Ο χτύπος των δεικτών του ρολογιού ηχεί εκκωφαντικά μετρώντας αντίστροφα. Στο βάθος το τραγούδι των κυμάτων της αγαπημένης θάλασσας της Κερύνειας. Μια ανατριχιαστική κραυγή ακολουθούμενη από το μεταλλικό άκουσμα ενός αυτόματου όπλου, σταματάει ξαφνικά τον χρόνο. Κύπρος, καλοκαίρι 1974 και μέσα στην αίθουσα του Ευρωκοινοβουλίου επικρατεί σιωπή. Ο εφιάλτης της εισβολής έχει μεταφερθεί στις Βρυξέλλες 52 χρόνια μετά και θεατές του στα έδρανα, συγγενείς αγνοουμένων που ακόμα περιμένουν μια απάντηση.
«Ζει ο πατέρας μου…;». Πώς να απαντήσεις στο ερώτημα όταν δεν ξέρεις, όταν όλα δείχνουν πως όχι, δεν ζει, αλλά τίποτα δεν βρέθηκε για να το επιβεβαιώνει. Ο θάνατος παίρνει παράταση και εσύ συνεχίζεις να ζεις με το ασήκωτο βάρος μιας βασανιστικής κενής ελπίδας που είναι αδύνατο να σβήσει αν δεν κλείσει ο κύκλος. Αν δεν πάρεις έστω κάτι από τον άνθρωπο που κάποτε υπήρξε και το θάψεις με τις τιμές που του αξίζουν. Αν δεν κλάψεις πάνω από τον τάφο του και δεν ανάψεις ποτέ το καντήλι. Όλα παραμένουν μετέωρα, όπως μετέωρη παραμένει και η ίδια σου η ζωή. Αυτή είναι η πραγματικότητα πίσω από το δράμα των αγνοουμένων του ’74. Μια ανοιχτή πληγή που πασχίζει να κλείσει.
Στο αγώνα της αναζήτησης απαντήσεων κάποιοι συνεχίζουν αγόγγυστα να προσπαθούν, όσο μπορούν και απ’ όποιο βήμα μπορούν να το πράξουν.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Μια τέτοια προσπάθεια μετουσιώθηκε την περασμένη Τετάρτη 10 Ιουνίου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες, με πρωτοβουλία του Ευρωβουλευτή του ΔΗΚΟ, Κώστα Μαυρίδη, σε μία εκδήλωση-σταθμό ακόμη και για την πλούσια και πολυετή ιστορία του Σώματος.
Στο επίκεντρο της εκδήλωσης αυτής, φωτογραφικά τεκμήρια που αποκάλυψε πρόσφατα ο ιστορικός ερευνητής Οδυσσέας Χρίστου, τα οποία βρήκαν βήμα στην ευρωπαϊκή πρωτεύουσα και προβλήθηκαν για να «ταξιδέψουν» παντού, με την ελπίδα ότι οι άνθρωποι που γνωρίζουν και είναι εν ζωή, να βρουν επιτέλους το θάρρος να μιλήσουν. Αυτή άλλωστε ήταν και η δραματική προτροπή του Εισηγητή της Έκθεσης για τους Αγνοούμενους της Κύπρου, Ευρωβουλευτή Φρανσουά Μπελαμί στο βιντεοσκοπημένο μήνυμά του που προβλήθηκε στην αίθουσα. «Speak now»… οι δύο λέξεις του Γάλλου πολιτικού που κατάφεραν να συμπεριλάβουν όλο το νόημα του εγχειρήματος και τίποτα περισσότερο ή τίποτα λιγότερο.
Άλλωστε το πλήρωμα του χρόνου πλησιάζει. Ο ανίκητος εχθρός χρόνος μετρά αντίστροφα και ότι πληροφορία απέμεινε για να δώσει αγαλλίαση στις ψυχές των συγγενών, κινδυνεύει να χαθεί για πάντα μαζί με όσους την κράτησαν μέχρι σήμερα ως επτασφράγιστο μυστικό.
Το ζητούμενο πια δεν είναι η δικαίωση, αλλά το ιερό δικαίωμα που αποτυπώθηκε τόσο περίτεχνα από τον Όμηρο στο έπος του Ιλιάδα. Αυτό επεσήμανε και στην ομιλία του ο ερευνητής Οδυσσέας Χρίστου, κάνοντας μια αντιπαραβολή με τον βασιλιά Πρίαμο που έπεσε στα πόδια του Αχιλλέα και τον ικέτεψε να του παραδώσει το νεκρό σώμα του γιού του για ταφή.
