«Επιτέλους, πρώτη φορά κατάλαβα»: Η νοηματική γλώσσα στις τέχνες που… ακόμα θεωρείται πολυτέλεια

Πόσο προσβάσιμες είναι οι τέχνες; Είναι η διερμηνεία της τέχνης στην κυπριακή νοηματική γλώσσα πολυτέλεια ή μια κοινωνική υποχρέωση; Έχουμε διασφαλίσει αυτό το δικαίωμα; Πόσο μακριά βρισκόμαστε από την καθολική ενσωμάτωση;

«Η προσβασιμότητα γενικά στις τέχνες είναι κάτι σχετικά καινούργιο και πρόσφατο στην Κύπρο, πόσο μάλλον αυτή η προσβασιμότητα να εμπεριέχει και τη διερμηνεία στην νοηματική γλώσσα ή έστω τους υπέρτιτλους.»

Η Παναγιώτα Θεμιστοκλέους αναλαμβάνει τα τελευταία χρόνια, ολοένα και πιο συχνά, τη διερμηνεία πολιτιστικών δράσεων στην κυπριακή νοηματική γλώσσα.

«Από το τίποτε, σιγά σιγά, έχουμε περάσει σε υπηρεσίες πρόσβασης ατόμων με απώλεια ακοής σε χώρους πολιτισμού, όχι όμως όσο θα ήθελαν οι ίδιοι. Υπάρχει έναν τεράστιο κενό στην ενημέρωση των κωφών ατόμων, καταρχάς για το τι συμβαίνει στον χώρο του πολιτισμού στην Κύπρο. Το πρώτο βασικό. Το να μην υπάρχει πρόσβαση στα γεγονότα και στις εκδηλώσεις, καθιστά αυτομάτως απαγορευμένη την είσοδο των ατόμων με απώλεια ακοής σε χώρους πολιτισμού.»

Όπως απαγορευμένη ήταν σχεδόν καθολικά τα προηγούμενα χρόνια…

«Όντας παιδί κωφών, θυμάμαι ότι τουλάχιστον οι γονείς μου, αν θα μιλήσω προσωπικά για μένα, αποφεύγαν κάποιες φορές να έρθουν και σε εκδηλώσεις τις οποίες συμμετείχα, αλλά στο τέλος έρχονταν προφανώς, γιατί σαν γονείς έπρεπε να παραστούν. Και κάποιες φορές έρχονταν και με μισή καρδιά, ακριβώς γιατί θα ήταν απλά παρόντες απόντες.»

Τα πράγματα σήμερα έχουν αλλάξει, σίγουρα όχι στον βαθμό που θα έπρεπε, μα καθημερινά γίνονται προσπάθειες προόδου, οι οποίες μπορούν να βελτιωθούν, επεκταθούν και καθιερωθούν.

«Σήμερα που κάποια μουσεία στην Κύπρο έχουν γίνει προσβάσιμα, η περιγραφή των εκθέματων έγινε προσβάσιμη και στην νοηματική γλώσσα όπως και κάποιοι πίνακες σε κάποιες πινακοθήκες, παρέχει την ευκαιρία στα άτομα και δεν να μην έχουν φτάσει ποτέ τον όρο προσβασιμότητα καθόλη τη διάρκεια της ζωής τους, σήμερα να έχουν την πολυτέλεια, γιατί δυστυχώς ακόμα θεωρείται πολυτέλεια, να μπορούν να επισκεφτούν χώρους στους οποίους το ενδιαφέρον τους να μεταλλάσσεται και σε γνώση. Και είναι πάρα πολύ σημαντικό.»

Τα σχόλια έπειτα από κάθε εμπλουτισμένη με νοηματική γλώσσα εμπειρία, μαρτυρούν την ανάγκη για άμεση καθιέρωση της στον πολιτισμό.

