριακά μέσα μαζικής ενημέρωσης και όχι αδίκως, ήταν η συζήτηση για την πιθανή προμήθεια των αμερικανικών μαχητικών F-35 από την Τουρκία. Παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλτ Τραμπ πριν την αφιξη του στην Άγκυρα, υποσχέθηκε δώρα και καλές ειδήσεις προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, εντούτοις με το πέρας της Συνόδου δεν υπήρξε ξεκάθαρη τοποθέτηση, παρά μόνο υποσχέσεις για επανεξέταση του θέματος πιθανής επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 ή την έγκριση μιας μελλοντικής πώλησης του αεροσκάφους.
Προφανώς, κύριο πρόβλημα για την Τουρκία αποτελεί η αγορά των Ρωσικών πυραύλων S-400 και αμερικανικές κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA, οι οποίες να σημειώσουμε ότι επιβλήθηκαν το 2019, επί πρώτης Προεδρίας Τραμπ. Η ανησυχία της Ουάσιγκτον ήταν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τους S-400 για να «διαβάσει» τα F-35, επιτρέποντας στη Ρωσία να μάθει πώς να αντιμετωπίζει τις δυνατότητες stealth του μαχητικού και τα συστήματα αποφυγής πυραύλων. Συνεπώς, για να μπορέσει να ξεπεραστεί το νομοθετικό εμπόδιο που θέσπισε το Κογκρέσο, θα πρέπει η Τουρκία να «ξεφορτωθεί» τους S-400.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η υπόθεση όμως αυτή δεν αφορά μόνο τις σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας. Πίσω από τα F-35 κρύβεται μια μεγαλύτερη σύγκρουση συμφερόντων που περιλαμβάνει την Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία και κυρίως το Ισραήλ.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην Σύνοδο σε ερώτηση για τα F-35 είπε ότι «δεν είναι δική μας υπόθεση» να αναφέρεται σε συμφωνίες για οπλικά συστήματα ανάμεσα σε δύο άλλα κράτη, όμως την ίδια ώρα ανέδειξε το θέμα ότι η Τουρκία συνεχίζει να απειλεί την Ελλάδα με casus belli το οποίο όπως είπε πρέπει να καταργηθεί, χαρακτηρίζοντάς το ως «ιστορική ανορθογραφία».
Την ίδια ώρα πιο ξεκάθαρος και ευθύς, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, εξέφρασε και δημόσια τις έντονες ανησυχίες του για μια τέτοια εξέλιξη, καθώς έχει συνδέσει την αντίθεσή του με τη συμπεριφορά της Άγκυρας απέναντι στην Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία. Υποστηρίζει ότι μια χώρα που αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο και διατηρεί στρατεύματα στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, δεν μπορεί εύκολα να αποκτήσει το πιο προηγμένο μαχητικό αεροσκάφος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η επιχειρηματολογία αυτή δεν είναι τυχαία. Τα τελευταία χρόνια, το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία έχουν οικοδομήσει ένα από τα ισχυρότερα δίκτυα στρατηγικής συνεργασίας στην περιοχή.
Το Τελ Αβίβ όμως έχει πολλά περισσότερα να διαφυλάξει την τρέχουσα χρονική συγκυρία. Πίσω από μια φαινομενικά εξοπλιστική συμφωνία, υπάρχει μια πιο ευρεία γεωπολιτική αναμέτρηση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, η οποία αναδεικνύει την σημασία που αποδίδεται στη υπεροπλία του συγκεκριμένου μαχητικού αεροσκάφους.
Αρχικά όπως αναφέραμε, πλέον το Ισραήλ αντιλαμβάνεται την σημασία της ενδυνάμωσης του ρόλου και των διμερών σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, εξού και αρκετά στελέχη της Κυβέρνησής Νετανιάχου, εκφράζουν δημόσια τοποθετήσεις υπέρ της Αθήνας και της Λευκωσίας. Η επιχειρηματολογία αυτή δεν είναι τυχαία. Τα τελευταία χρόνια, το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία έχουν οικοδομήσει ένα από τα ισχυρότερα δίκτυα στρατηγικής συνεργασίας στην περιοχή. Οι κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, η συνεργασία στην αεράμυνα, οι ανταλλαγές πληροφοριών και οι ενεργειακές συμπράξεις έχουν δημιουργήσει μια σχέση στρατηγικού βάθους.