Αυτό το ιερό δικαίωμα είναι πάνω από πατρίδες, πάνω από σύμβολα, πάνω από σημαίες, γιατί μετουσιώνει την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη και ό,τι αυτή περικλείει ως δημιούργημα του Θεού, είτε ο Θεός αυτός λέγεται Χριστός, είτε λέγεται Αλλάχ.
Το δραματικό μήνυμα του Ευρωβουλευτή Φρανσουά Μπελαμί
Περίπου 1000 παραμένουν αγνοούμενοι 52 χρόνια μετά
Αυτό που αναδείχθηκε στην εκδήλωση ήταν η ανάγκη εντατικοποίησης των προσπαθειών για τη διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων της Κύπρου και η αξιοποίηση νέων φωτογραφικών τεκμηρίων και μαρτυριών που ήρθαν πρόσφατα στο φως.
Με τη συμμετοχή Ευρωβουλευτών, πρώην αιχμαλώτων πολέμου του 1974, συγγενών αγνοουμένων και εκπροσώπων της Κομισιόν, ο Ευρωβουλευτής Κώστας Μαυρίδης, επισήμανε τη θλιβερή πραγματικότητα του σήμερα, 52 χρόνια μετά: »Περίπου 800 Ελληνοκύπριοι και σχεδόν 200 Τουρκοκύπριοι εξακολουθούν να αγνοούνται». Ένα ζήτημα που ήταν και παραμένει όπως τόνισε, καθαρά ανθρωπιστικό.
Επαινώντας τον ερευνητή Οδυσσέα Χρίστου για την επίπονη προσπάθεια και το έργο του, σημείωσε ότι η εκδήλωση έχει ως στόχο να επαναβεβαιωθεί το αίτημα για ανεύρεση των λειψάνων των αγνοουμένων και για πλήρη διακρίβωση της τύχης των προσώπων που εξακολουθούν να αγνοούνται.
Το δικαίωμα στην αλήθεια αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, είπε ο κ. Μαυρίδης, επισημαίνοντας ότι ο χρόνος λειτουργεί εις βάρος των οικογενειών, ανεξαρτήτως κοινότητας, καθώς μάρτυρες και συγγενείς φεύγουν από τη ζωή χωρίς να έχουν πάρει απαντήσεις.
Ο Ευρωβουλευτής επανέλαβε την ανάγκη άσκησης πίεσης προς την Τουρκία για ουσιαστική συνεργασία με τη Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους, ανεξάρτητα από τα πολιτικά ζητήματα που παραμένουν άλυτα.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε σε δύο πάγια αιτήματα, το άνοιγμα των αρχείων του τουρκικού στρατού του 1974 και την παροχή άδειας για διενέργεια εκσκαφών σε στρατιωτικές ζώνες στις κατεχόμενες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παράλληλα, έθεσε και ένα τρίτο αίτημα, το οποίο αφορά την πρόσβαση σε φωτογραφικό και άλλο υλικό που βρίσκεται στην κατοχή των τουρκικών αρχών.
Σύμφωνα με τον κ. Μαυρίδη, τα νέα φωτογραφικά τεκμήρια και έγγραφα που παρουσιάστηκαν στην εκδήλωση καταδεικνύουν ότι σημαντικός αριθμός σχετικών στοιχείων εξακολουθεί να βρίσκεται στα χέρια των τουρκικών αρχών, εξηγώντας παράλληλα πως η πρόσβαση στο υλικό αυτό θα μπορούσε να συμβάλει στον εντοπισμό αγνοουμένων ή στη διακρίβωση της τύχης τους.
Λίγο πριν την έναρξη της εκδήλωσης σε δηλώσεις του ο κ. Μαυρίδης είχε πει χαρακτηριστικά, πως από τη στιγμή που θα σταματήσουμε να αναζητούμε τους αγνοούμενους μας, εμείς οι ίδιοι θα γίνουμε οι αγνοούμενοι της ιστορίας μας και της πατρίδας μας.
Ο κύκλος αυτός όπως τόνισε, μπορεί να κλείσει μόνο όταν εντοπιστεί αγνοούμενος ή όταν υπάρξει τουλάχιστον μία απάντηση για το τι απέγινε. Ο πόνος της απώλειας δεν παύει να υπάρχει, όμως «τερματίζεται η αβεβαιότητα που συνοδεύει για δεκαετίες τις οικογένειες των αγνοουμένων».