«Δεν θα μιλήσω εκ μέρους των κωφών ατόμων, δεν μπορώ να πω, θα πω όμως για τα μηνύματα που μου στέλνουν οι κωφοί αφού φύγουν από μια παράσταση ή μια συναυλία ή από ένα φεστιβάλ. Το επιτέλους ή πρώτη φορά κατάλαβα ή μακάρι όλοι να κάνουν το ίδιο και η επόμενη ερώτηση είναι πότε θα ξαναέχει.»

Πόσο απέχουμε από την καθολική ενσωμάτωση της νοηματικής γλώσσας στις τέχνες; Και πώς το Υφυπουργείο Πολιτισμού «σπρώχνει» τους πολιτιστικούς φορείς προς αυτή την κατεύθυνση;

«Θέλουμε να αναδείξουμε την προσβασιμότητα όχι μόνο τη κτηριακή, αλλά και την ουσιαστική στήριξη και φορέων μέσα από προγράμματα, σχέδια προσβασιμότητας τα οποία σχεδιάζουμε για φορείς να μπορούν να ενοικιάσουν εξοπλισμό για να είναι και οι ίδιοι πιο προσβάσιμοι στα άτομα τα οποία θα μπορούν να υποδέχονται στους χώρους τους.»
^{Λένια Γεωργίου, Συνεργάτιδα – Τομέας Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού}

Το Υφυπουργείο παρέχει κίνητρα στους θεατρικούς φορείς ανταμείβοντάς τους μέσα από το σχέδιο Θυμέλη.

«Υπάρχει πριμοδότηση πλέον για τις θεατρικές παραγωγές να περιλαμβάνονται δράσεις ή υποδομές συμπερίληψης ατόμων με κτηριακές και όχι μόνο αναπηρίες όπως για παράδειγμα η διερμηνεία στη νοηματική και οι οθόνες με υπέρτιτλους ή η παράλληλη διερμηνεία.»
^{Λένια Γεωργίου, Συνεργάτιδα – Τομέας Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού}

Είναι όμως το κόστος της ενσωμάτωσης στον πολιτισμό της διερμηνείας στην νοηματική γλώσσα απαγορευτικό;

«Θεωρούμε ότι είναι βιώσιμο. Γι’ αυτό ακριβώς έρχονται αυτές οι πρόσθετες επιδοτήσεις μέσα στα σχέδια. Δεν είναι υπέρμετρα τα έξοδα.»
^{Λένια Γεωργίου, Συνεργάτιδα – Τομέας Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού}

«Μπροστά στην παροχή υπηρεσιών που θα δώσεις σε έναν άτομο το οποίο θέλει να απολαύσει την δημιουργία σου ο οικονομικός παράγοντας που μιλούμε για τρελά λεφτά για τίποτα λεφτά ένας τεράστιος στην δουλειά σου.»
^{Παναγιώτα Θεμιστοκλέους, διερμηνέας κυπριακής νοηματικής γλώσσας}

Η Κύπρος έχει διανύσει πολύ σημαντικά βήματα, ωστόσο απέχει μίλια από την καθολική προσβασιμότητα και συμπερίληψη και στον πολιτιστικό χώρο.

«Όραμά μας είναι ένας πολιτισμός ο οποίος είναι ανοιχτός για όλα τα άτομα και όλους τους πολίτες και μέσα από αυτές τις δράσεις πιστεύουμε ότι είναι μια αρχή για να μπορέσουμε να το πετύχουμε.»
^{Λένια Γεωργίου, Συνεργάτιδα – Τομέας Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού}

«Το ποθητό θα ήταν ό,τι ανεβαίνει στην Κύπρο σε οποιαδήποτε μορφή να θεωρείται δεδομένο το ότι θα υπάρχει πρόσβαση. Και να μην χρειάζεται κάθε φορά να βάζουμε αστερίσκο ότι ξέρεις η συγκεκριμένη εκδήλωση, τη συγκεκριμένη ημερομηνία θα παρουσιάζεται με συνοδεία διερμηνέας στην Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα. Αυτό θα ήταν το ποθητό. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμα, πάρα πολύ δρόμο.»
^{Παναγιώτα Θεμιστοκλέους, διερμηνέας κυπριακής νοηματικής γλώσσας}