Για το Ισραήλ, η Ελλάδα είναι πλέον βασικός πυλώνας σταθερότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η Κύπρος έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία τόσο ως επιχειρησιακός όσο και ως ενεργειακός κόμβος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επιπλέον, το Ισραήλ ως η μοναδική χώρα της περιοχής η οποία διαθέτει F-35, του προσδίδει ποιοτική στρατιωτική υπεροχή. Το αεροσκάφος αποτελεί τον πυρήνα της αποτρεπτικής του ισχύος. Η ένταξη της Τουρκίας στην ίδια κατηγορία θα περιορίσει αυτό το στρατηγικό πλεονέκτημα, προσφέροντας στην τουρκική αεροπορία δυνατότητες stealth, προηγμένης συλλογής πληροφοριών και κρούσης μεγάλης ακτίνας, ειδικότερα σε μια περίοδο που οι δύο πλευρές αντιμάχονται στη Συρία.
Πίσω από τη διαφωνία για τα F-35 εξελίσσεται ένας ακόμη πιο μεγάλος ανταγωνισμός. Η Ανατολική Μεσόγειος γίνεται κομβική περιοχή για την παγκόσμια ενέργεια και το διεθνές εμπόριο. Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου του Ισραήλ και της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι ελληνικές υποδομές και οι νέες θαλάσσιες και ψηφιακές διασυνδέσεις δημιουργούν ένα νέο γεωοικονομικό περιβάλλον.
Στο επίκεντρο είναι ο IMEC (India–Middle East–Europe Economic Corridor), το σχέδιο που στοχεύει να συνδέσει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω των χωρών του Κόλπου, του Ισραήλ και της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν είναι απλώς ένας εμπορικός διάδρομος. Αποτελεί ένα δίκτυο μεταφοράς εμπορευμάτων, ηλεκτρικής ενέργειας, πράσινου υδρογόνου, οπτικών ινών και ψηφιακών δεδομένων. Η Ελλάδα αναμένεται να είναι η βασική πύλη εισόδου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία αποκτά αυξανόμενη σημασία ως ενεργειακός και ψηφιακός κόμβος.
Η Τουρκία όμως, προσπαθεί να προωθήσει μια διαφορετική στρατηγική. Η Άγκυρα θέλει να γίνει ο βασικός χερσαίος διάδρομος που θα συνδέει την Ασία με την Ευρώπη μέσω της Συρίας, εκμεταλλευόμενη τις σχέσεις με τη νέα συριακή ηγεσία και τη γεωγραφική της θέση.
Για τη μεταπολεμική Συρία, η ένταξη σε έναν τέτοιο διάδρομο μπορεί να αποτελέσει μοχλό οικονομικής ανασυγκρότησης, προσελκύοντας σημαντικές επενδύσεις σε μεταφορές, ενέργεια και υποδομές.
Το Ισραήλ, αντίθετα, πιστεύει ότι αυτός ο σχεδιασμός θα απαξίωνε τον δικό του γεωστρατηγικό ρόλο και θα ενίσχυε υπερβολικά την περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας. Γι’ αυτό προωθεί έναν εναλλακτικό άξονα συνεργασίας μεταξύ Ινδίας, κρατών του Κόλπου, Ισραήλ, Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, ο οποίος θα παρακάμπτει την Τουρκία. Αυτός ο άξονας θα στηρίζεται στις θαλάσσιες μεταφορές και τις ενεργειακές διασυνδέσεις της Ανατολικής Μεσογείου.
Συνεπώς, μια νέα ισορροπία ισχύος αρχίζει να διαμορφώνεται. Η υπόθεση των F-35 έχει γίνει σύμβολο μιας μεγαλύτερης στρατηγικής αντιπαράθεσης. Δεν αφορά μόνο ποια χώρα θα αποκτήσει ένα προηγμένο μαχητικό αεροσκάφος. Αφορά το ποιος θα κυριαρχήσει στη νέα γεωπολιτική και γεωοικονομική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Από τη μία πλευρά είναι η Τουρκία. Επιθυμεί να γίνει ενεργειακός, εμπορικός και στρατιωτικός κόμβος μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, επενδύοντας παράλληλα στην ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας.
Από την άλλη πλευρά είναι το Ισραήλ, το οποίο οικοδομεί στρατηγικές συνεργασίες με την Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία, τα κράτη του Κόλπου και την Ινδία, προσπαθώντας να διατηρήσει την ποιοτική στρατιωτική του υπεροχή και τον κεντρικό του ρόλο στους νέους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους.
Με αυτό το πρίσμα, τα F-35 είναι λιγότερο το αντικείμενο της διαμάχης και περισσότερο το σύμβολό της. Η τελική απόφαση της Ουάσιγκτον δεν θα κρίνει μόνο μια εξοπλιστική συμφωνία. Θα δείξει πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν τη μελλοντική ισορροπία ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τον νέο γεωοικονομικό χάρτη που διαμορφώνεται από την Ινδία έως την Ευρώπη.