Νέα τεκμήρια στο φως
Παίρνοντας τη σκυτάλη στην εκδήλωση, ο ιστορικός ερευνητής Οδυσσέας Χρίστου, μέσα από φωτογραφικό υλικό, παρουσίασε τα ευρήματα της έρευνάς του για τους αγνοούμενους και αιχμαλώτους της τουρκικής εισβολής του 1974, υπογραμμίζοντας ότι νέα τεκμήρια και μαρτυρίες μπορούν να συμβάλουν τόσο στην ιστορική τεκμηρίωση των γεγονότων, όσο και στις προσπάθειες διακρίβωσης της τύχης προσώπων που εξακολουθούν να αγνοούνται.
Εξήγησε ότι η έρευνα βασίζεται σε φωτογραφικό και οπτικοακουστικό υλικό που καταγράφηκε κυρίως από Τούρκους δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής, καθώς και σε μαρτυρίες επιζώντων και συγγενών αγνοουμένων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μέρος του υλικού αυτού επιτρέπει την επανεξέταση γνωστών, αλλά και άγνωστων υποθέσεων και την ταυτοποίηση προσώπων που εμφανίζονται σε φωτογραφίες και κινηματογραφικά πλάνα των ημερών της εισβολής.
Ο κ. Χρίστου αναφέρθηκε συγκεκριμένα στην υπόθεση που αφορά την ομάδα αιχμαλώτων στην περιοχή Μαντρών του Καϊμακλίου τον Αύγουστο του 1974. Πρόκειται για τη φωτογραφία που ήρθε πρόσφατα στο φως και που σε αυτή παρουσιάζονται δύο Ε/κ αιχμάλωτοι με δεμένα τα μάτια, μπροστά από μία μαύρη Μερσεντές και δίπλα τους Τούρκοι στρατιώτες, αλλά και ο τότε ανταποκριτής του τουρκικού τηλεοπτικού δικτύου TRT, Σελίμ Εσέν. Μάλιστα ο Τούρκος δημοσιογράφος μετά τη δημοσίευση της φωτογραφίας από τον κ. Χρίστου είχε μιλήσει στο AlphaNews.Live για όσα έζησε τότε, αποφεύγοντας ωστόσο να αναφερθεί σε λεπτομέρειες σε σχέση με την εν λόγω φωτογραφία και να δώσει περισσότερα στοιχεία για την τύχη των δύο Ε/κ.
Πάντως, μέσα από νέο φωτογραφικό υλικό και μαρτυρίες, όπως ανέφερε ο κ. Οδυσσέας Χρίστου, επανέρχονται στο προσκήνιο περιπτώσεις προσώπων που εξακολουθούν να αγνοούνται. Τα νέα στοιχεία, σύμφωνα με τον ερευνητή, συνδέονται με μαρτυρίες για τη μεταφορά αιχμαλώτων στη μαύρη Mercedes, γεγονός που είχε καταγραφεί από δεκάδες μάρτυρες αλλά δεν είχε μέχρι σήμερα τεκμηριωθεί φωτογραφικά.
Όπως ανέφερε, η ανάλυση των εικόνων βρίσκεται σε εξέλιξη και εξετάζεται κατά πόσο μπορούν να ταυτοποιηθούν όλα τα πρόσωπα που εμφανίζονται σε αυτές.
Στην παρουσίαση του ο ερευνητής αναφέρθηκε και στις περιπτώσεις αγνοουμένων και αιχμαλώτων που καταγράφηκαν σε κινηματογραφικά πλάνα της εποχής, σημειώνοντας ότι η σύγχρονη ανάλυση εικόνας και η συνεργασία με συγγενείς έχουν ήδη οδηγήσει σε νέες αναγνωρίσεις προσώπων.
Ο κ. Χρίστου είπε ακόμη ότι η ερευνητική ομάδα αναπτύσσει μεθοδολογία αναγνώρισης προσώπων μέσα από ιστορικό φωτογραφικό υλικό και οικογενειακές μαρτυρίες, με στόχο να συμβάλει όχι μόνο στις κυπριακές υποθέσεις αγνοουμένων, αλλά και σε αντίστοιχες ανθρωπιστικές έρευνες διεθνώς.
Ο Οδυσσέας Χρίστου κλείνοντας την παρουσίασή του, απηύθυνε έκκληση για πρόσβαση σε πρόσθετο φωτογραφικό και αρχειακό υλικό που ενδεχομένως βρίσκεται στην κατοχή των τουρκικών αρχών ή άλλων φορέων, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι νέα στοιχεία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη διακρίβωση της τύχης αγνοουμένων και στην παροχή απαντήσεων στις οικογένειές τους, πενήντα και πλέον χρόνια μετά τα γεγονότα του 1974.
Οι δυσκολίες εντοπισμού παραμένουν
Στη συνέχεια τον λόγο πήρε ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Αιχμαλώτων Πολέμου 1974, Βάσος Χρίστου, ο οποίος αναφέρθηκε στις προσωπικές του εμπειρίες ως αιχμάλωτος πολέμου αλλά και στις δυσκολίες που εξακολουθούν να υπάρχουν σε σχέση με τις προσπάθειες εντοπισμού αγνοουμένων πενήντα και πλέον χρόνια μετά την τουρκική εισβολή.
Παραθέτοντας στοιχεία αναφορικά με τις συνέπειες της εισβολής, ο κ. Βάσος Χρίστου είπε ότι έχουν καταγραφεί περίπου 3.000 πεσόντες, 1.619 αγνοούμενοι, 2.450 αιχμάλωτοι, 200.000 πρόσφυγες, καθώς και η συνεχιζόμενη κατοχή του 37% της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ωστόσο, σημείωσε, το ζήτημα των αγνοουμένων παραμένει η μεγαλύτερη τραγωδία.
Αναφερόμενος στους 2.450 αιχμαλώτους του 1974, είπε πως οι 1.508 ήταν άμαχοι πολίτες ηλικίας από 14 έως 70 ετών, ενώ οι υπόλοιποι ήταν στρατεύσιμοι, κληρωτοί και έφεδροι.
Αναφερόμενος στις συνθήκες αιχμαλωσίας, τις οποίες και ο ίδιος έζησε μεταφερόμενος στις φυλακές των Αδάνων, είπε πως πολλοί αιχμάλωτοι υπέστησαν κακοποίηση και εξευτελισμούς αμέσως μετά τη σύλληψή τους, κάτι άλλωστε που αποτυπώνεται και στις φωτογραφίες και τα οπτικά τεκμήρια που παρουσιάστηκαν στην εκδήλωση.
Ο κ. Χρίστου στάθηκε ιδιαίτερα στις δυσκολίες διερεύνησης πιθανών χώρων ταφής στις κατεχόμενες περιοχές, αφού περίπου το 80% των τοποθεσιών που θεωρούνται πιθανοί χώροι εντοπισμού λειψάνων, βρίσκεται εντός περιοχών που έχουν χαρακτηριστεί στρατιωτικές ζώνες, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες διεξαγωγής εκσκαφών και ερευνών.
Παράλληλα, αναφέρθηκε σε μαρτυρίες και πληροφορίες για μετακινήσεις λειψάνων από αρχικούς χώρους ταφής σε άλλες περιοχές, γεγονός που περιπλέκει περαιτέρω τις προσπάθειες εντοπισμού και ταυτοποίησης αγνοουμένων.
Περιγράφοντας τη δική του εμπειρία το 1974, ο κ. Χρίστου ανέφερε ότι ήταν σχεδόν 18 ετών κατά την εισβολή και επρόκειτο να παρουσιαστεί για στρατιωτική θητεία, αλλά τον πρόλαβαν τα γεγονότα. Όπως είπε, αρχικά συμμετείχε σε προσπάθειες μεταφοράς τραυματιών και παροχής βοήθειας, ενώ συνελήφθη αιχμάλωτος στις 2 Αυγούστου.
Σε παρέμβαση του προς το τέλος της εκδήλωσης ο πρώην αιχμάλωτος πολέμου, Νίκος Παπαναστασίου, συνέδεσε το ζήτημα των αγνοουμένων με τις εμπειρίες όσων επέζησαν της αιχμαλωσίας κατά την τουρκική εισβολή, υπογραμμίζοντας ότι δεν αποτελούν ξεχωριστά κεφάλαια της ιστορίας αλλά είναι μέρος της ίδιας ανθρωπιστικής τραγωδίας.
Ανέφερε μεταξύ άλλων, ότι συγκαταλέγεται μεταξύ όσων συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια των γεγονότων του 1974 και επέστρεψαν ζωντανοί, σημειώνοντας ότι αισθάνεται υποχρέωση να καταθέτει τη μαρτυρία του και για όσους δεν επέστρεψαν ποτέ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Ο Τούρκος δημοσιογράφος Σελίμ Εσέν σπάει τη σιωπή του για τη φωτογραφία του 1974: «Δεν φαίνεται στο πρόσωπό μου ότι ο πόλεμος είναι μία βαρβαρότητα;»
